Ondergronds bouwen: tunnels & bouwputten
Op het gebied van ondergronds bouwen neemt de tunnelbouw een prominente plaats in. Tunnels intensiveren het ruimtegebruik en maken het mogelijk verschillende functies te stapelen. Bijvoorbeeld door een autoweg te bouwen met een winkelcentrum erboven. Of  een spoorweg onder het maaiveld met daarop een plein. In het afgelopen decennium is er bijvoorbeeld veel praktijkervaring opgedaan met het boren van tunnels in slappe grond. Ook heeft Nederland veel ervaring op het gebied van zinktunnels. In de wereld van ondergronds bouwen zijn tunnels en bouwputten onlosmakelijk met elkaar verbonden; bij het tunnelboorproces zijn bijvoorbeeld twee bouwputten nodig die dienen als start- en ontvangstschacht voor de tunnelboormachine. Tevens zijn bouwputten in stedelijk gebied nodig voor de aanleg van ondergrondse constructies.

Platform Tunnels & bouwputten
Het COB heeft in 2009 het Platform Tunnels & Bouwputten in het leven geroepen onder leiding van Jan Jonker, en gecoördineerd door Klaas Jan Bakker. Dit Platform investeert in de ontwikkeling en verspreiding van kennis over ondergrondse voorzieningen en hun aanleg. Er wordt voortdurend gezocht naar nieuwe oplossingen om efficiënter te bouwen en het Platform is dé plek waar het vakgebied ondergronds bouwen terecht kan met alle vragen die spelen in de markt. Het Platform heeft een netwerkfunctie en bevat ca. 30 leden, hiermee zijn alle actoren in het vakgebied vertegenwoordigd: aannemers, ingenieursbureaus, opdrachtgevers en kennisinstituten. Er worden nieuwe samenwerkingen gegenereerd, gezamenlijke onderzoeksvragen gedefinieerd en ervaringen in de uitvoering van ondergrondse bouwprojecten worden gedeeld.

Kwaliteit verbeteren
Op dit moment houdt het Platform Tunnels en Bouwputten zich bezig met de volgende zaken om de kwaliteit van ondergronds bouwen te verbeteren:

• Gemeenschappelijk Praktijkonderzoek Boortunnels (GPB): dit is een overeenkomst die in 2000 getekend is door de Managementgroep Betuweroute, Projectorganisatie HSL-Zuid, Projectbureau Noord-Zuidlijn, Delft Cluster, Bouwdienst RWS en COB waarin kennis en middelen gebundeld zijn om te komen tot een effectieve uitvoering van praktijkonderzoek bij boortunnels. Binnen het GPB zijn bijna alle onderzoeken afgerond, het enige wat nog loopt is het praktijkonderzoek bij de Noord-Zuidlijn.
• Consortium Delft Cluster-COB (DC-COB): In 2003 hebben COB en Delf Cluster een overeenkomst gesloten voor gezamenlijk onderzoek op het gebied van ondergronds bouwen. Delft Cluster is eind 2009 beëindigd, waarmee ook het consortium DC-COB afgerond is. De uitkomsten van het consortium DC-COB (rapporten, rekenmodellen enz.) worden begin 2010 verwacht.
• Samenwerking Deltares-COB-TNO-TU Delft (DCTT): In oktober 2009 is een intentieovereenkomst tot samenwerking getekend door de participerende instituten om voor de periode 2010-2014 een gezamenlijk onderzoeksprogramma op te zetten, als vervolg op het consortium DC-COB. In het consortium DC-COB is veel onderzoek gedaan naar verschillende onderwerpen op het gebied van ondergronds bouwen. Hieruit zijn ook weer nieuwe onderzoeksvragen voortgekomen die een plaats krijgen in DCTT.
• Collectief Projectgebonden Onderzoek (CPO): De projectdirecties van de grote projecten in de wereld van het ondergronds bouwen zijn bijeengekomen om een gezamenlijk risicoagenda op te stellen en aan de hand van de meest urgente risico’s praktijkonderzoek te doen. De projecten zijn de volgende: Spoorzone Delft, Schiphol-Almere-Amsterdam, A4 Delft-Schiedam, A15 Maasvlakte-Vaanplein, A2 Maastricht, Trekvliet Tracé Den Haag, Tunnel Sluiskil, Coentunnel en Kruispleingarage Rotterdam.
• GeoImpuls: Begin 2009 nam Rijkswaterstaat het initiatief voor het project GeoImpuls dat als doel heeft: een afname van geotechnisch falen bij ondergrondse bouwprojecten met 50 % in 2015 en verder. Een thema in GeoImpuls is het opzetten van het Platform GeoCommunicatie. COB is gevraagd dit op te zetten, en waar mogelijk ook nog in andere thema’s te participeren.
• Task Force Technische Tunnel Installaties: Dit is een multidisciplinair team van RWS waarbij kennis en expertise uit de markt wordt ingezet om het proces van aanleg van tunneltechnische installaties te kunnen beheersen. Er is overleg gaande tussen de Task Force en COB om te kijken in hoeverre COB in het project betrokken kan worden.

Laatste kennisontwikkelingen
In de bovenstaande projecten wordt nieuwe kennis  op het gebied van ondergronds bouwen ontwikkeld. Een “hot issue” op dit moment is de diepwandentechniek. Hierover wordt in januari 2010 een CUR/COB rapport “state of the art diepwanden” gepubliceerd, voor ontwerp en aanleg. In 2009 is een begin gemaakt met het ontwikkelen van het Handboek Tunnelbouw, waarbij samen met alle bij tunnelbouw betrokken partijen een ontwerpreferentie ontwikkeld wordt planvorming, ontwerp en uitvoering. Het handboek Tunnelbouw, dat een doorontwikkeling is van het de Rijkswaterststaat ontwikkelde  richtlijn voor het ontwerpen van met name zinktunnels, beter bekend als SATO, zal worden opgedeeld in een vijftal delen, waarvan “tunneltechnische installaties” ook een van de speerpunten is, hierin zal ook “Systems Engineering” verwerkt worden. Verder wordt er in het praktijkonderzoek van de Noord-Zuidlijn een ontwerprichtlijn “omgevingsbeïnvloeding bij diepe bouwputten” ontwikkeld.

Contact
Klaas-Jan Bakker (programmacoördinator Platform Tunnels en Bouwputten)
Jan Jonker (voorzitter Platform Tunnels & Bouwputten)
Ferry de Graaf (RWS DI, Platformlid)