Loading...

De Onderbreking

Keuzes maken

Keuzes maken

Multifunctionele waterkeringen

Den Haag, Het Mauritshuis

Veiligheid vs. beschikbaarheid verdiepte liggingen

COB en Keuzes maken

In Focus: Ondergronds in Overijssel

Afstudeeronderzoek: tunnelvisies op duurzaamheid

Rotterdamsebaan: duurzaamheid troef

Nijverdal, Salland-Twentetunnel

Crisis leidt tot kansenkaart

Ontwikkelen vanuit permanente tijdelijkheid

Kennisbank

Keuzes maken

Op 8 december 2016 werd de langetermijnvisie op tunnels gepresenteerd: het COB-netwerk heeft hiermee een richting gekozen ten aanzien van tunnels. Op het gebied van ondergronds bouwen zijn er vele keuzes te maken.   

"Om keuzes te kunnen maken moet je eerst wegen verkennen. Maar het uittekenen van routes wordt lastiger. Onze maatschappij kenmerkt zich door grote technologische en sociale ontwikkelingen. In deze wereld is elke oplossing voorlopig en bestaat dé oplossing niet, omdat de techniek voortraast en sociale voorkeuren zich voortdurend wijzigen", aldus Merten Hinsenveld, directeur van het COB.

Hij vervolgt: "Elke doelgerichte stap heeft een experimenteel karakter; we moeten dus adaptief gaan denken. Als we onze weg willen vinden, dan is het van groot belang dat participanten hun ervaringen delen. Het is dan ook bemoedigend dat participanten steeds vaker het COB vragen om projecten te evalueren. Daarmee geven ze invulling aan het experimenteren in en leren van de praktijk."

Multifunctionele waterkeringen: werken aan een doorbraak


Nederland staat met het oog op de klimaatverandering opnieuw voor een omvangrijk waterbeschermingsprogramma. Bij uitstek een vraagstuk waar je Nederlandse ingenieurs voor moet hebben. Zeker als daarbij sprake is van multifunctionele waterkeringen, waarbij ondergrondse toepassingen kunnen bijdragen aan een totaaloplossing.

Klaas Strijbis (oud-directeur Movares) en Hans Pluckel (Hoogheemraadschap van Rijnland) zien mogelijkheden voor zogeheten win-winprojecten, maar er zijn nog wel wat hindernissen te slechten. Multifunctionele oplossingen vragen immers om een integrale benadering. Bestuurlijke versnippering en een gebrek aan gemeenschappelijke ambitie worden vaak als oorzaak genoemd voor het niet benutten van kansen met een hoog maatschappelijk rendement. Het werken vanuit een gezamenlijke visie, gebaseerd op het maximaal creëren van economische waarde, kan daar volgens Strijbis en Pluckel een einde aan maken.

De discussie speelt al langer. Klaas Strijbis: “Ik heb een aantal jaren geleden de kat de bel aangebonden, omdat ik het niet-gebruikmaken van de ondergrond bij de kustverdediging bij Noordwijk aan Zee (zie kader) als een gemiste kans zag. Natuurlijk worden waterkeringen heel zorgvuldig en weloverwogen aangelegd, maar de vraag blijft of je het vanuit een breder perspectief met veel meer maatschappelijk rendement had kunnen doen. In Noordwijk aan Zee had het idee van een parkeergarage in de dijk-in-duin-oplossing een economische en ruimtelijke kwaliteitsimpuls aan deze gewilde badplaats kunnen geven, doordat je duizenden auto’s van straat had kunnen halen en daarmee ruimte had gecreëerd voor hoogwaardige herontwikkeling van huidige laagwaardige parkeervoorzieningen. In Katwijk zien we gelukkig nu een mooie evolutie naar een combinatie van ondergrondse en bovengrondse toepassingen.”

Dijk-in-duin Katwijk
In Katwijk wordt een ondergrondse parkeergarage onder de toekomstige boulevard gerealiseerd, direct binnendijks van een straks versterkte kustwering. Er lag een verdergaand voorstel, de zogeheten Multikering, waarbij een parkeergarage en aanvullende functies, zoals een bibliotheek in de dijk, waren geïntegreerd. Het idee werd in 2011 beloond met een nominatie voor de Schreudersprijs. De stuurgroep Kustwerk Katwijk heeft in 2012 gezegd dat dit plan geen extra voordelen opleverde. De ultieme integrale oplossing bleek dus niet haalbaar. Desalniettemin was er sprake van een baanbrekende multifunctionele aanpak. Hans Pluckel: “De dijk-in-duin-oplossing voor Katwijk had als voordeel dat het geheel zo laag mogelijk kon blijven en de afstand van het dorp tot de zee korter zou zijn. De meerkosten voor deze oplossing hebben we met bijdragen van de gemeente, de provincie Zuid-Holland en Rijnland opgelost. Maar als hoogheemraadschap zijn we conform de waterschapswet primair verantwoordelijk voor de waterveiligheid en dus niet voor parkeren. We hebben wel gezegd dat als de gemeente Katwijk geld beschikbaar zou stellen en het project binnen de gestelde tijd kon worden afgerond, we het alternatief wilden onderzoeken. Dat is ook gebeurd. Daarbij was sprake van een integrale afweging, waarin kustveiligheid, -ecologie en -economie een rol hebben gespeeld.”


In december 2013 is in Katwijk gestart met het aanleggen van de ‘dijk-in-duin’: een dijk van zand bekleed met stenen, met daaroverheen nieuwe, bredere duinen. De extra duinen verminderen de golfslag op de dijk. Daarnaast maakt deze constructie het mogelijk om een ondergrondse parkeergarage aan te leggen langs de boulevard. (Beeld: OKRA landschapsarchitecten)

“Bij de waterschappen is heden ten dage veel meer zicht op andere vragen vanuit de samenleving dan alleen de waterveiligheid”, vervolgt Pluckel. “Het is niet meer de ivoren toren van weleer. We zijn nog in transitie, maar je ziet al wel veranderingen. Van de dertig hoofdingelanden bij Rijnland worden er eenentwintig rechtstreeks gekozen. Dat leidt tot bestuurders met andere achtergronden, zodat meer belangen en inzichten worden meegewogen. We werken nu van buiten naar binnen op basis van gedeelde belangen. Je ziet bij het Hoogheemraadschap van Rijnland dezelfde omslag in denken als bij de Tweede Deltacommissie. Zoals bij het programma Ruimte voor de Rivier steeds tot een algehele belangenafweging is gekomen, zo werkt dat nu ook bij de kustversterking.”

Multikering
Het verdergaande voorstel voor de Multikering Katwijk, dat voortkwam uit het Kennisprogramma Multidijk van CURNET, is in 2011 getoetst door het programmabureau van het Hoogwaterbeschermingsprogramma op de technische haalbaarheid en de kosten. “Hieruit is geconcludeerd dat het principe van de Multikering kan, maar dat er naar verwachting geen reële ruimtelijke voordelen zijn ten opzichte van het voorkeursalternatief”, aldus een persbericht van de gemeente Katwijk. “Het idee van Multikering moet op een aantal fronten aangepast worden om aan de veiligheidsnorm te kunnen voldoen. Daarbij vervallen de voordelen van dit mooie idee grotendeels. Met de noodzakelijke aanpassingen vervallen naar verwachting ook grotendeels de financiële voordelen, waardoor de Multikering op eenzelfde prijsniveau uitkomt als het voorkeursalternatief.” Hans Pluckel over die afweging: “Je kunt zeggen dat we technisch behoudend zijn geweest, maar wel alle doelen hebben gediend. Als het nog slimmer kan: prima. Maar maak dan een voorbeeldproject. Zorg dat er ruimte komt om te experimenteren. Zorg voor proeven. Zorg dat je je huiswerk hebt gedaan.”


Het ontwerp voor Multikering Katwijk werd in 2011 genomineerd voor de Schreudersprijs. (Beeld: DP6)

Juweeltjes

In het gesprek komen verschillende voorbeelden voorbij van geslaagde multifunctionele toepassingen op basis van integrale samenwerking. Bijvoorbeeld de Hafencity in de Duitse havenstad Hamburg, waar 'Hochwasserschutz' samengaat met ruimtelijke kwaliteit, wonen en parkeeroplossingen. “Of neem het project Ruimte voor de Rivieren”, zegt Klaas Strijbis. “Dat loopt al zo’n vijftien jaar vrijwel geruisloos. Per saldo is de waterveiligheid aanzienlijk vergroot, zijn de ruimtelijke kwaliteit en de economische waarde toegenomen, en zijn knelpunten opgelost. Het project Stadshavens in Rotterdam kan ook een mooi voorbeeld worden. Dat project ligt in feite aan open zee. Daar wordt door de gemeente Rotterdam een gewenst programma neergelegd, met experimenteerruimte voor innovaties, die je later ook wereldwijd kunt uitzetten. Zo’n aanpak zou vaker moeten kunnen lukken.”

Klaas Strijbis pleit voor meer lef bij bestuurders: “Je moet bestuurders hebben die koploper willen zijn. Willen we verder komen, dan hebben we mensen nodig die hun nek uitsteken. Het is een gegeven dat projecten complexer worden zodra je een bestuurlijke grens overgaat. We hebben dus mensen nodig die zo’n gezamenlijke ambitie willen dragen.” Tegelijkertijd wijst hij op de rol van het COB. “Het COB zou bij dit soort opgaven meer kunnen koersen op het bevorderen van het verticaal denken en het afwegen van ondergronds/bovengronds bouwen. Verbreed het draagvlak naar provincies, gemeenten en waterschappen. Praat met het IPO, de G4, de G30 en kennisinstellingen als Platform31. Breid je scope uit naar meer partijen die de afweging ondergronds/bovengronds in hun beleid kunnen maken. Daar liggen kansen.”

Bewijsvoering
Vanuit zijn bestuurlijke ervaring stelt Hans Pluckel dat de bewijsvoering in de vorm van pilotprojecten noodzakelijk is om bestuurders te betrekken en enthousiasmeren en zo verdergaande multifunctionaliteit mogelijk te maken: “Waar het om gaat, is dat decentrale besturen zich ervan bewust zijn dat er kansen liggen om tegelijk met de kustversterking ook andere zaken aan te pakken. Daarvoor heb je pilotprojecten nodig. Uiteindelijk moet je het belang van een project altijd kunnen aantonen op basis van economische meerwaarde. Hier ligt een opdracht voor organisaties als het COB. Pak politici in de kraag en laat zien dat de uitdaging ligt in de combinatie van water- en ruimtevraagstukken. Zorg voor informatie voor waterschappen en gemeenten, zodat het bewustzijn groeit. En wees op tijd om dat te laten doorklinken in verkiezingsprogramma’s. In 2015 zijn er verkiezingen voor zowel de waterschappen als de provincies. Als je dit onderwerp wilt agenderen, zorg dan dat je plannen op tijd klaar zijn. Maak een agenda. Lobby aan de voorkant en zorg dat het in partijprogramma’s terechtkomt. Dan heb je kans op een doorbraak."



Klaas Strijbis was tot 1 januari 2013 directielid van Movares Group en werkte eerder bij Oranjewoud, Arcadis en het ministerie van VROM. Hij studeerde Milieuhygiëne aan de Wageningen Universiteit. Hij is nu actief als toezichthoudend commissaris bij bedrijven, zit in een aantal besturen, raden van advies en inspiratie, en neemt deel aan denktanks.

Hans Pluckel is hoogheemraad van het Hoogheemraadschap van Rijnland met onder andere kustbeheer in zijn portefeuille. Eerder was hij lid van de Provinciale Staten van Noord-Holland en adjunct-directeur bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Hij studeerde Architectuur en stedenbouw aan de TU Delft.

Parkeergarage

Royal HaskoningDHV maakte het ontwerp voor de parkeergarage langs de boulevard in Katijk. In het beeldkwaliteitsplan is onder meer vastgelegd dat in- en uitritten voor auto’s zo veel mogelijk aan het zicht worden onttrokken. De noodin-/uitgangen worden zelfs geheel transparant, zodat zicht op zee zoveel mogelijk aanwezig is. De uitvoering van de parkeergarage is in handen van de bouwcombinatie Ballast Nedam - Rohde Nielsen.




(Beelden: Kunstwerk Katwijk, gemeente Katwijk, Royal HaskoningDHV)

Dijk-in-duin Noordwijk

Bij Noordwijk is gekozen voor een dijk-in-duin-oplossing. Er is een anderhalve kilometer lange dijk aangelegd ter hoogte van de boulevard, die is afgedekt met zand. Optisch ligt er alleen een breder en wat hoger duin dan voorheen. De dijk-in-duin-oplossing biedt bescherming tegen een 'superstorm' (eens in de tienduizend jaar). Vóór de ingreep was Noordwijk een van de zwakste schakels in de Nederlandse kustverdediging. De dijk zorgt niet alleen voor een veel lagere overstromingskans, maar heeft er ook toe geleid dat de boulevard binnendijks is komen te liggen, en dat er mogelijkheden zijn ontstaan voor nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen, omdat bouwbeperkingen deels konden worden opgeheven. Er is hier niet gekozen voor multifunctioneel gebruik van de dijk.

Economische meerwaarde

Hans Pluckel noemt het kunnen aantonen van economische meerwaarde als voorwaarde om het belang van projecten onder de aandacht te brengen. Hier is de laatste jaren bij Rijkswaterstaat al veel ervaring mee opgedaan. Denk aan de maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) en de methode overzicht effecten infrastructuur (OEI). Als voorbeeld van een waardevolle ondergrondse toepassing op basis van economische meerwaarde noemt Klaas Strijbis het Post Office Square Boston: "Daar namen eigenaren en gebruikers van het vastgoed rondom dat plein het initiatief om een sterk verwaarloosde bovengrondse parkeergarage voor hun voordeur aan te kopen en er een elf verdiepingen tellende ondergrondse parkeergarage te realiseren, met een aantrekkelijk park op maaiveld (park below/park above). En daarmee de waarde van hun vastgoed aanzienlijk verhoogden!”
“De verbouwde stationsomgevingen van de grote steden in Nederland worden ook goede voorbeelden. CS Rotterdam en Amsterdam zijn al juweeltjes, waar de economische meerwaarde van ondergrondse toepassingen duidelijk blijkt", aldus Strijbis.

Het Mauritshuis

Na een verbouwing van twee jaar opende het Mauritshuis in juni 2014 zijn deuren. Het Haagse museum is grondig gerestaureerd en gemoderniseerd én fors uitgebreid. Zo is het vloeroppervlak verdubbeld. Dat is bereikt door een ondergrondse uitbreiding naar een gebouw aan de overkant van de straat.


Doorsnede van de uitbreiding. Het linker gebouw is het oorspronkelijke Mauritshuis, rechts staat Plein 26, het pand waarmee is uitgebreid. (Beeld: Hans van Heeswijk architecten)

Het Mauritshuis herbergt het één van de belangrijkste collecties van zeventiende-eeuwse Nederlandse schilderkunst ter wereld. Het is gevestigd in een pand dat in 1644 werd gebouwd als woonhuis. De afgelopen jaren werd steeds duidelijker dat dit pand niet was berekend op de grote bezoekersaantallen. Zo moesten bezoekers via een krappe dienstingang aan de zijkant van het gebouw naar binnen. Verder waren de kaartverkoop, de garderobe en de museumwinkel vanwege ruimtegebrek weggemoffeld in de kelder. Reden voor het museum om uit te breiden.

Ondergrondse verbinding
Om meer ruimte te creëren, is een gebouw aan de overkant van de straat – Plein 26, het voormalige hoekpand van Sociëteit de Witte – aan het museum toegevoegd en is tussen beide panden een ruime ondergrondse verbinding gemaakt. Dat was een complexe klus. Niet alleen door het geringe oppervlak waarop moest worden gewerkt, maar ook door de monumentale, op staal gefundeerde panden in de directe omgeving en het nabijgelegen Binnenhof.

De ondergrondse ruimte is in totaal 900 vierkante meter groot en bevat onder andere de foyer waar bezoekers terechtkunnen voor toegangskaarten en audiotours. Bezoekers bereiken de foyer via de hoofdingang die verplaatst is naar het voorplein van het Mauritshuis. Ze dalen via een trap of glazen lift af naar de foyer. Daarvandaan kunnen ze naar het oude stadspaleis met de topstukken of naar de nieuwe vleugel met restaurant, bibliotheek en enkele tentoonstellingszalen. Hoewel de foyer zes meter onder het straatniveau ligt, is het er niet donker, doordat er via diverse daklichten licht naar binnen valt.

Leidingencorridors
Voordat met de bouw van de ondergrondse uitbreiding kon worden begonnen, moesten talloze kabels en leidingen worden verlegd. Hiervoor zijn met nauwkeurige horizontaal gestuurde boringen twee corridors gemaakt: precies tussen de drie rijen trekankers die later zijn aangebracht om de ondergrondse constructie op zijn plaats houden. In de ene corridor liggen alle telecomkabels en in de andere de elektriciteitskabels en een gasleiding.


(Tekening: ABT/Niki Loonen)

Voor de bouw van de foyer is een bouwkuip gemaakt met een vloer van onderwaterbeton. Deze vloer is gemaakt van staalvezelbeton; beton waaraan al in de betonmixer staalvezels zijn toegevoegd. De vezels vergroten de treksterkte van het beton, ze beperken het bezwijkgedrag. Verder verminderen ze de kans op watervoerende scheuren. Onder Plein 26 is onder andere de bestaande kelder verlaagd en is de kelderwand doorgebroken om de twee monumentale panden ondergronds te kunnen verbinden.

Gelijktijdig met de uitbreiding is het Mauritshuis gemoderniseerd: de ramen, de klimaatinstallatie en de verlichting zijn vervangen en het interieur is verfraaid .


Project:

  • Renovatie en uitbreiding museum en verplaatsen van hoofdingang

Locatie:

  • Den Haag

Bouwperiode:

  • 2012-2014

Bouwmethode:

  • Bouwkuip

Totale investering:

  • 30 miljoen euro

Opdrachtgever:

  • Koninklijk Kabinet van Schilderijen Mauritshuis

Architect:

  • Hans van Heeswijk architecten

Adviseurs:

  • ABT
  • Ingenieursbureau Den Haag
  • Arup

Aannemers:

  • Koninklijke Woudenberg, coördinatie en restauratie
  • Visser & Smit Hanab, verleggen kabels en leidingen
  • Volker Wessels, funderingen en ondergronds casco

'Voorkom eindeloze discussies over veiligheid'


Ronald Gram was nauw betrokken bij het opstellen van de Landelijke Tunnelstandaard (LTS). Met het toenemende aantal verdiept aangelegde wegen vreest hij dat de discussies over veiligheid – die door de komst van de LTS drastisch zijn verminderd - weer in alle hevigheid zullen terugkeren. Daarom roept hij alle betrokken partijen op om het gesprek aan te gaan over de balans tussen veiligheid en beschikbaarheid.

Gram was vanaf het begin betrokken bij het opstellen van de Landelijke Tunnelstandaard (LTS) en werkte intensief samen met de eerste landelijke tunnelregisseur Hans Ruijter. “De problemen die optraden bij de Roertunnel en de Swalmentunnel in de A73 waren in 2010 aanleiding om een landelijke standaard te maken”, stelt Gram. “Deze tunnels gingen gedeeltelijk open, maar moesten daarna nog diverse keren dicht omdat onderdelen van de veiligheidssystemen nog niet werkten. We vreesden dat dit soort problemen zich ook bij andere tunnelprojecten zoals de Coentunnel, de Leidsche Rijntunnel, de combitunnel in Nijverdal, de Ketheltunnel bij Schiedam en de A2-tunnel bij Maastricht zouden voordoen. Dat wilden we voorkomen.”

Aantoonbaar veilig
“We hadden sterk het idee dat de problemen ontstonden door de combinatie van breed te interpreteren veiligheidsrichtlijnen en het gegeven dat de veiligheid van tunnels lokaal wordt geregeld. Voordat een tunnel open mag, moet het college van burgemeester en wethouders van de gemeente waarin de tunnel ligt, een openstellingsvergunning afgeven. De tunnelveiligheid is daarbij een cruciaal aspect. Doordat de richtlijnen niet concreet genoeg waren, werd bij elk tunnelproject opnieuw eindeloos gediscussieerd over veiligheid en openstelling: wanneer is de tunnel veilig en hoe kun je dat aantonen? Het lastige daarbij is dat het altijd veiliger kan. Neem voorzieningen als watermistsystemen en sprinklers. Met deze systemen kun je de veiligheid vergroten. Waarom zouden we ze dan niet toepassen?”

“Voor ons stond vast dat we duidelijker richtlijnen nodig hadden. Daarom hebben we samen met overheden, veiligheidsregio’s, hulpdiensten en marktpartijen in redelijk korte tijd de LTS ontwikkeld. Hierin hebben we standaardprocessen en functionele eisen voor de aanleg van aantoonbaar veilige, betrouwbare en werkende tunnels vastgelegd, gebaseerd op ervaringen en ‘best practices’. In principe hebben we de standaard ontwikkeld voor rijkstunnels, maar inmiddels wordt hij breed gebruikt, ook voor niet-rijkstunnels. En het mooie is, ons doel is bereikt. Door vast te leggen hoe je kunt zorgen voor een veilige tunnel, zijn de veiligheidsdiscussies rond tunnels drastisch verminderd.”

Beschikbaarheid
“Helaas zie ik de laatste tijd op andere terreinen de veiligheidsdiscussies toenemen. Daarbij gaat het vooral om projecten met verdiept aangelegde wegen, zoals de A4 tussen Delft en Schiedam, de geplande rondweg bij Groningen, de RijnlandRoute en de A9 bij Amstelveen, maar ook projecten met spits- en wisselstroken. Allemaal situaties waarbij industriële automatisering nodig is om de veiligheid te regelen en waarvoor geen standaarden bestaan. Daardoor heeft iedereen weer zijn eigen mening, komt de voortgang van projecten in gevaar en ontstaat, net als bij tunnels in het verleden, de neiging om steeds meer veiligheidssystemen voor te schrijven met almaar hogere kosten als gevolg.”

“Zelf ben ik geen voorstander van steeds meer systemen. Het betekent namelijk ook meer onderhoud, meer complexiteit, een toenemende kans dat iets kapot gaat en daardoor een lagere beschikbaarheid. Natuurlijk is het duidelijk dat je bij wegen met een verdiepte ligging extra veiligheidsvoorzieningen moet treffen, immers mensen kunnen uit een diepgelegen bak lastig wegkomen. Maar je moet deze wegen niet gelijkstellen aan tunnels en vervolgens alle voorzieningen uit de LTS voorschrijven, zoals nu bij een aantal projecten dreigt te gebeuren.”

Acceptabele risico’s
“Ik ben er niet voor om voor elke situatie standaarden te ontwikkelen, maar het lijkt me wel goed om in een breed verband te praten over de balans tussen veiligheid en beschikbaarheid. Veiligheid is de laatste jaren namelijk steeds meer een vraagstuk van bestuurlijke verantwoordelijkheid geworden. Ik vind dat een ongewenste situatie en zou graag zien dat we op een hoger abstractieniveau over een aantal vragen nadenken. Hoeveel overheidsgeld willen we besteden aan veiligheid? En wat vinden we nog acceptabele risico’s? Ik merk dat opdrachtgevers met dit soort vraagstukken worstelen. Gelukkig wordt hier al enigszins op geanticipeerd. Zo ontwikkelt het Steunpunt Tunnelveiligheid van Rijkswaterstaat een handreiking voor veiligheidsvoorzieningen bij verdiepte aangelegde wegen. Ik zou het mooi vinden als het COB hierop voortbouwt en het initiatief neemt om de discussie hierover in bredere kring voort te zetten.”


Ronald Gram studeerde weg- en waterbouwkunde aan de Haagse Hogeschool en behaalde zijn MBA aan de Britse Henley Business School. Hij werkte jaren in de industriële automatisering en richtte in 2001 samen met Ad Rabenort het bedrijf Covalent op. Als strategisch adviseur, projectmanager en technisch manager werkt Gram vooral aan tunneltechnische installaties (TTI).

Keuzes maken

Afwegingskader (Zeven sleutels)

Afwegingskader (Zeven sleutels)

Details
Status: Gereed
Type: Onderzoek - commissie - werkgroep

Vraagarticulatie
Een afwegingskader is wenselijk en nodig, omdat meervoudig ruimtegebruik kansen geeft om ruimtelijke ordenings, verkeers en omgevingsknelpunten in harmonie aan te pakken,. Ondergronds bouwen maakt niet alleen een combinatie van functies mogelijk, maar draagt tevens bij aan een meer leefbare bovengrond.

Onderzoek
Tijdens het maken van dit afwegingskader bleek dat het maken van een nieuw instrument voor het afwegen niet de juiste richting was. Dat is losgelaten en de nieuwe insteek, meer gericht op het ontwikkelen van een proces dat stuurt op waarde, heeft veel inzichten opgeleverd. Deze zijn samengevat in zeven sleutels.

resultaat
De publicatie Zeven sleutels voor een waardevolle afweging is gratis te downloaden vanaf de kennisbank. Daarnaast zijn er twee masterclasses gegeven over dit onderwerp. Zie bij COB-academy.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Ordening en waarde

Thema's
Waardering

Zeven sleutels in de praktijk

Zeven sleutels in de praktijk

Details
Status: Initiatief
Type: Pilot - praktijkonderzoek - evaluatie

Vraagarticulatie
De publicatie Zeven sleutels voor een waardevolle afweging is een handreiking voor bestuurders en hun adviseurs om het gesprek te voeren over het afwegen van ondergrondse en bovengrondse oplossingen. Het COB wil zich nu richten op de toepassing in de praktijk.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Ordening en waarde

Thema's
Waardering

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

COB

Merten Hinsenveld, rol: Opdrachtgever

Energiereductie tunnels

Energiereductie tunnels

Details
Status: Gereed
Type: Onderzoek - commissie - werkgroep

Vraagarticulatie
Samen met het netwerk wil het COB toewerken naar een langetermijnvisie voor een energieneutrale tunnel. De eerste stap is het meewerken aan de doelstelling van Rijkswaterstaat: het reduceren van de energiebehoefte van alle bestaande en nieuwe tunnels.

Onderzoek
In 2015 zijn er twee expertteams ingericht om maatregelen voor energiereductie in kaart te brengen, zowel voor technische aspecten, het proces en voor contracten. In de zomer van 2016 is het concept van de maatregelencatalogus gereviewed door ca. 30 experts. De feedback is verwerkt in het eindresultaat.

resultaat
De maatregelencatalogus is opgezet als groeiboek: een digitale rapportage die in de loop der tijd kan worden aangevuld en verbeterd. Tijdens het COB-congres op 8 december 2016 is het groeiboek officieel gelanceerd.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Tunnels en veiligheid

Thema's
Assetmanagement, Duurzaamheid

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

ARCADIS Nederland BV

Verali von Meijenfeldt, rol: Secretaris

Covalent

Frank de Vries, rol: Lid

Croonwolter&dros

Harry Engwirda, rol: Lid

Gemeente Den Haag p/a projectorganisatie

Cynthia Sewbalak, rol: Lid
Paul Janssen, rol: Lid

Heijmans Infra B.V.

René Valkenburg, rol: Lid
Willem van Ooijen, rol: Lid

Movares

Arie-Peter Hijkoop, rol: Lid

PricewaterhouseCoopers Advisory N.V

PricewaterhouseCoopers Advisory N.V

Max ten Cate, rol: Lid

Rijkswaterstaat GPO Grote Projecten en Onderhoud

Dik de Weger, rol: Lid
Johan Naber, rol: Lid

Rijkswaterstaat Waterdienst

Joost Bouten, rol: Lid

Soltegro

Leen van Gelder, rol: Lid

SPIE Nederland BV

Jacco Saaman, rol: Lid
Leen van Rij, rol: Lid
Maarten Hellemans, rol: Lid

TEC Tunnel Engineering Consultants

Ron van Beek, rol: Voorzitter

Zelfstandig ondernemers

Carolina Lantinga, rol: Lid
Casper van Nie, rol: Lid
Vincent Leclercq, rol: Lid

Flexibele netwerken

Flexibele netwerken

Details
Status: Initiatief
Type: Onderzoek - commissie - werkgroep

Vraagarticulatie
Het energielandschap verandert en daarbij komt regelmatig het onderwerp 'flexibele netwerken' naar boven. In samenwerking met de participanten wil het COB onderzoeken wat een flexibel netwerk is, en hoe bestaande netwerken flexibel gemaakt kunnen worden.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Kabels en leidingen

Thema's
Assetmanagement, Duurzaamheid

KIS Maastunnel

KIS Maastunnel

Details
Status: Gereed
Type: Platform - koplopergroep - expertteam

Vraagarticulatie
De gemeente Rotterdam wil de renovatie van de Maastunnel gunnen aan een partij die op hoog niveau kwaliteit, integraliteit en samenwerking kan leveren. Een team onder leiding van het COB concretiseert deze begrippen, zodat ze meegenomen kunnen worden in deze en toekomstige aanbestedingen.

Onderzoek
Er is eerst een projectspecifiek visiedocument opgesteld. Dit document is vertaald in concrete teksten die in de aanbestedingsdocumentatie zijn opgenomen. De voorzitter van het expertteam neemt deel aan de selectiecommissie. Na afronding van de aanbesteding heeft het expertteam het visiedocument en de resultaten van de aanbesteding vertaald in een openbaar document dat geschikt is voor andere tunnelprojecten.

resultaat
Het rapport KIS Maastunnel is tijdens het COB-congres op 8 december 2016 gepresenteerd. Het is gratis te downloaden via de kennisbank van het COB.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Tunnels en veiligheid, Speciale projecten

Thema's
Verbinden, Assetmanagement

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

COB

Karin de Haas, rol: Secretaris

Gemeente Rotterdam Stadsontwikkeling

, rol: Opdrachtgever

NedMobiel

Roel Scholten, rol: Secretaris

Sioo BV

Ard-Pieter de Man, rol: Lid

Sunchar Beheer BV

Sunchar Beheer BV

Jan Brouwer, rol: Lid

TU Delft Faculteit Civiele Techniek & Geowetenschappen

Hans Bakker, rol: Lid
Herman Mooi , rol: Lid
Joannes Visser, rol: Student
Marcel Hertogh, rol: Voorzitter

Langetermijnvisie tunnels

Langetermijnvisie tunnels

Details
Status: Initiatief
Type: Onderzoek - commissie - werkgroep

Vraagarticulatie
De wens tot het maken van een langetermijnvisie heeft te maken met de veranderende positionering van ondergronds bouwen in de (academische) wereld. Deze verschuift van technisch-civiele vraagstukken naar integrale opgaven op het gebied van VTTI, systems engineering, ruimtelijke inpassing, waardecreatie, vormgeving, betrouwbaarheid, onderhoudbaarheid, beschikbaarheid en duurzaamheid.

Onderzoek
Het COB-netwerk gaat de trends en ontwikkelingen op technisch en maatschappelijk vlak in kaart brengen die belangrijk zijn voor de aanleg en het onderhoud van tunnels in de toekomst. De start hiervan is op 20 juni 2016, tijdens het Diner van de Ondergrond

resultaat
Op 8 december 2016, tijdens het COB-congres, wordt een gedragen langetermijnvisie gepresenteerd.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Speciale projecten

Thema's
Verbinden, Assetmanagement, Duurzaamheid, Waardering

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

ARCADIS Nederland BV

Evert Sonke, rol: Reviewer
Johan van der Gaag, rol: Reviewer
Stefan Lezwijn, rol: Reviewer

Besix Nederland bv

Thomas Vandenbergh, rol: Product geïnterviewd

Bouwdienst Rijkswaterstaat B.D.

Leo Leeuw, rol: Reviewer

COB

Edith Boonsma, rol: Deelnemer
Karin de Haas, rol: Voorzitter
Merten Hinsenveld, rol: Deelnemer

Croonwolter&dros

Harry Engwirda, rol: Product geïnterviewd

Deltacommissaris

Deltacommissaris

Pieter Bloemen, rol: Product geïnterviewd

Deltares

Adam Bezuijen, rol: Reviewer

DGMR Raadgevende Ingenieurs BV

Hans van Leeuwen, rol: Reviewer

Fluor Infrastructure BV

Fluor Infrastructure BV

Peter Schouten, rol: Product geïnterviewd

Fokker Technologies Holding

Fokker Technologies Holding

Peter Kortbeek, rol: Product geïnterviewd

Gemeente Den Haag Dienst Stedelijke Ontwikkeling

Paul Janssen, rol: Product geïnterviewd

Gemeente Utrecht Dienst Stadsontwikkeling

Sieb van der Weide, rol: Reviewer

Google

Google

Jasper Maters, rol: Adviseur

Hogeschool van Amsterdam

Hogeschool van Amsterdam

Walther Ploos van Amstel, rol: Product geïnterviewd

Kennisplatform Tunnelveiligheid

Ron Beij, rol: Product geïnterviewd

Maxwan architects and urbanists B.V.

Maxwan architects and urbanists B.V.

Rients Dijkstra, rol: Product geïnterviewd

NedMobiel

Roel Scholten, rol: Reviewer

Neerlands diep

Neerlands diep

Guus Pieters, rol: Lid

Provincie Noord-Holland

René van Treeck, rol: Reviewer

Rijkswaterstaat Centrale Informatievoorziening

Johan Bosch, rol: Product geïnterviewd
Reinier van der Klooster, rol: Reviewer
Remco Verschoor, rol: Product geïnterviewd

Rijkswaterstaat GPO Grote Projecten en Onderhoud

Harry Dekker, rol: Opdrachtgever
Joris Vijverberg, rol: Reviewer

Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid

Henk van der Linden, rol: Reviewer

Soltegro

Leen van Gelder, rol: Reviewer
Robin Rijkers, rol: Reviewer

Sweco Nederland B.V.

Mello Lindner, rol: Product geïnterviewd

TU Delft Faculteit Civiele Techniek & Geowetenschappen

Mandy Korff, rol: Reviewer
Marcel Hertogh, rol: Deelnemer
Wout Broere, rol: Deelnemer

TU Eindhoven Faculteit Wiskunde en informatica

TU Eindhoven Faculteit Wiskunde en informatica

Carlo van de Weijer, rol: Product geïnterviewd
Wil van der Aalst, rol: Product geïnterviewd

Vialis BV Houten

Erik Vinke, rol: Product geïnterviewd

Volker Rail Nederland BV

Marco Stouten, rol: Reviewer

Vrije Universiteit Amsterdam

Chris Jansen, rol: Product geïnterviewd

Wesselink Van Zijst

Wesselink Van Zijst

Marc Wesselink, rol: Product geïnterviewd

Zelfstandig ondernemers

Arie Bras, rol: Product geïnterviewd
Jan Jonker, rol: Reviewer
Merten Hinsenveld, rol: Product geïnterviewd

Verificatie en validatie

Verificatie en validatie

Details
Status: Initiatief
Type: Pilot - praktijkonderzoek - evaluatie

Vraagarticulatie
Het project ‘Verificatie en validatie’ beoogt om het kennisniveau aangaande V&V processen en methodieken te vergroten, om drempels dienaangaande te identificeren en oplossingsrichtingen hiervoor te delen.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Tunnels en veiligheid

Thema's
Assetmanagement, Duurzaamheid

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

ADSE Consulting & Engineering B.V.

ADSE Consulting & Engineering B.V.

Jan van der Laan, rol: Deelnemer bijeenkomst

Agidens

Agidens

Weslie Saarloos, rol: Deelnemer bijeenkomst

Altran Netherlands B.V.

Altran Netherlands B.V.

Freddi Bouwman, rol: Deelnemer bijeenkomst
Frits Heimweg, rol: Deelnemer
Pim Willemsen, rol: Deelnemer bijeenkomst

ARCADIS Nederland BV

Rutger Mullemeister, rol: Deelnemer
Timo Neuteboom, rol: Deelnemer bijeenkomst

Ballast Nedam Infra

Nienke Scheide, rol: Deelnemer bijeenkomst

BAM Infra

Ruben Langeveld, rol: Deelnemer bijeenkomst
Willem den Breejen, rol: Deelnemer bijeenkomst

Besix Nederland bv

Hugo Kruk, rol: Spreker

Brandweer Kennemerland

Brandweer Kennemerland

Bart Koning, rol: Deelnemer
Carlo Giezen, rol: Deelnemer

COB

Leen van Gelder, rol: Coordinator

Covalent

Freddie Wolff, rol: Deelnemer
Rene-Michel Stierhout, rol: Deelnemer

Croonwolter&dros

Edwin Luijt, rol: Deelnemer bijeenkomst
Frits Willems, rol: Deelnemer bijeenkomst
Harry Engwirda, rol: Deelnemer bijeenkomst
Ton Vos, rol: Deelnemer bijeenkomst
Weslie Saarloos, rol: Deelnemer

Deerns Nederland B.V.

Tom Hundertmark, rol: Deelnemer bijeenkomst

Efectis Nederland B.V.

Rene de Feijter, rol: Product redacteur
Tony Lemaire, rol: Deelnemer

Elumint

Harry de Haan, rol: Deelnemer bijeenkomst
Nelson Perez Medina, rol: Deelnemer bijeenkomst

ENGIE Nederland N.V.

Bilal Akdeniz, rol: Deelnemer
Christel Talmon, rol: Deelnemer
Fred Kerssens, rol: Deelnemer
Jeffry Visser, rol: Deelnemer
Jelmer ter Braake, rol: Deelnemer bijeenkomst
Jorgen Peer, rol: Deelnemer
Rico Verhage, rol: Lid
Ron Hulsebos, rol: Deelnemer
Tom van Tintelen, rol: Deelnemer bijeenkomst

Gemeente Amsterdam Verkeer en Openbare Ruimte

Jeroen Schrijver, rol: Deelnemer
Wilco Renkema, rol: Deelnemer

Gemeente Den Haag Dienst Stadsbeheer

Kees Bierman, rol: Deelnemer
Ruud Emmer, rol: Deelnemer

Gemeente Rotterdam Stadsontwikkeling

Anna Marie Bom, rol: Deelnemer bijeenkomst
Madiha Ahammout, rol: Deelnemer bijeenkomst
Nielma Chiang San Lin-Harpal, rol: Deelnemer

Gemeente Rotterdam Ingenieursbureau

Diederik van Kinderen, rol: Deelnemer
Marisa Fang, rol: Deelnemer bijeenkomst

Heijmans Infra B.V.

Twan Daverveld, rol: Deelnemer bijeenkomst

Heijmans NV

Mieke van der Horst, rol: Deelnemer

ICT Engineering Contractors

ICT Engineering Contractors

Joep van Oirschot, rol: Deelnemer
Rene van der Pluijm, rol: Deelnemer

Idiomorf infographics,

Idiomorf infographics,

Andries Hof, rol: Deelnemer

K2MC

K2MC

Richard Kleer, rol: Deelnemer

Kennisplatform Tunnelveiligheid

Simone Abel, rol: Contactpersoon

KienIA B.V. Industriële Automatisering

KienIA B.V. Industriële Automatisering

Patrick Kees, rol: Deelnemer bijeenkomst

KWA bedrijfsadviseurs

KWA bedrijfsadviseurs

Jildou de Jong, rol: Deelnemer bijeenkomst

KZA QA and testing

KZA QA and testing

Mark Bottelier, rol: Deelnemer

MBT technologie

MBT technologie

Jorgen Heinrich, rol: Deelnemer

Ministerie van IenM

Joost Hendriksen, rol: Deelnemer
Michiel Dubbeldeman, rol: Deelnemer bijeenkomst

Movares

Gea Kolk, rol: Deelnemer bijeenkomst
Peter Overduin, rol: Deelnemer bijeenkomst
Rene Krouwel, rol: Deelnemer

NedMobiel

Niels van Veldhuizen, rol: Deelnemer

Nong Khai Consultancy B.V.

Peter Stroo, rol: Deelnemer bijeenkomst

Omgevingsdienst NZKG

Omgevingsdienst NZKG

Alex Noort, rol: Deelnemer bijeenkomst
André Brons, rol: Deelnemer bijeenkomst
Marie-Anne Eitjes, rol: Deelnemer bijeenkomst
Pascal Hoogewoonink, rol: Deelnemer bijeenkomst
Rutger Veldhuijsen, rol: Deelnemer bijeenkomst
Tonnie Brandt, rol: Deelnemer

Politie Den Haag DRR Team Milieu

Politie Den Haag DRR Team Milieu

Ap Jaspers, rol: Deelnemer

ProRail

Gertjan Rhebergen, rol: Deelnemer
Tineke Pellikaan, rol: Deelnemer
Willem van Dongen, rol: Deelnemer bijeenkomst

Provincie Zuid-Holland

Bas van Herpen van Leenen, rol: Deelnemer

R2B Inspecties B.V.

R2B Inspecties B.V.

Marcel Hutten, rol: Deelnemer bijeenkomst

Rijkswaterstaat

Ard Drooger, rol: Deelnemer
Fred Bouwmeester, rol: Deelnemer bijeenkomst
Mark Goudzwaard, rol: Deelnemer
Roel Benthem, rol: Deelnemer

Rijkswaterstaat Dienst Oost-Nederland Hoofdkantoor

Hermen Jan van Petersen, rol: Deelnemer
Hylke Visser, rol: Deelnemer

Rijkswaterstaat Dienst WNN

Vincent Jonker, rol: Deelnemer

Rijkswaterstaat GPO Grote Projecten en Onderhoud

Marc Kooremans, rol: Deelnemer
Sjef van den Buijs, rol: Spreker

Rijkswaterstaat PPO

Hans Bruinsma, rol: Deelnemer

Rijkswaterstaat Zuid Nederland

Rijkswaterstaat Zuid Nederland

Cedric van Veldhoven, rol: Deelnemer

Royal HaskoningDHV

Frederik Wagenaar, rol: Deelnemer bijeenkomst
Gerben Tornij, rol: Deelnemer bijeenkomst

Sick NV / SA

Sick NV / SA

John Snakenburg, rol: Deelnemer bijeenkomst

Siemens Nederland NV

Adriana Lopez de la Cruz, rol: Deelnemer
Alexander Koek, rol: Deelnemer bijeenkomst
Erwin Stout, rol: Deelnemer bijeenkomst
John Vermeer, rol: Deelnemer bijeenkomst
Marco Vermeulen, rol: Spreker
Renard Kox, rol: Spreker

Sogeti Nederland B.V.

Daniel van der Gaag, rol: Coordinator
Gerard Janssen, rol: Spreker
Marcel Brouwers, rol: Deelnemer bijeenkomst
Mark van Brink, rol: Deelnemer bijeenkomst
Reinout van Elst, rol: Deelnemer bijeenkomst

Soltegro

Leen van Gelder, rol: Coordinator

Strukton Civiel BV

Stephan Schaeffer, rol: Deelnemer

Sweco Nederland B.V.

Erik Schermer, rol: Deelnemer bijeenkomst
Mello Lindner, rol: Deelnemer
Michel van Spanje, rol: Deelnemer

TechConsult BV

Jeffrey Rundberg, rol: Deelnemer bijeenkomst

Trimaya

Trimaya

Boy Soochit, rol: Deelnemer bijeenkomst

Veiligheidsregio Haaglanden

Gerrit Verdoes, rol: Deelnemer
Peter Vrij, rol: Deelnemer

Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond

Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond

Nico Bos, rol: Deelnemer

Vialis BV Houten

Arjan Tromp, rol: Deelnemer bijeenkomst
Eric van den Dool, rol: Deelnemer bijeenkomst
Marcel Wink, rol: Deelnemer bijeenkomst
Ondra Vohnik, rol: Deelnemer bijeenkomst
Rudi Matai, rol: Deelnemer bijeenkomst
Wout van Oostrum, rol: Spreker

Vigiles

Martijn van Gils, rol: Deelnemer

Volker Infra

Arco Meerkerk, rol: Spreker

Volker InfraDesign

Niek Ridderbos, rol: Spreker
Robin Huisman, rol: Deelnemer bijeenkomst
Vincent Weisscher, rol: Deelnemer bijeenkomst
Wouter Schepers, rol: Deelnemer bijeenkomst

Wegschap Tunnel Dordtse Kil

Arie Bras, rol: Deelnemer

Westerscheldetunnel N.V. Tolplein

Jan Verbrugge, rol: Deelnemer bijeenkomst

Zelfstandig ondernemers

Don Ruijter, rol: Deelnemer bijeenkomst

Cybersecurity

Cyber security

Details
Status: Lopend
Type: Onderzoek - commissie - werkgroep

Vraagarticulatie
Vanwege hun centrale positie in onze economie moet cyber security ook bij tunnels en andere ondergrondse infrastructuur expliciete aandacht krijgen. Vanuit het Platform Veiligheid heeft het COB een werkgroep opgericht, waarin kennis en documentatie op dit vlak gedeeld en ontwikkeld kan worden.

Onderzoek
Het COB heeft in samenwerking met het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) een werkgroep opgericht. Dit 'information sharing and analysis center' (ISAC) komt ongeveer 6 keer per jaar bijeen om onderling ervaringen uit te wisselen, en om te leren van de aanpak tegen cybercrime vanuit andere sectoren (havens, luchthavens etc).

resultaat
De ISAC-tunnels werkt aan een handboek om het bewustzijn inzake cyber security van tunnels te verhogen en praktijklessen en -ervaring te delen met de sector.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Tunnels en veiligheid

Thema's
Verbinden

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

ABB BV Local Division Manager

ABB BV Local Division Manager

Cuno van den Hondel, rol: Lid

Antea Group

Jan Houwers, rol: Lid

Brandweer Amsterdam-Amstelland

Ron Beij, rol: Lid

COB

Caro Rietman, rol: Begeleider/Facilitator
Leen van Gelder, rol: Coordinator

ENGIE Nederland N.V.

Ron Perrier, rol: Lid

Gemeente Den Haag Dienst Stadsbeheer

Peter Stroo, rol: Lid
Tom Versluijs, rol: Lid

Kimpro BV

Jasper Kimstra, rol: Lid

Ministerie van IenM DG/RWS

René van der Helm, rol: Lid

Movares

Jos Renkens, rol: Lid

Rijkswaterstaat Centrale Informatievoorziening

Jaap van Wissen, rol: Lid
Mark van Leeuwen, rol: Lid
Turabi Yildirim, rol: Lid

Siemens Nederland NV

Harald Hofstede, rol: Lid

Soltegro

André Stehouwer, rol: Voorzitter

Strypes Nederland

Erik Holleboom, rol: Lid

Vialis BV Houten

Johan van der Velde, rol: Lid

Wegschap Tunnel Dordtse Kil

Arie Bras, rol: Lid

Waarde van de Ondergrond

Waarde van de ondergrond

Details
Status: Initiatief
Type: Onderzoek - commissie - werkgroep

Vraagarticulatie
Ondergronds ruimtegebruik kan een essentiële bijdrage leveren aan een mooi, leefbaar en duurzaam Nederland. De kern van het onderzoek is de waarde van ondergronds ruimtegebruik zodanig voor het voetlicht te brengen, zodanig dat de ondergrond in besluitvormingsprocessen een volwaardige plek kan krijgen.

Onderzoek
Binnen dit project wordt op twee sporen onderzoek gedaan. Door MKBA's als effectmeting achteraf uit te voeren, ontstaat er een referentiekader voor de toekomst. Via het governancespoor gaan we op zoek naar ‘de sleutels’ rondom de gemaakte afwegingen. Het doel is inzicht in de bepalende overwegingen en afwegingen in het proces van besluitvorming.

resultaat
De ervaringen vanuit dit onderzoek kunnen worden gebruikt voor de inschatting van de baten van nieuwe, nog uit te voeren, ondergrondse infraprojecten.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Ordening en waarde

Thema's
Waardering

Expertteam Piet Heintunnel

Expertteam Piet Heintunnel

Details
Status: Lopend
Type: Pilot - praktijkonderzoek - evaluatie

Vraagarticulatie
Ook de Piet Heintunnel is toe aan renovatie. Het groeiboek Renoveren kun je leren, het project KIS Maastunnel en de maatregelencatalogus voor energiereductie in tunnels zijn hiervoor zeer interessant. Het projectteam van de Piet Heintunnel gaat daarom samenwerken met het COB om deze kennis te benutten. Daarnaast wordt ook weer nieuwe kennis en ervaring ingebracht en gedeeld met het netwerk.

Onderzoek
Mede vanuit de bestaande COB-trajecten is er een breed expertteam samengesteld voor de Piet Heintunnel. Als eerste stap zal dit team samen met het projectteam kijken naar de huidige stand van zaken. Zo ontstaat er een gedragen beeld van de gezamenlijke ambities voor het expertteam. De tweede stap bestaat uit het houden van interviews. Voor de drie thema's (groeiboek 'Renoveren kun je leren', KIS en energiereductie) zullen de experts gesprekken voeren met teamleden van de Piet Heintunnel. De resultaten worden teruggekoppeld in een gezamenlijke workshop.

resultaat
Het expertteam zal in samenwerking met het projectteam een rapportage voor het project opstellen en de bevindingen veralgemeniseren en verwerken in openbare publicaties (zoals het groeiboek 'Renoveren kun je leren').

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Tunnels en veiligheid, Speciale projecten

Thema's
Verbinden, Assetmanagement, Duurzaamheid, Waardering

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

COB

Caro Rietman, rol: Begeleider/Facilitator
Karin de Haas, rol: Secretaris
Maarten van Riel, rol: Deelnemer
Roel Scholten, rol: Lid Expertteam

Covalent

Frank de Vries, rol: Lid Expertteam

Gemeente Amsterdam Ingenieursbureau

Jan-Willem Sluyters, rol: Deelnemer
Jasper Passtoors, rol: Deelnemer
Paul van Rossum, rol: Opdrachtgever
Tjitse van Dijk, rol: Lid Projectteam

Gemeente Amsterdam, Metro en Tram

Alex Sheerazi, rol: Lid Projectteam

Gemeente Den Haag Dienst Stedelijke Ontwikkeling

Paul Janssen, rol: Lid Expertteam

Gemeente Rotterdam Stadsontwikkeling

Diederik van Zanten, rol: Lid Expertteam

NedMobiel

Henry van der Pluym, rol: Lid Expertteam

Projectteam Piet Heintunnel IB Gemmeente Amsterdam

Projectteam Piet Heintunnel IB Gemmeente Amsterdam

Francien Krouwel, rol: Lid Projectteam
Ilham Bouz, rol: Lid Projectteam
Lisa de Rooij, rol: Lid Projectteam
Onno Man, rol: Lid Projectteam
Paul Gordon, rol: Lid Projectteam

Rijkswaterstaat GPO Grote Projecten en Onderhoud

Johan Naber, rol: Lid Expertteam

Rijkswaterstaat PPO

Leo Maas, rol: Product schrijver
Saskia Blaas, rol: Deelnemer

Soltegro

Leen van Gelder, rol: Lid Expertteam

TEC Tunnel Engineering Consultants

Brenda Berkhout, rol: Lid Expertteam

TU Delft Faculteit Civiele Techniek & Geowetenschappen

Carolina Lantinga, rol: Student
Jelle Blom, rol: Student

Big data

Big data

Details
Status: Opstartfase
Type: Onderzoek - commissie - werkgroep

Vraagarticulatie
Nieuwe technologieën bieden iedere dag meer mogelijkheden voor het verzamelen van gegevens. De data kan gebruikt worden om systemen te monitoren en bij te sturen. Bij ondergronds bouwen vindt het verzamelen en samenbrengen van verschillende data nog niet op grote schaal plaats. Het COB wil het thema big data daarom meer onder de aandacht brengen.

Onderzoek
Als eerste stap wordt op woensdag 26 oktober 2016 een minicongres over big data georganiseerd. Guus Coolegem (C-Cube), Jasper Maters (Google) en Claudia de Andrade (Rijkswaterstaat) zorgen voor een introductie met inspirerende voorbeelden. Daarna zijn er kleine workshops om verder te discussiëren over concrete vragen en stellingen.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Tunnels en veiligheid, Ordening en waarde, Kabels en leidingen

Thema's
Verbinden, Assetmanagement, Duurzaamheid

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

Altran Netherlands B.V.

Altran Netherlands B.V.

Pim Willemsen, rol: Deelnemer bijeenkomst

Ambiënt Advies B.V.

Petra van der Werf, rol: Deelnemer bijeenkomst

Antea Group

Pedro Kooistra, rol: Deelnemer bijeenkomst

ARCADIS Nederland BV

Tom Versluijs, rol: Deelnemer bijeenkomst

Ballast Nedam Infra

Paul Warmerdam, rol: Deelnemer bijeenkomst

Besix Nederland bv

Thijs Lambert, rol: Deelnemer bijeenkomst

Brandweer Amsterdam-Amstelland

Ron Beij, rol: Deelnemer bijeenkomst

C-Cube international bv

C-Cube international bv

Guus Coolegem, rol: Spreker congres

COB

Caro Rietman, rol: Begeleider/Facilitator
Leen van Gelder, rol: Coordinator
Marije Nieuwenhuizen, rol: Rapporteur

Covalent

Siert Saes, rol: Deelnemer bijeenkomst

Croonwolter&dros

Dolf van der Meij, rol: Deelnemer bijeenkomst

Deltares

Gerard van der Kolff, rol: Deelnemer bijeenkomst
Mandy Korff, rol: Deelnemer bijeenkomst
Thomas Bles, rol: Deelnemer bijeenkomst

Eijkelkamp Soil & Water

Eijkelkamp Soil & Water

Ruben Pot, rol: Deelnemer bijeenkomst

ENGIE

Patrick Hoet, rol: Deelnemer bijeenkomst

ENGIE Nederland N.V.

Siem Vriend, rol: Lid

Google

Google

Jasper Maters, rol: Spreker congres

Harry Bijl Communicatie

Harry Bijl, rol: Rapporteur

HCPS

HCPS

Joost van Dijk, rol: Deelnemer bijeenkomst

Heijmans Infra Techniek B.V.

Herman Pruisken, rol: Deelnemer bijeenkomst
Jordi Overeem, rol: Deelnemer bijeenkomst

InTraffic B.V.

InTraffic B.V.

Marco Bakker, rol: Deelnemer bijeenkomst
Menno Kamminga, rol: Deelnemer bijeenkomst

IXAS Consortium Ballast Nedam, Fluor, Heijmans en 3i Infrastructure

Dennis Meegdes, rol: Deelnemer bijeenkomst
Wijnand Mellegers, rol: Deelnemer bijeenkomst

NedMobiel

Alexander Zoetemelk, rol: Deelnemer bijeenkomst

Peter Juijn teksten

Peter Juijn, rol: Rapporteur

Proficium BV

Proficium BV

Bram ten Klei, rol: Deelnemer bijeenkomst

Rijkswaterstaat

Claudia de Andrade, rol: Spreker congres
Martin de Lange, rol: Deelnemer bijeenkomst
William van Rijswijk, rol: Deelnemer bijeenkomst

Rijkswaterstaat GPO Grote Projecten en Onderhoud

Mark Zwaan, rol: Deelnemer bijeenkomst

Royal HaskoningDHV

Joost Dorreman, rol: Deelnemer bijeenkomst
Jurgen Herbschleb, rol: Deelnemer bijeenkomst

SBRCURnet

Martin van der Vliet, rol: Deelnemer bijeenkomst

Siemens Nederland NV

Harald Hofstede, rol: Deelnemer bijeenkomst
Peter van Duijvenbode, rol: Deelnemer bijeenkomst

Simacan

Simacan

Eric Mulders, rol: Deelnemer bijeenkomst

Sogeti Nederland B.V.

Johan Beikes, rol: Deelnemer bijeenkomst

Soltegro

André Stehouwer, rol: Deelnemer bijeenkomst
Rob de Jong, rol: Deelnemer bijeenkomst

Strukton Civiel BV

Oscar Vos, rol: Deelnemer bijeenkomst

TBI Holdings B.V.

Ralf van den Boom, rol: Deelnemer bijeenkomst

Trimaya

Trimaya

Boy Soochit, rol: Deelnemer bijeenkomst

TU Delft Faculteit Civiele Techniek & Geowetenschappen

Wout Broere, rol: Deelnemer bijeenkomst

VB&T Vastgoedmanagement

VB&T Vastgoedmanagement

Jack Schooneveldt, rol: Deelnemer bijeenkomst

Vialis BV Houten

Johan van der Velde, rol: Deelnemer bijeenkomst

Volker InfraDesign

Martinus van de Ruitenbeek, rol: Deelnemer bijeenkomst

Witteveen + Bos Raadgevende Ingenieurs

Johan Kornet, rol: Deelnemer bijeenkomst

Platform Beheer & Onderhoud

Platform Beheer en onderhoud

Details
Status: Lopend
Type: Platform - koplopergroep - expertteam

Vraagarticulatie
In samenwerking met Rijkswaterstaat en het COB-platform Niet-rijkstunnels worden mensen aan elkaar verbonden die beroepsmatig te maken hebben met het beheer, onderhoud of renovatie van ondergrondse infrastructuur. Onder meer beheerders van te renoveren tunnels kunnen hier gemeenschappelijke opgaven bespreken.

Onderzoek
COB heeft een brede uitvraag gedaan aan haar netwerk. Via deze weg krijgt het netwerk de mogelijkheid zich aan te sluiten bij dit platform. Daarnaast heeft het COB een 40 tal geïnteresseerden benaderd om aan te sluiten bij dit platform. De eerste bijeenkomst is op 5 november 2015 in Amsterdam geweest.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Tunnels en veiligheid

Thema's
Assetmanagement

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

ARCADIS Nederland BV

Gerben Quirijns, rol: Lid
Jos Bakker, rol: Lid

BAM Infra

Jaco Kreber, rol: Lid

COB

Ellen van Eijk, rol: Begeleider/Facilitator
Maarten van Riel, rol: Coordinator
Merten Hinsenveld, rol: Lid

Covalent

Ad Rabenort, rol: Lid
Siert Saes, rol: Lid

Croonwolter&dros

Celeste de Jong, rol: Lid

Deltares

Peter van den Berg, rol: Lid

DGMR Raadgevende Ingenieurs BV

Hans van Leeuwen, rol: Lid

ENGIE Nederland N.V.

Ton van Gageldonk, rol: Lid

Gemeente Amsterdam Verkeer en Openbare Ruimte

Jeroen Schrijver, rol: Lid
Tjitse van Dijk, rol: Lid
Wilco Renkema, rol: Lid

Gemeente Amsterdam, Metro en Tram

Erik Bijlsma, rol: Lid

Gemeente Den Haag Dienst Stadsbeheer

Gerard Slootjes, rol: Lid

Gemeente Rotterdam Stadsbeheer

Anton Ruiter, rol: Lid
Nabila Abdellaoui, rol: Lid

Heijmans Infra Techniek B.V.

Herman Pruisken, rol: Lid

ICT Business Development Manager

ICT Business Development Manager

Frans Lambregts, rol: Lid

MaxGrip Head Office

MaxGrip Head Office

Marcel Morsing, rol: Lid

Mobilis TBI infra Vestiging West

Robbert de Groot, rol: Lid

Movares

Jacco Kroese, rol: Lid
Jan Jonker, rol: Lid
John van Dijk, rol: Lid
Pieter Zijlmans, rol: Lid

Nebest B.V.

Jan Kloosterman, rol: Lid
Joost van Leest, rol: Lid
Leo Leeuw, rol: Lid

NedMobiel

Roel Scholten, rol: Lid

Omgevingsdienst NZKG

Omgevingsdienst NZKG

Pascal Hoogewoonink, rol: Lid

ProRail

Dirk Jan Menger, rol: Lid

Provincie Noord-Holland

Albert Kandelaar, rol: Lid

Rijkswaterstaat

William van Rijswijk, rol: Lid

Rijkswaterstaat Dienst Oost-Nederland Hoofdkantoor

Christiaan Stoffer, rol: Lid

Rijkswaterstaat Dienst Limburg

Willy van Laanen, rol: Lid

Rijkswaterstaat GPO Grote Projecten en Onderhoud

Harry Dekker, rol: Lid
Jaap Heijboer, rol: Lid
Jan van der Sluis, rol: Lid
Mark Zwaan, rol: Lid
Ronald Mante, rol: Lid

Rijkswaterstaat PPO

Hans Bruinsma, rol: Lid

Rijkswaterstaat West-Nederland Noord

Bert Schouws, rol: Lid
Ron van den Ende, rol: Lid

Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid

Henk van der Linden, rol: Lid
Rob van der Hart, rol: Lid
Willy Dekker, rol: Lid

Royal HaskoningDHV

Abel de Vries, rol: Lid
Geert Fuchs, rol: Lid
Gerben Tornij, rol: Lid
Pim Lodestijn, rol: Lid

SBRCURnet

Fred Jonker, rol: Lid

Siemens Nederland NV

Harald Hofstede, rol: Lid
Waldeck Podgorski, rol: Lid

Sogeti Nederland B.V.

Johan Beikes, rol: Lid

Strukton Civiel BV

Carlos Bosma, rol: Lid
Oscar Vos, rol: Lid

Sweco Nederland B.V.

Erik Schermer, rol: Lid

Van der Worp Infra Consult B.V.

Jacco van der Worp, rol: Lid

Vialis BV Houten

Marco Anker, rol: Lid
Michiel Berkheij, rol: Lid

Volker Rail Nederland BV

Marco Stouten, rol: Lid

Wegschap Tunnel Dordtse Kil

Arie Bras, rol: Lid

Westerscheldetunnel N.V. Tolplein

Jan Verbrugge, rol: Lid

Zelfstandig ondernemers

Stoffel de Ronde, rol: Lid

Groeiboek Renoveren kun je leren

Groeiboek Energiereductie

Platform Kabels en leidingen

Platform Kabels en leidingen

Details
Status: Lopend
Type: Platform - koplopergroep - expertteam

Vraagarticulatie
Binnen het platform Kabels en leidingen komen participanten van het COB bij elkaar om actuele onderwerpen en (toekomstige) vraagstukken te bespreken. De deelnemers zoeken naar gezamenlijke opgaven en initiëren projecten. Ook worden projecten er geëvalueerd.

Onderzoek
Dit platform richt zich op het bevorderen van samenwerking tussen partijen uit verschillende sectoren: energie en nuts-voorzieningingen, ruimtelijke ordening, vastgoed en overheid.

resultaat
Het platform komt gemiddeld vier keer per jaar bij elkaar en bestaat uit een grote groep enthousiaste en vaste deelnemers. Veel diverse onderwerpen komen tijhdens de bijeenkomsten aan bod, waarvan er sinds de oprichting in 2003 al vele zijn opgepakt.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Kabels en leidingen

Thema's
Verbinden, Assetmanagement, Duurzaamheid, Waardering

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

Alliander

Ben Lambregts, rol: Lid

Antea Group

Mark Deuring, rol: Lid
Pedro Kooistra, rol: Lid

Bouwend Nederland

Edgar van Niekerk, rol: Lid

COB

Richard van Ravesteijn, rol: Projectleider

Deltares

Henk Kruse, rol: Lid

DNV GL

Willem Boone, rol: Lid

Dunea NV Duin & Water

Rogier Schipdam, rol: Lid

Enexis B.V.

Jos Lemmens, rol: Lid

Evides Waterbedrijf

Evides Waterbedrijf

Christian Kivit, rol: Lid

Gebroeders van Leeuwen Harmelen B.V.

Gebroeders van Leeuwen Harmelen B.V.

John Henzen, rol: Lid

Gemeente Alphen aan den Rijn

Ed Wesenaar, rol: Lid
Hugo Hoenders, rol: Lid
Martin van Vianen, rol: Lid
Taco Noordenbos, rol: Lid

Gemeente Amsterdam Ingenieursbureau

Michiel Wentholt, rol: Lid
Paul Elzenaar, rol: Lid

Gemeente Den Haag Dienst Stadsbeheer

Hans Meijer, rol: Lid

Gemeente Rotterdam Stadsbeheer

Henk van der Maas, rol: Lid
Hugo Witteveen, rol: Lid
Micha van Engelen, rol: Lid

Gemeente Utrecht Dienst Stadsontwikkeling

Sieb van der Weide, rol: Lid

GPKL Gemeentelijk Platform K&L

Enrico van den Bogaard, rol: Lid

Havenbedrijf Rotterdam N.V.

Sjaak Verburg, rol: Lid

Heijmans Infra Techniek B.V.

Paul de Koning, rol: Lid

Heijmans NV

René Frinks, rol: Lid

HOBAS Benelux B.V.

Duco van Rijsbergen, rol: Lid
Erik Niks, rol: Lid
George van Halteren, rol: Lid
Rob Schrijver, rol: Lid

Hogeschool Utrecht

Ursula Backhausen, rol: Lid

Hompe & Taselaar

Frans Taselaar, rol: Lid

Ingrid Bavelaar Management ondersteuning

Ingrid Bavelaar Management ondersteuning

Ingrid Bavelaar, rol: Secretaris

Kragten B.V.

Carel Peeters, rol: Lid
Hub Diederen, rol: Lid
Peter van den Akker, rol: Lid
Thijs Pepels, rol: Lid

Liandon

Liandon

Bart Noordhoek, rol: Lid

LievenseCSO Infra B.V.

Gert Jan ter Haar, rol: Lid
Lody van Asselt, rol: Lid
Tjeerd van der Laag, rol: Lid

MH Poly Consultants & Engineers bv

Dennis Hut, rol: Lid
Marco Buijsen, rol: Lid

Movares

Mark Koningen, rol: Lid
Wessel Arnold, rol: Lid

Netbeheer Nederland

Henk van Bruchem, rol: Lid

ProRail

David Elbers, rol: Lid
John Sandbrink, rol: Lid
Mahesh Ghoerbien, rol: Lid
Ted Slump, rol: Lid

Rijkswaterstaat

Jasper Snippe, rol: Lid
Rick van Vliet, rol: Lid

Rijkswaterstaat GPO Grote Projecten en Onderhoud

Dick Beentjes, rol: Lid

Saxion Hogeschool

Geert Roovers, rol: Lid

Siers Infraconsult B.V

Harry Moek, rol: Lid

Sweco Nederland B.V.

Berno Lievers, rol: Lid
John Driessen, rol: Lid

Tauw bv

Frank van Gennip, rol: Lid
Thijs Wessels, rol: Lid

Tebodin Netherlands B.V.

Jeroen Baars, rol: Lid
Stanley Hunte, rol: Lid

TU Delft Faculteit Civiele Techniek & Geowetenschappen

Wout Broere, rol: Lid

Visser & Smit Hanab B.V.

Dennis in 't Groen, rol: Lid

VolkerWessels Telecom Infra

Theo Ellenbroek, rol: Lid

Hoogspanning ondergronds

Hoogspanning ondergronds

Details
Status: Afrondende fase
Type: Onderzoek - commissie - werkgroep

Vraagarticulatie
Dit project richt zich op het benoemen van aspecten die een rol spelen bij het maken van de afweging om hoogspanning ondergronds te brengen. Er worden hierbij kennisleemten vastgesteld die tot vervolgonderzoeken kunnen leiden.

Onderzoek
In het eerste kwar5taal van 2017 wordt de eindrapportage verwacht van de werkgroep

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Kabels en leidingen

Thema's
Duurzaamheid

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

COB

Richard van Ravesteijn, rol: Projectleider

DNV GL

Willem Boone, rol: Lid

Havenbedrijf Rotterdam N.V.

Sjaak Verburg, rol: Lid

Rijkswaterstaat GPO Grote Projecten en Onderhoud

John Weebers, rol: Lid

TenneT Holding B.V.

Henk Sanders, rol: Lid
Patrick van de Rijt, rol: Lid
Peter Sibbald, rol: Lid

Inventarisatie saneringsopgave

Inventarisatie saneringsopgave

Details
Status: Initiatief
Type: Onderzoek - commissie - werkgroep

Vraagarticulatie
Ondanks de hoge leeftijd van veel kabels en leidingen vindt er nog geen grootschalige operatie plaats om deze infrastructuur te vervangen. Is veroudering niet aan de orde? Een van de projectdoelen is het verband tussen leeftijd en verwachte ontwikkeling van een kabel of leiding verhelderen om zo zicht te krijgen op de saneringsopgave

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Kabels en leidingen

Thema's
Assetmanagement

Kabels en leidingen reconstructie N213

Kabels en leidingen reconstructie N213

Details
Status: Lopend
Type: Pilot - praktijkonderzoek - evaluatie

Vraagarticulatie
Het COB en de provincie Zuid-Holland onderzoeken hoe bij verbreding of reconstructie van provinciale wegen op vernieuwende wijze omgegaan kan worden met ondergrondse netwerken. De reconstructie van de N213 wordt hiervoor aangegrepen als pilotproject. Hoe kan de markt uitgedaagd worden om kabels en leidingen innovatief te verwerken?

Onderzoek
Tijdens twee workshops hebben de nutsbedrijven constructief samengewerkt aan een concrete en innovatieve oplossing. Momenteel wordt deze aanpak uitgewerkt zodat deze kan worden toegepast in het lopende project.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Kabels en leidingen

Thema's
Duurzaamheid

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

APPM Management Consultants B.V.

Emiel Stal, rol: Lid
Jean de Nijs, rol: Lid
Marcel Touset, rol: Begeleider/Facilitator

COB

Edith Boonsma, rol: Lid
Karin de Haas, rol: Coordinator
Richard van Ravesteijn, rol: Coordinator

Hompe & Taselaar

Frans Taselaar, rol: Adviseur

ProCap Adviseurs en Projectmanagers

ProCap Adviseurs en Projectmanagers

Steven ten Hove, rol: Lid

Provincie Zuid-Holland

Bjorn Olsthoorn, rol: Lid
Patricia Rozenblad, rol: Opdrachtgever
Tanja Haring, rol: Financier

Slimme aanpak K&L grote projecten

K&L in grote projecten

Details
Status: Opstartfase
Type: Onderzoek - commissie - werkgroep

Vraagarticulatie
Bij veel grote bouw- en infraprojecten vormen de ondergrondse kabels en leidingen een grote uitdaging. Gaat alles aan de kant of wordt het een geïntegreerde oplossing? En hoe organiseer je dit? In een subsessie op het COB-congres 2016 presenteren drie grote projecten hun ervaringen: de ontsluiting van het Leiden Bio Science Park, de Rotterdamsebaan en de Gaasperdammerweg (A9, onderdeel SAA). Ze laten zien hoe zij het kabels-en-leidingenvraagstuk binnen hun project hebben georganiseerd: wie was er 'leading' en waarom, en wat was daarvoor nodig?

Onderzoek
Na het congres wil het COB verder met het onderwerp. Wat is nodig om van een worsteling naar een slimme aanpak te gaan? Zijn dat andere contracten of andere afwegingen? Hoe ga je om met verschillende verleggingsregelingen? Zijn kabels en leidingen lastig of een kans?

resultaat
Het resultaat kan zijn een vergelijking van diverse aanpakken en dus oplossingen voor diverse situaties. Afhankelijke van de startbijenekomst in januari 2017 wordt de richting bepaald.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Kabels en leidingen

Thema's
Verbinden, Assetmanagement, Waardering

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

Alliander

Hein van de Wijgert, rol: Deelnemer bijeenkomst
Martijn van der Eerden, rol: Deelnemer bijeenkomst

Antea Group

Pedro Kooistra, rol: Deelnemer

Aveco de Bondt

Roel Bleumink, rol: Deelnemer bijeenkomst

Bouwend Nederland

Edgar van Niekerk, rol: Deelnemer bijeenkomst

COB

Edith Boonsma, rol: Begeleider/Facilitator
Richard van Ravesteijn, rol: Coordinator

Debuco Advies B.V.

Debuco Advies B.V.

Alexander Regeer, rol: Deelnemer bijeenkomst

Enexis B.V.

Jos Lemmens, rol: Deelnemer bijeenkomst

Gemeente Amsterdam Verkeer en Openbare Ruimte

Michiel Wentholt, rol: Deelnemer bijeenkomst
Paul Elzenaar, rol: Deelnemer bijeenkomst

Gemeente Den Haag Dienst Stadsbeheer

Hans Meijer, rol: Deelnemer bijeenkomst

Gemeente Rotterdam Stadsbeheer

Henk van der Maas, rol: Deelnemer bijeenkomst

Havenbedrijf Rotterdam N.V.

Age Buitenrust Hettema, rol: Deelnemer bijeenkomst
Bastiaan Winde, rol: Deelnemer bijeenkomst
Kevin Slee, rol: Deelnemer bijeenkomst

Hompe & Taselaar

Frans Taselaar, rol: Lid Projectteam

Movares

Mark Koningen, rol: Deelnemer bijeenkomst
Monique Wolfraad-Holland, rol: Deelnemer bijeenkomst
Wessel Arnold, rol: Deelnemer bijeenkomst

N.V. Nederlandse Gasunie

Gerrit Renkema, rol: Deelnemer bijeenkomst

NSTT Ned. Ver. Sleufloze Technieken en toepassingen

NSTT Ned. Ver. Sleufloze Technieken en toepassingen

Jelle de Boer, rol: Adviseur

ProRail

Arjan van Boheemen, rol: Deelnemer bijeenkomst

Rijkswaterstaat West-Nederland Noord

Ben Viveen, rol: Deelnemer bijeenkomst
Jasper Snippe, rol: Projectleider

Tauw bv

Frank van Gennip, rol: Deelnemer bijeenkomst

Tebodin Netherlands B.V.

Jeroen Baars, rol: Deelnemer bijeenkomst
Stanley Hunte, rol: Deelnemer bijeenkomst

Vitens N.V.

Jan Pot, rol: Deelnemer bijeenkomst

Vrije Universteit Amsterdam Cultuur, Organisatie en Management

Vrije Universteit Amsterdam Cultuur, Organisatie en Management

Matthijs Breeuwsma, rol: Lid Projectteam

Platform Niet-rijkstunnels

Platform Niet-rijkstunnels

Details
Status: Lopend
Type: Platform - koplopergroep - expertteam

Vraagarticulatie
Tunnels buiten het rijkswegennet vormen een bijzondere categorie tunnels. Inpassing is vaak extra complex, en regels en richtlijnen voor de veiligheid van rijkswegtunnels zijn niet per definitie toepasbaar. Sinds 2014 faciliteert het COB daarom het platform Niet-rijkstunnels. Hierbij worden tunneleigenaren bij elkaar gebracht om specifieke kennis en ervaring te delen.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Tunnels en veiligheid

Thema's
Verbinden, Assetmanagement

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

Arthe Civil & Structure B.V.

William Munsterman, rol: Secretaris

COB

Caro Rietman, rol: Contactpersoon

Gemeente Amstelveen

Otto van der Laan, rol: Lid

Gemeente Amsterdam Verkeer en Openbare Ruimte

Chris van Pel, rol: Lid
Frans Cornelis, rol: Lid
Jeroen Schrijver, rol: Agendacommissielid
Michiel Waitz, rol: Product geïnterviewd
Rein de Haas, rol: Lid
Ruud Willersen, rol: Lid
Wilco Renkema, rol: Lid

Gemeente Den Haag p/a projectorganisatie

André Roolfs, rol: Lid
Erik Meijs, rol: Lid
Gerard Slootjes, rol: Lid
Paul van Laviere, rol: Lid
Ricardo Janssen, rol: Lid
Tom Versluijs, rol: Lid

Gemeente Leiden

Henriëtte Noordhof, rol: Lid
Jan Tolido, rol: Lid
Jeroen Traudes, rol: Lid
Reinier Loomans, rol: Lid
Rene Bakker, rol: Lid
Wout Schutte, rol: Lid
Wouter Wuite, rol: Lid

Gemeente Maastricht

Bas Hoek, rol: Lid
Jos Kooijman, rol: Lid

Gemeente Rotterdam Stadsbeheer

Anton Ruiter, rol: Lid
Edim Hadziavdic, rol: Lid
Nabila Abdellaoui, rol: Lid

Gemeente Utrecht Dienst Stadsontwikkeling

Sieb van der Weide, rol: Lid

Provincie Noord-Holland

Albert Kandelaar, rol: Agendacommissielid
René van Treeck, rol: Lid
Rita Puggioni, rol: Lid

Provincie Zeeland Provinciehuis

Jeroen Steenbakker, rol: Lid

Provincie Zuid-Holland

Bas van Herpen van Leenen, rol: Agendacommissielid

Schiphol Nederland B.V.

Jeffrey Rundberg, rol: Lid
Kees Uijl, rol: Lid
Marco Gerrese, rol: Lid
Peter Flierman, rol: Lid

Veiligheidsregio Haaglanden

Peter Vrij, rol: Lid

Veiligheidsregio Utrecht

Freek ten Haken, rol: Lid

Wegschap Tunnel Dordtse Kil

Arie Bras, rol: Lid

Zelfstandig ondernemers

Evert Worm, rol: Voorzitter

Platform Ordening en ondergrond

Platform Ordening en ondergrond

Details
Status: Gereed
Type: Platform - koplopergroep - expertteam

Vraagarticulatie
Dit platform heeft sinds de oprichting met elkaar de handreiking slimme regie op de ondergrond gemaakt en is begin 2017 samen gegaan met de Caroussel Ondergrond en Ordening in het neuwe platform meerwaarde ondergrond.

resultaat
De carrousel en het platform ordening en waarde zijn per januari 2017 samengevoegd in het Platform Meerwaarde ondergrond (O75).

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Ordening en waarde

Thema's
Waardering

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

Antea Group

Gijsbert Schuur, rol: Lid
Léon Verhoeven, rol: Lid

ARCADIS Nederland BV

Edwin van der Knoop, rol: Lid
Harmen Bunk, rol: Lid

COB

Edith Boonsma, rol: Coordinator
Henk Werksma, rol: Projectleider

Deltares

Derk van Ree, rol: Lid

DGMR Raadgevende Ingenieurs BV

Hans van Leeuwen, rol: Lid

Enexis B.V.

Jos Lemmens, rol: Lid

Gemeente Alphen aan den Rijn

Ab van der Schans, rol: Lid

Gemeente Amsterdam Ingenieursbureau

Leendert Flier, rol: Lid

Gemeente Den Haag Dienst Stadsbeheer

John Nieuwmans, rol: Lid
Nico van den Heuvel, rol: Lid

Gemeente Rotterdam Stadsontwikkeling

John de Ruiter, rol: Lid
Petra van der Lugt, rol: Lid

Gemeente Utrecht Dienst Stadsontwikkeling

Marianne Langenhoff, rol: Lid

H2Ruimte B.V.

Henk Puylaert, rol: Lid

Ministerie van I&M Programmadirectie Ruimte voor de

Ministerie van I&M Programmadirectie Ruimte voor de

Henk van den Berg, rol: Lid

Movares

Maarten van Riel, rol: Lid

ProRail

Paul Siderius, rol: Lid

Provincie Noord-Holland

Eric Khodabux, rol: Lid
Jeanôt van Belkom, rol: Lid

Rijkswaterstaat Water, Verkeer en Leefomgeving

Edwin van der Wel, rol: Lid

Saxion Hogeschool

Geert Roovers, rol: Lid

Triple Bridge B.V.

Lidwien Besselink, rol: Lid

Witteveen+Bos Raadgevende Ingenieurs

Jasper Lackin, rol: Lid

Carrousel Ondergrond en Ordening

Carrousel Ondergrond en Ordening

Details
Status: Gereed
Type: Platform - koplopergroep - expertteam

Vraagarticulatie
Het COB heeft tot en met 2016 onder de naam Carrousel Ondergrond en Ordening een community of practice voor integrale vraagstukken rond de ruimtelijke ordening en ontwikkeling van de ondergrond georganiseerd. Inmiddels is deze community samengegaan en gaat nu verder onder de naam platform eerwaarde ondergrond.

resultaat
De carrousel en het platform ordening en waarde zijn per januari 2017 samengevoegd in het Platform Meerwaarde ondergrond (O75).

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Ordening en waarde

Thema's
Verbinden, Waardering

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

COB

Edith Boonsma, rol: Lid

Gemeente 's-Hertogenbosch

Harke Tuinhof, rol: Lid
Ine Flinkers, rol: Lid

Gemeente Den Haag Dienst Stadsbeheer

John Nieuwmans, rol: Lid

Gemeente Dordrecht

Rob Mank, rol: Lid

Gemeente Haarlem Afdeling Milieu

Marc van Someren, rol: Lid
Rolf Tjerkstra, rol: Lid

Gemeente Katwijk

Jeroen Brouwer, rol: Lid

Gemeente Nijmegen Gemeentehuis

Henk Jan Nijland, rol: Lid

Gemeente Rotterdam Stadsontwikkeling

John de Ruiter, rol: Lid
Joost Martens, rol: Lid

H2Ruimte B.V.

Henk Werksma, rol: Begeleider/Facilitator

Interprovinciaal Vakberaad Bodem

Interprovinciaal Vakberaad Bodem

Astrid Slegers, rol: Lid

Omgevingsdienst Midden-Holland

Omgevingsdienst Midden-Holland

Bernd van den Berg, rol: Lid

Provincie Zeeland Directie Ruimte, Milieu en Water

Walter Jonkers, rol: Lid

Provincie Zuid-Holland

Clemens Kester, rol: Lid
Werncke Husslage, rol: Lid

Rijkswaterstaat Leefomgeving Bodem+

Irma Kerkhof-de Vos, rol: Lid
Jan Frank Mars, rol: Lid

Platform Veiligheid

Platform Veiligheid

Details
Status: Lopend
Type: Platform - koplopergroep - expertteam

Vraagarticulatie
Het platform Veiligheid is september 2012 opgericht en komt drie tot vier keer per jaar bij elkaar. De deelnemers bespreken actuele onderwerpen, zoeken naar gezamenlijke opgaven en worden actief betrokken bij de discussies. Hieruit kunnen nieuwe projecten voortkomen, maar dat hoeft niet. Vaak is het delen en uitwisselen van kennis en ervaringen al zeer waardevol.

Onderzoek
De bijeenkomsten worden goed bezocht op steeds wisselende locaties en men is enthousiast over de levendige bijeenkomsten waar inhoudelijke onderwerpen op de agenda staan. Vaak zijn deze bijeenkomsten gekoppeld aan een bezoek van een tunnelproject.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Tunnels en veiligheid

Thema's
Verbinden, Assetmanagement

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

Antea Group

Henk-Jan Schuurman, rol: Lid
Jan Houwers, rol: Lid

ARCADIS Nederland BV

Charlotte Boschloo, rol: Lid
Evert Sonke, rol: Deelnemer
Herman Rouwenhorst, rol: Deelnemer
Jasper Nieuwenhuizen, rol: Lid
Johan van der Gaag, rol: Deelnemer
Koen Gideonse, rol: Deelnemer
Roeland Brouwer, rol: Deelnemer
Rolf van Rijn, rol: Lid
Stefan Lezwijn, rol: Lid

BAM Infra

Michel Langhout, rol: Lid
Rob Kisjes, rol: Lid

Brandweer Amsterdam-Amstelland

Ron Beij, rol: Lid

COB

Leen van Gelder, rol: Coordinator
Simone Abel, rol: Secretaris

Covalent

Frank de Vries, rol: Deelnemer
Freddie Wolff, rol: Deelnemer
Machiel Mastenbroek, rol: Deelnemer
Ronald Gram, rol: Lid
Siert Saes, rol: Deelnemer

Croonwolter&dros

Edwin Luijt, rol: Lid
Melle Holthuis, rol: Lid
Remmy Uffen, rol: Deelnemer
Ronald de Weerd, rol: Deelnemer

ENGIE Nederland N.V.

Co Koren, rol: Lid
Jelmer Wittebol, rol: Lid
Jim Halsey, rol: Deelnemer
Margrita Noordmans, rol: Deelnemer

Feresor bv

Ed van de Griend, rol: Lid

Gemeente Amsterdam Verkeer en Openbare Ruimte

Ed Bik, rol: Lid
Rein de Haas, rol: Lid

Gemeente Amsterdam, Metro en Tram

Hans Bronsveld, rol: Deelnemer

Gemeente Den Haag p/a projectorganisatie

Paul van Laviere, rol: Lid

Gemeente Rotterdam Stadsontwikkeling

Diederik van Zanten, rol: Lid

Gemeente Rotterdam Ingenieursbureau

Jaap Nederlof, rol: Lid

Imagine Solutions BV

Wim Baars, rol: Deelnemer

Kimpro BV

Jasper Kimstra, rol: Lid

Ministerie van IenM DG/RWS

Michiel Dubbeldeman, rol: Deelnemer
Peter Kole, rol: Deelnemer

Movares

Gea Kolk, rol: Lid
Gerard van der Geer, rol: Deelnemer
Jacco Kroese, rol: Lid
Jan Faber, rol: Deelnemer
Jan Jonker, rol: Lid
Nils Lundgren, rol: Lid
Rudolf van Aken, rol: Deelnemer

NedMobiel

Corné van Iersel, rol: Deelnemer

Regionale Brandweer Zuid-Limburg

Regionale Brandweer Zuid-Limburg

Hans Godding, rol: Deelnemer

Rijkswaterstaat

Gerda Keereweer-de Jong, rol: Lid
Jaap van Wissen, rol: Lid
Martin de Lange, rol: Lid
William van Rijswijk, rol: Lid

Rijkswaterstaat GPO Grote Projecten en Onderhoud

Johan Bosch, rol: Lid
Rob Souw, rol: Lid
Ronald Mante, rol: Lid

Royal HaskoningDHV

Arnold Roozenbeek, rol: Lid
Gerben Tornij, rol: Lid
Rob Houben, rol: Lid
Thijs Ruland, rol: Lid

Siemens Nederland NV

Peter van Duijvenbode, rol: Deelnemer
Renard Kox, rol: Lid
Stef de Jong, rol: Deelnemer
Waldeck Podgorski, rol: Lid

Soltegro

André Stehouwer, rol: Lid
Bas van Duijnhoven, rol: Deelnemer
Leen van Gelder, rol: Lid
Robin Rijkers, rol: Lid

Strypes Nederland

Ranish Baboeram Panday, rol: Lid

Sweco Nederland B.V.

Erik Schermer, rol: Deelnemer

Vialis BV Houten

Diego Meester, rol: Deelnemer
Erik Vinke, rol: Lid
Gert-Jan Braas, rol: Lid
Jochem Kanbier, rol: Deelnemer
Laurens Huisman, rol: Deelnemer
Leo Speksnijder, rol: Lid
Marco de Jong, rol: Deelnemer
Michiel Berkheij, rol: Lid

Westerscheldetunnel N.V. Tolplein

Christian Braat, rol: Deelnemer
Jan Verbrugge, rol: Lid
Patrick Dankaart, rol: Lid

Witteveen + Bos Raadgevende Ingenieurs

Aryan Snel, rol: Lid

Zelfstandig ondernemers

Evert Worm, rol: Lid

Programmaraad COB

Programmaraad COB

Details
Status: Lopend
Type:

Vraagarticulatie
Om de verbinding tussen het COB-bureau en de participanten te versterken, heeft het COB een programmaraad ingesteld. De leden zijn gepresenteerd tijdens het Diner van de Ondergrond op 26 maart jl. De programmaraad zal gaan fungeren als klankbord en adviseur.

Onderzoek
In 2015 heeft de programmaraad advies gegeven over het COB-programma 2015-2020. In februari en maart jl. is hun feedback verzameld, zodat deze verwerkt kon worden in het definitieve programma

resultaat
Eind april is het COB programma 2015-2020 is gereed.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Speciale projecten

Thema's
Verbinden, Assetmanagement, Duurzaamheid, Waardering

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

Antea Group

Léon Verhoeven, rol: Lid

ARCADIS Nederland BV

Evert Sonke, rol: Lid

Arthe Civil & Structure B.V.

Bahram Safari, rol: Lid

BAM Infra

Martijn Smitt, rol: Lid
Ton Buijink, rol: Lid

Besix Nederland bv

Jeroen Philtjens, rol: Lid

Bouwend Nederland

Mathieu van Rooij, rol: Lid

Brandweer Amsterdam-Amstelland

Ron Beij, rol: Lid

COB

Karin de Haas, rol: Coordinator

Covalent

Ad Rabenort, rol: Lid

Deltares

Peter van den Berg, rol: Lid

DGMR Raadgevende Ingenieurs BV

Hans van Leeuwen, rol: Lid

DIMCO bv

Jan Verschueren, rol: Lid

ENGIE Nederland N.V.

Wouter Persoon, rol: Lid

Gemeente Amsterdam Ingenieursbureau

Tjeerd Roozendaal, rol: Lid

Gemeente Den Haag Ingenieursbureau (IbDH)

Jack Amesz, rol: Lid
Paul Janssen, rol: Lid

Gemeente Utrecht Dienst Stadsontwikkeling

Sieb van der Weide, rol: Lid

Havenbedrijf Rotterdam N.V.

Sjaak Verburg, rol: Lid

Kragten B.V.

Joris Janissen, rol: Lid

Max Bögl Nederland B.V.

Hans de Koning, rol: Lid

MH Poly Consultants & Engineers bv

Bard Louis, rol: Lid

Mobilis TBI infra Vestiging West

Jan de Jong, rol: Lid

Movares

Jacco Buisman, rol: Lid

PROMAT B.V.

Frank van der Wal, rol: Lid

Rijkswaterstaat GPO Grote Projecten en Onderhoud

Mares van den Hark, rol: Lid

Siemens Nederland NV

Léon Soulier, rol: Lid

Sogeti Nederland B.V.

Wim Verheijen, rol: Lid

Soltegro

Hans de Man, rol: Lid

SPIE Nederland BV

Jan Arends, rol: Lid

Strukton Civiel BV

Bauke Lobbezoo, rol: Lid

Strypes Nederland

Mark van Lanen, rol: Lid

Van der Worp Infra Consult B.V.

Jacco van der Worp, rol: Lid

Volker Infra

Jil Ligterink, rol: Lid

Slimme regie op de ondergrond

Slimme regie op de ondergrond

Details
Status: Gereed
Type: Onderzoek - commissie - werkgroep

Vraagarticulatie
We realiseren ons nog vaak onvoldoende dat elke ontwikkeling bovengronds zijn weerslag kent in de ondergrond. Hoe we het beste regie moeten voeren is samen met de platformleden van ordening en ondergrond uitgekristalliseerd.

Onderzoek
Een werkgroep vanuit het platform Ordening en Ondergrond heeft eigen ervaringen, successen en mislukkingen benoemd en projecten bezocht en op basis hiervan aanbevelingen en randvoorwaarden geformuleerd voor het voeren van slimme regie.

resultaat
De handreiking Slimme regie op de ondergrond is gratis te downloaden vanaf de kennisbank. Het COB werkt aan projecten waarin het gedachtengoed wordt toegepast in de praktijk. Zo is tijdens een praktijkbezoek aan de A2 maastricht de handreiking toegepast en verrijkt.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Ordening en waarde

Thema's
Waardering

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

Antea Group

Léon Verhoeven, rol: Lid

APPM Management Consultants B.V.

Jantien van den Berg, rol: Coordinator

ARCADIS Nederland BV

Bert van Eekelen, rol: Lid

Enexis B.V.

Theo Penders, rol: Lid

Gemeente Amsterdam Ingenieursbureau

Martijn Simons, rol: Lid

Gemeente Den Haag Dienst Stadsbeheer

John Nieuwmans, rol: Lid

Gemeente Rotterdam Stadsontwikkeling

John de Ruiter, rol: Lid

Gemeente Rotterdam Ingenieursbureau

Petra van der Lugt, rol: Lid

Gemeente Utrecht Dienst Stadsontwikkeling

Albert Jan de Vries, rol: Lid

Movares

Mark Koningen, rol: Lid

Omgevingsdienst Veluwe IJssel

Ron Nap, rol: Lid

Rijkswaterstaat Leefomgeving Bodem+

Gerd de Kruif, rol: Lid

Platform Veiligheid

Platform Veiligheid

Details
Status: Lopend
Type: Platform - koplopergroep - expertteam

Vraagarticulatie
Het platform Veiligheid is september 2012 opgericht en komt drie tot vier keer per jaar bij elkaar. De deelnemers bespreken actuele onderwerpen, zoeken naar gezamenlijke opgaven en worden actief betrokken bij de discussies. Hieruit kunnen nieuwe projecten voortkomen, maar dat hoeft niet. Vaak is het delen en uitwisselen van kennis en ervaringen al zeer waardevol.

Onderzoek
De bijeenkomsten worden goed bezocht op steeds wisselende locaties en men is enthousiast over de levendige bijeenkomsten waar inhoudelijke onderwerpen op de agenda staan. Vaak zijn deze bijeenkomsten gekoppeld aan een bezoek van een tunnelproject.

Meer informatie
Heeft u interesse in dit project? Neem dan contact op met het COB.

Vakgebieden
Tunnels en veiligheid

Thema's
Verbinden, Assetmanagement

Deelnemers
Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

Antea Group

Henk-Jan Schuurman, rol: Lid
Jan Houwers, rol: Lid

ARCADIS Nederland BV

Charlotte Boschloo, rol: Lid
Evert Sonke, rol: Deelnemer
Herman Rouwenhorst, rol: Deelnemer
Jasper Nieuwenhuizen, rol: Lid
Johan van der Gaag, rol: Deelnemer
Koen Gideonse, rol: Deelnemer
Roeland Brouwer, rol: Deelnemer
Rolf van Rijn, rol: Lid
Stefan Lezwijn, rol: Lid

BAM Infra

Michel Langhout, rol: Lid
Rob Kisjes, rol: Lid

Brandweer Amsterdam-Amstelland

Ron Beij, rol: Lid

COB

Leen van Gelder, rol: Coordinator
Simone Abel, rol: Secretaris

Covalent

Frank de Vries, rol: Deelnemer
Freddie Wolff, rol: Deelnemer
Machiel Mastenbroek, rol: Deelnemer
Ronald Gram, rol: Lid
Siert Saes, rol: Deelnemer

Croonwolter&dros

Edwin Luijt, rol: Lid
Melle Holthuis, rol: Lid
Remmy Uffen, rol: Deelnemer
Ronald de Weerd, rol: Deelnemer

ENGIE Nederland N.V.

Co Koren, rol: Lid
Jelmer Wittebol, rol: Lid
Jim Halsey, rol: Deelnemer
Margrita Noordmans, rol: Deelnemer

Feresor bv

Ed van de Griend, rol: Lid

Gemeente Amsterdam Verkeer en Openbare Ruimte

Ed Bik, rol: Lid
Rein de Haas, rol: Lid

Gemeente Amsterdam, Metro en Tram

Hans Bronsveld, rol: Deelnemer

Gemeente Den Haag p/a projectorganisatie

Paul van Laviere, rol: Lid

Gemeente Rotterdam Stadsontwikkeling

Diederik van Zanten, rol: Lid

Gemeente Rotterdam Ingenieursbureau

Jaap Nederlof, rol: Lid

Imagine Solutions BV

Wim Baars, rol: Deelnemer

Kimpro BV

Jasper Kimstra, rol: Lid

Ministerie van IenM DG/RWS

Michiel Dubbeldeman, rol: Deelnemer
Peter Kole, rol: Deelnemer

Movares

Gea Kolk, rol: Lid
Gerard van der Geer, rol: Deelnemer
Jacco Kroese, rol: Lid
Jan Faber, rol: Deelnemer
Jan Jonker, rol: Lid
Nils Lundgren, rol: Lid
Rudolf van Aken, rol: Deelnemer

NedMobiel

Corné van Iersel, rol: Deelnemer

Regionale Brandweer Zuid-Limburg

Regionale Brandweer Zuid-Limburg

Hans Godding, rol: Deelnemer

Rijkswaterstaat

Gerda Keereweer-de Jong, rol: Lid
Jaap van Wissen, rol: Lid
Martin de Lange, rol: Lid
William van Rijswijk, rol: Lid

Rijkswaterstaat GPO Grote Projecten en Onderhoud

Johan Bosch, rol: Lid
Rob Souw, rol: Lid
Ronald Mante, rol: Lid

Royal HaskoningDHV

Arnold Roozenbeek, rol: Lid
Gerben Tornij, rol: Lid
Rob Houben, rol: Lid
Thijs Ruland, rol: Lid

Siemens Nederland NV

Peter van Duijvenbode, rol: Deelnemer
Renard Kox, rol: Lid
Stef de Jong, rol: Deelnemer
Waldeck Podgorski, rol: Lid

Soltegro

André Stehouwer, rol: Lid
Bas van Duijnhoven, rol: Deelnemer
Leen van Gelder, rol: Lid
Robin Rijkers, rol: Lid

Strypes Nederland

Ranish Baboeram Panday, rol: Lid

Sweco Nederland B.V.

Erik Schermer, rol: Deelnemer

Vialis BV Houten

Diego Meester, rol: Deelnemer
Erik Vinke, rol: Lid
Gert-Jan Braas, rol: Lid
Jochem Kanbier, rol: Deelnemer
Laurens Huisman, rol: Deelnemer
Leo Speksnijder, rol: Lid
Marco de Jong, rol: Deelnemer
Michiel Berkheij, rol: Lid

Westerscheldetunnel N.V. Tolplein

Christian Braat, rol: Deelnemer
Jan Verbrugge, rol: Lid
Patrick Dankaart, rol: Lid

Witteveen + Bos Raadgevende Ingenieurs

Aryan Snel, rol: Lid

Zelfstandig ondernemers

Evert Worm, rol: Lid

Overijssel: Ondergrond vergroot je ruimte


Overijssel is een provincie met heel gevarieerde landschappen. Ook ondergronds is er veel veelzijdigheid. De provincie maakte een inspirerende folder over het scala aan mogelijkheden dat de ondergrond biedt.

Voor de folder is gekeken naar alle kwaliteiten en functies vanaf maaiveld tot in de diepe ondergrond; van aardkundige waarden tot en met zoutwinning. Naast functies als levering van grondstoffen vervult de ondergrond ook natuurlijke functies, zoals filtering en berging van grondwater. In totaal kunnen er wel zo’n dertig verschillende functies worden onderscheiden, die vaak ook interacties hebben.

Niet alle ondergrondse en bovengrondse functies zijn naast of boven elkaar mogelijk. Daarbij spelen het schaalniveau en de effecten van ingrepen in de ondergrond op de lange termijn ook een rol. Er moeten dan ook steeds vaker afwegingen worden gemaakt. Hiervoor vormt de provinciale omgevingsvisie, waar de Visie op de Ondergrond integraal onderdeel van is, de basis. De centrale ambitie is om balans te vinden tussen gebruik en bescherming van de ondergrond, waarbij soms ook herstel nodig is. Daarnaast wordt bij maatschappelijke opgaven gekeken naar de rol die de ondergrond daarbij kan spelen.

Bij het zoeken naar oplossingen en het maken van afwegingen wordt nadrukkelijk de relatie gelegd met de bovengrondse ontwikkelingen. Er wordt gewerkt vanuit een integrale en gebiedsgerichte aanpak. Dit betekent dat de ondergrond direct wordt meegenomen in gebiedsprocessen en dat de kansen en beperkingen van de ondergrond in beeld worden gebracht. De folder laat dit zien: in een dwarsdoorsnede van Overijssel zijn de projecten weergegven waarbij de ondergrond een bijdrage levert.

>> Lees het interview met Jaya Sicco Smit, die als beleidsontwikkelaar ondergrond van de provincie Overijssel betrokken was bij de realisatie van de folder


Ook interessant:

  • Benieuwd wat er in Rotterdam, Den Haag en Amsterdam ondergronds gebeurt? Download dan de app UAR Ondergronds, een uitbreiding op de app UAR van het Nederlands Architectuurinstituut. De app voegt een virtuele laag toe aan de werkelijkheid, zodat bijvoorbeeld metrostelsels en archeologische vondsten zichtbaar worden.
    >> Lees meer

  • Als u meer wilt weten over de kwaliteiten en functies van de bodem, is het iBook Onder de grond interessant. In dit interactieve aardrijkskundeboek voor de iPad komen de geologische geschiedenis van Nederland, de biodiversiteit van de bovenste bodemlagen en de veelzijdigheid van ondergronds bouwen aan de orde.
    >> Lees meer

Tunnelvisies op duurzaamheid


Duurzame ontwikkeling staat inmiddels op de agenda van elke industrie, maar de tunnelbouwsector heeft duurzaamheid nog niet omarmd. Darinde Gijzel deed voor haar afstuderen aan de TU Delft onderzoek naar het specifi ceren van duurzaamheid bij EMVI-aanbestedingen van wegtunnelprojecten. De Rotterdamsebaan diende als praktijkvoorbeeld.


De Rotterdamsebaan is de nieuwe verbindingsweg tussen knooppunt Ypenburg (A4/A13) en de centrumring van Den Haag. Een gedeelte van 1,86 kilometer komt in een geboorde tunnel. De gemeente Den Haag heeft de ambitie om hiervan de meest duurzame tunnel van Nederland te maken; duurzaamheid is daarom een van de gunningscriteria bij de aanbesteding van het project. Er bestaan echter nog geen tunnelspecifieke criteria om inschrijvingen op duurzaamheid te beoordelen, en er is nog weinig ervaring in het meenemen van duurzaamheid als een van de EMVI-criteria in de aanbesteding. Duurzaamheid is daarnaast een containerbegrip geworden: om duurzaamheid serieus mee te nemen, is verdere specifi catie noodzakelijk. Wat is een duurzame tunnel? In haar afstudeeronderzoek stelde Darinde hiervoor drie onderzoeksdoelen op:

  1. Het creëren van een raamwerk met mogelijke duurzaamheidscriteria voor wegtunnels.
  2. Het in kaart brengen van de huidige perspectieven op duurzame tunnels.
  3. Een methodiek ontwikkelen om opdrachtgevers te ondersteunen bij het selecteren van duurzaamheidscriteria voor hun specifi eke project.

Raamwerk van duurzaamheidscriteria
Darinde heeft allereerst een inventarisatie gemaakt van alle mogelijke aspecten die je mee zou kunnen nemen bij het bepalen van de duurzaamheid van een wegtunnel. Deze aspecten heeft zij gefilterd tot een raamwerk van drieëndertig duurzaamheidscriteria waarmee een opdrachtgever of projectorganisatie een selectie kan maken al naargelang het zwaartepunt binnen het specifieke project. Op deze manier kan duurzaamheid specifiek en uiteindelijk meetbaar worden gemaakt.


Het raamwerk van duurzaamheidsaspecten (Beeld: Darinde Gijzel)


Huidige perspectieven op duurzame tunnels

Om duurzame ontwikkeling in de tunnelbouwindustrie te bevorderen, is inzicht nodig in de huidige perspectieven op duurzame tunnels. De definitie van een duurzame tunnel hangt namelijk af van je perspectief. Bovendien bieden deze perspectieven extra inzicht in het raamwerk van duurzaamheidsaspecten en hun onderlinge samenhang.

Voor haar onderzoek vroeg Darinde een groep van zesentwintig personen, representatief voor de gehele constructieketen, de geïnventariseerde aspecten te rangschikken naar mate van belangrijkheid. Uit een factoranalyse van de resultaten bleek dat de betrokkenen zich lieten onderverdelen in vier collectieve perspectieven op duurzame tunnels:

  1. De groep met het 'energieperspectief' werd gevormd door deelnemers met een analytische achtergrond. Zij benadrukken het belang van energie. Volgens hen richt een duurzame tunnel zich voornamelijk op energie-efficiëntie, duurzame energieproductie en minimalisatie van energiegebruik.
  2. De tweede groep, gevormd door voornamelijk civieltechnici, concentreert zich op optimalisatie en heeft het 'veerkrachtperspectief': "Optimaliseer de functionaliteit en de waarde van de tunnel over de gehele levenscyclus van het project." Een duurzame tunnel gaat volgens hen over het slim combineren van functies binnen het project.
  3. De groep met het 'sociale perspectief' ziet een duurzame tunnel vooral als een tunnel die gebouwd wordt in maximale samenwerking met lokale partijen en met maximale aandacht voor de (veranderende) omgeving van het project. Ook vindt deze groep, die vooral uit projectmanagers bestaat, dat het project meer dan één functionaliteit zou moeten hebben.
  4. De vierde groep, gevormd door deelnemers zonder echt technische achtergrond, heeft het 'transitieperspectief'. Deze mensen zien een duurzame tunnel als een project zonder schade voor mens en milieu. Duurzaamheid gaat volgens hen over mensen en vraagt om een totaal nieuwe benadering. Volgens hen zijn winstaspecten op de lange termijn niet meer belangrijk.

Methodiek voor opdrachtgevers
Ten slotte ontwikkelde Darinde een aanpak die opdrachtgevers kan helpen om de eigen visie op een duurzame tunnel te concretiseren. Tijdens een workshop kunnen de verschillende perspectieven op duurzaamheid binnen de projectorganisatie in kaart worden gebracht. De uitkomsten van de workshop maken duurzaamheid concreet en daardoor bediscussieerbaar. De uitkomsten kunnen bovendien de opdrachtgever ondersteunen bij het selecteren van de duurzaamheidscriteria in de aanbesteding van het specifieke project.

Het onderzoek leverde een aantal aanbevelingen op voor opdrachtgevers van wegtunnels:

  • Denk zo vroeg mogelijk in het project na over duurzaamheid en de mogelijkheden binnen dit project.
  • Maak zo snel mogelijk een duidelijke (en ambitieuze!) definitie van een duurzame tunnel. Wat betekent een duurzame tunnel in dit project? Selecteer op basis daarvan de sub-gunningscriteria voor duurzaamheid in de aanbesteding.
  • Operationaliseer en monitor de duurzaamheidsaspecten in samenwerking met experts op de gebieden van de gekozen criteria.
  • Implementeer duurzaamheid niet alleen in de aanbesteding, maar in het gehele project.
  • Deel de opgedane ervaringen en inzichten om bij te dragen aan de versnelling van duurzame ontwikkeling.







AFSTUDEERDER:
Darinde Gijzel

PROJECT: Tunnel Visions on Sustainability: Sustainability aspects and its selection process for road tunnel construction projects

WAAR: TU Delft, faculteit Civiele Techniek en Geowetenschappen, MSc Construction, Management & Engineering

>> Download Darindes scriptie vanaf de TU Delft Repository

Gewonnen!

Met haar onderzoek heeft Darinde Gijzel de Schreudersstudieprijs 2014 in de categorie Conceptueel gewonnen.
>> Lees het interview

'Academisch en praktisch toepasbaar'

"Duurzaamheid is een enorm containerbegrip en in onze wereld van complexe infrastructuur zijn we er altijd met een grote boog omheen gegaan. Wat natuurlijk vreemd is: we ontwerpen en bouwen onze kunstwerken met een levensduur van zo'n honderd jaar. Dus duurzaamheid, in de betekenis 'ook over tientallen jaren moet de tunnel/brug etc. er nog knap bijliggen en blijven voldoen aan de uitgangspunten', zou juist bij ons passen. Darinde heeft de handschoen die is toegeworpen door de projectorganisatie Rotterdamsebaan, met in het achterhoofd de Haagse ambitie om in 2040 als stad energieneutraal te zijn, op een academische en tegelijkertijd praktisch toepasbare wijze opgepakt. Wat ons betreft eindigt haar onderzoek niet bij de Rotterdamsebaan, maar fungeert ons project als pilot voor toekomstige, nog duurzamere tunnels."

ir. Paul Janssen
Projectdirecteur Rotterdamsebaan en afstudeerbegeleider

Perspectieven


Klik op de afbeelding voor een grotere versie.

Het diagram toont de totaalscores van de verschillende perspectieven op alle criteria.  (Beeld: Darinde Gijzel)

Zie ook

In deze Verdieping vindt u ook een interview met Boudewijn Revis (wethouder Den Haag) en Paul Janssen (projectdirecteur Rotterdamsebaan) over het belang en de inhoud van het project de Rotterdamsebaan.
>> Lees 'Nu nog is de stad een lolly op een stokje'

Darinde was als afstudeer ook betrokken bij het expertteam Duurzaamheid dat in opdracht van de gemeente Den Haag heeft onderzocht hoe een duurzame tunnel gerealiseerd kan worden. De bevindingen zijn gepubliceerd in het Inspiratiedocument Duurzaamheid.
>> Lees meer over het expertteam Duurzaamheid
>> Download het Inspiratiedocument Duurzaamheid van de kennisbank


Pagina's uit het inspiratiedocument

Rotterdamsebaan: duurzaamheid troef


De ambitie is hoog. De Victorie Boogie Woogietunnel, de boortunnel in de Rotterdamsebaan, moet de meest duurzame tunnel van Nederland worden. Projectdirecteur Paul Janssen van de gemeente Den Haag en projectmanager Michel Langhout van BAM Infra vertellen welke keuzes zij hebben gemaakt om dit doel te bereiken.

“Duurzaamheid begint met ambitie”, aldus Janssen. “De gemeente Den Haag wil in 2040, tien jaar eerder dan de landelijke politiek, klimaatneutraal zijn. Met zo’n doelstelling kun je niet gaan zitten wachten. Je moet elke kans pakken om het waar te maken. Daarom zijn we direct over duurzaamheid gaan nadenken toen we met de plannen voor de Rotterdamsebaan begonnen.”

“Op dat moment was er nog maar weinig ervaring met duurzaamheid in een aanbesteding: hoe kun je duurzaamheid op een uitdagende en onderscheidende manier als EMVI-criterium meenemen? Daarom hebben we een expertteam gevraagd om dit onder regie van het COB te concretiseren. Na veel intensieve discussies heeft dit team het Inspiratiedocument Duurzaamheid opgeleverd met negen thema’s om invulling te geven aan duurzaamheid."

"De volgende vraag was hoe we de aanbiedingen op duurzaamheid moesten beoordelen. We besloten om ze meer kwalitatief dan kwantitatief te bekijken. Natuurlijk heeft een voornamelijk kwalitatieve beoordeling het risico van subjectiviteit in zich, maar we zijn ervan overtuigd dat je inschrijvende partijen op deze manier extra kunt uitdagen om met goede en uitdagende ideeën te komen. In het contract hebben we daarom de eis opgenomen dat inschrijvers de duurzaamheidsmaatregelen ‘smart’ dienden te beschrijven. Ze moesten per maatregel aangeven wat hij behelst, welk effect hij heeft en welke aanvullende maatregelen worden ingezet als het effect minder is dan verwacht.”

Inspirerend
“Uiteindelijk hebben we vijf van de negen thema’s uit het inspiratiedocument opgenomen in het EMVI-criterium duurzaamheid”, vertelt Janssen. “Geluid, luchtkwaliteit, materiaal- en grondstoffengebruik, energie en toekomstwaarde. Het thema ‘social fairness’ hebben we als algemene eis in de aanbesteding ingebouwd. De resterende drie thema’s - functiecombinatie, maatschappelijke participatie en natuurlijke inpassing - hebben we buiten de uitvraag gehouden omdat we het heel lastig vonden om ze als onderscheidend criterium te gebruiken.”

Janssen vervolgt: “Stoeiend met de thema’s kwamen we er snel achter dat energie op dit moment te goedkoop is om duurzaamheid af te dwingen. Verder ontdekten we dat er een sterke relatie is tussen vormgeving en duurzaamheid: mooie dingen die weinig onderhoud vergen gaan meestal gepaard met een geringe milieubelasting.”

“Bij de aanbesteding van het project zijn we uitgegaan van vier EMVI-criteria, waaronder duurzaamheid. Deze vier criteria samen hebben we voor vijfentwintig procent laten meewegen. De beoordeling van het thema duurzaamheid - dat voor vijf procent meewoog - is gedaan door een beoordelingsteam. Dit bestond nadrukkelijk uit andere mensen dan het team dat de dialoogfase begeleidde. Het beoordelingsteam is onder andere nagegaan of de aanbiedende partijen voor elk van de vijf thema’s maatregelen hadden bedacht. Vervolgens heeft het team per thema gekeken naar het effect van de voorgestelde maatregelen. Hoeveel leveren de geluidreducerende maatregelen van iedere aanbieder bijvoorbeeld op en welke energiereductie realiseren ze?

Verliefd
De aanbesteding is gewonnen door de Combinatie Rotterdamsebaan, een consortium van BAM Infra en Wayss & Freytag Ingenieurbau. Dit consortium had weliswaar niet de laagste aanbiedingsprijs, maar behaalde op de EMVI-criteria duurzaamheid en hinderbeperking de hoogste score. Michel Langhout van BAM is uiterst tevreden: “We zijn verliefd op dit project. Het biedt ons de mogelijkheid om aandacht te besteden aan zaken die wij belangrijk vinden voor het voortbestaan van ons bedrijf, zoals duurzaamheid. Ik ben dan ook blij dat de gemeente Den Haag dit nadrukkelijk liet meewegen bij de gunning.”

Langhout vervolgt: “Bij elk van de vijf thema’s hebben we goed nagedacht over maatregelen om de tunnel de meest duurzame te maken. Om de geluidsbelasting te minimaliseren passen we bijvoorbeeld niet alleen geluidreducerend asfalt toe, maar brengen we langs de wegen voor en na de tunnel ook diffractoren aan. Dat zijn speciale roosters die het verkeerslawaai absorberen en naar boven afbuigen. Hierdoor neemt de geluidsbelasting voor de omgeving fors af.”

“De effecten op de luchtkwaliteit beperken we door fijnstof in de tunnel af te vangen met een ‘fine dust reduction system’. Dit systeem heeft BAM de afgelopen jaren samen met de TU Delft ontwikkeld en onder andere in de Thomassentunnel getest. Het systeem zorgt ervoor dat fijnstof via een statisch elektrisch veld een positieve lading krijgt en neerslaat op negatief geladen panelen op de tunnelwanden. Deze panelen reinigen we ieder half jaar, waarbij we het neergeslagen fijnstof afvoeren. Op deze manier kunnen we de hoeveelheid fijnstof in de tunnel met vijftig procent verminderen.”

BAM neemt ook de nodige maatregelen om het materiaal- en grondstoffengebruik te reduceren. Langhout: “We kijken onder andere hoe we de hoeveelheid cement in beton kunnen minimaliseren. Daarvoor gaan we steeds na aan welke kwaliteitseisen de betonconstructie moet voldoen. Zo gebruiken we voor sommige onderdelen meerdere betonsoorten, hoogwaardig waar het moet en cementarm waar het kan. Voor het wegdek passen we gerecycled asfalt toe en we hergebruiken al het materiaal dat vrijkomt bij het boren van de tunnel. En, niet onbelangrijk, we gebruiken de tunnelboormachine waarmee we de Sluiskiltunnel hebben geboord, hier opnieuw. Deze machine heeft weliswaar een iets grotere diameter dan nu nodig, maar dat biedt in de toekomst ruimte voor aanpassingen zoals bredere rijbanen of extra voorzieningen.”

Zonnecellen
Langhout: “Het energiegebruik dringen we met diverse maatregelen terug. Voor de onderlagen van het wegdek gebruiken we zogeheten LEAB, asfaltbeton met een laag energiegebruik dat we zelf hebben ontwikkeld. Door een nieuwe techniek kunnen we dit asfalt bij veel lagere temperaturen produceren dan conventioneel asfalt. Dat zorgt voor een gasbesparing van dertig procent. Een andere maatregel is het gebruik van lichtroosters bij de tunnelmonden. Dit zorgt voor een forse besparing op elektriciteit. Verder passen we ledverlichting toe en plaatsen we zonnecellen op het dienstgebouw. Die wekken niet alleen een aanzienlijk deel van de benodigde elektriciteit op, maar geven de tunnel ook een opvallende uitstraling. Daarmee dragen ze bij aan het thema toekomstwaarde. Andere maatregelen die bij dit thema horen zijn het park rondom de tunnel, de hoge omgevingskwaliteit en het architectonisch fraaie dienstgebouw.”

“Naast de maatregelen die voortvloeien uit de vijf duurzaamheidsthema’s, nemen we ook nog allerlei andere maatregelen. Denk aan zonnecellen op de bouwkeet, het gebruik van honderd procent groene stroom, de toepassing van ledverlichting tijdens de bouw, afvalmanagement en het verzorgen van workshops over duurzaamheid. Verder gebruiken we voor de bouwmachines GTL-brandstof van Shell die zorgt voor een lagere uitstoot van roet en fijnstof en schaffen we een ‘tunnel-Tesla’ aan, een elektrisch aangedreven tunnelvrachtwagen.“

Anderen stimuleren
Op de vraag of met al deze maatregelen de Victorie Boogie Woogietunnel de meest duurzame tunnel van Nederland wordt, antwoordt Janssen bevestigend. “Ik ben ervan overtuigd dat de tunnel bij oplevering aan de top staat. Dat is echter niet het belangrijkste doel. Ik hoop dat we met ons project anderen stimuleren om het nog beter te gaan doen, zodat de duurzaamheid van tunnels steeds verder toeneemt.”


Paul Janssen is directeur van Ponton Bouwconsultancy en werkte als projectmanager voor tunnelprojecten zoals de Tunnel Pannerdensch Kanaal en de Tunnel Zevenaar van de Betuweroute, de Hubertustunnel en de Noord/Zuidlijn. Janssen is afgestudeerd in de civiele techniek aan de TU Delft en heeft een bachelor bedrijfskunde gedaan.


Michel Langhout studeerde civiele techniek aan de TU Delft en werkt sinds 1991 als projectmanager bij BAM. Langhout was onder andere betrokken bij de Tweede Heinenoordtunnel, de eerste grote boortunnel in Nederland. Andere tunnelprojecten waaraan hij meewerkte zijn onder andere de Beneluxtunnel, de Hubertustunnel en de Sluiskiltunnel.

Het project

De Rotterdamsebaan is een nieuwe verbindingsweg tussen knooppunt Ypenburg (A4/A13) en de Centrumring. De weg zorgt ervoor dat Den Haag en de regio beter bereikbaar worden. Door de nieuwe weg verdeelt het verkeer van en naar de snelwegen zich beter en wordt de verkeersdruk op de Utrechtsebaan minder. De Rotterdamsebaan doorkruist het grondgebied van de gemeenten Leidschendam-Voorburg, Rijswijk en Den Haag en wordt in totaal 3,8 kilometer lang. Onderdeel is een geboorde tunnel, de Victory Boogie Woogietunnel, die tweemaal twee rijstroken krijgt en ongeveer 1.850 meter lang wordt.
>> Zie ook het voorbeeldproject Rotterdamsebaan

Salland-Twentetunnel: spoor en wegverkeer samen in één tunnel

Minder files, stank en geluidsoverlast, betrouwbaarder treinverbindingen en een veiliger en beter bereikbaar stationsgebied. Dat zijn de doelen van het project Combiplan Nijverdal, waaraan Rijkswaterstaat en ProRail gezamenlijk werken. Belangrijk onderdeel van het project is de realisatie van de Salland-Twentetunnel. Deze combitunnel van ongeveer 600 meter lang biedt plaats voor zowel het spoor- als wegverkeer.

Sinds 2010 werken Rijkswaterstaat en ProRail samen in het project Combiplan Nijverdal. De N35, de drukke provinciale weg tussen Zwolle en Almelo die jarenlang dwars door Nijverdal liep, is in het dorp naar het noorden verlegd en samen met het spoor ondergebracht in een nieuwe tunnel. De tunnelbuis met het spoor en het nieuwe station Nijverdal, dat in een openbakconstructie ten oosten van de tunnel ligt, zijn in het voorjaar van 2013 in gebruik genomen. Het wegverkeer gaat vanaf eind 2014 door de tunnel rijden.

Voordelen
De aanleg van de Salland-Twentetunnel zorgt voor een groot aantal voordelen. Doordat het doorgaande verkeer niet langer door het centrum van Nijverdal hoeft, zijn er minder verkeersstremmingen, stank en geluidsoverlast. Ook is de spoorzone veiliger en beter bereikbaar geworden doordat alle gelijkvloerse spoorovergangen in Nijverdal zijn verdwenen. Een ander voordeel hangt samen met de spoorverdubbeling in de tunnel bij het nieuwe station Nijverdal. Door deze verdubbeling kunnen treinen elkaar hier nu passeren. Daardoor zijn er op de enkelspoorverbinding tussen Zwolle en Almelo, waarop uitsluitend passagierstreinen rijden, minder vertragingen dan in het verleden.


Op het tunneldak – dat circa vierhonderdvijftig meter lang is en dertig meter breed - komen de Tuinen van Nijverdal. (Beeld: Movares)


Tuinen van Nijverdal
Weer een ander voordeel is dat de spoorlijn tussen Zwolle en Almelo door de komst van de tunnel niet langer een fysieke barrière in Nijverdal vormt, die het centrumgebied in tweeën deelt. Op het tunneldak – dat circa 450 meter lang is en 30 meter breed - komt een park. Dit park, de Tuinen van Nijverdal, verbindt de beide centrumhelften en geeft Nijverdal een nieuw groen hart.

Tunnelveiligheid
Bij de bouw van de Salland-Twentetunnel is veel aandacht besteed aan de tunnelveiligheid. Lastig voor de aannemer hierbij was dat voor de spoortunnel andere eisen gelden dan voor de tunnelbuizen voor het wegverkeer. En een extra complicerende factor was dat de wegtunnel als eerste volgens de landelijke tunnelstandaard moest worden ontworpen.

Veiligheidsvoorzieningen

De spoortunnel is uitgerust met een zogeheten waterringsysteem met een droge blusleiding. Als bij een calamiteit bluswater nodig is, pompt een brandweervoertuig water in dit systeem. Verder is er een systeem aanwezig om stilstaande treinen te detecteren. De tunnel is uitgerust met ventilatoren en heeft in het dak twee openingen voor de afvoer van rook. Ook zijn er nooddeuren tussen de verschillende tunnelbuizen.

De wegtunnel heeft een eigen bluswaterreservoir. De brandbluskelder is gevuld met 160.000 liter bluswater en in de hemelwateropvangkelder is ruimte voor 220.000 liter water. In elke tunnelbuis zitten sensoren die de luchtkwaliteit in de gaten houden en ventilatoren die luchtaanvoer regelen. De operators in de verkeerscentrale in Wolfheze, van waaruit alle hoofdverkeersstromen in Noordoost-Nederland worden gevolgd, kunnen de snelheid en doorstroming van het verkeer volgen via 400 meetlussen die in het wegdek van de tunnel zijn aangebracht. Verder kunnen ze met circa vijftig camera’s de situatie in en rondom de tunnel in de gaten houden en via matrixborden de verkeersstromen regelen.

In zowel de spoor- als de wegtunnel gaat bij een calamiteit het verlichtingsniveau in de tunnelbuizen automatisch omhoog en schakelt de installatie met ontruimingsinstructies aan. Verder is de gehele tunnel voorzien van een C2000-systeem om te zorgen dat hulpverleners binnen en buiten de tunnel goed met elkaar kunnen communiceren.

Testen en oefeningen
Installaties alleen zijn nog geen garantie voor een veilige tunnel. Het is ook belangrijk dat alles goed werkt en dat alle betrokken partijen weten wat ze moeten doen in geval van calamiteiten. Daarom worden voor de ingebruikname niet alleen uitgebreide testen gedaan maar ook calamiteitenoefeningen. Bij de spoortunnel zijn de testen in 2012 en begin 2013 gedaan en is in maart 2013 een grote calamiteitenoefening gehouden. Het testen van de tunneltechnische installaties in de wegtunnel is in de zomer van 2014 gestart en in november 2014 zijn er vlak voor de opening van dit deel van de tunnel nog een aantal calamiteitenoefeningen waaraan de gemeente, de brandweer, de politie en de ambulancedienst meedoen.


 

 

Bouwmethode:

  • Open bouwput met onderwaterbeton

Locatie:

  • Nijverdal

Lengte:

  • Totaaltraject 3,8 kilometer; tunnel 1.525 meter

Tunnelbouwmethode:

  • Geboorde tunnel

Bouwperiode:

  • 2010-2014

Totale investering:

  • 307 miljoen euro

 

 

Opdrachtgevers:

  • ProRail en Rijkswaterstaat

Aannemers:

  • Aannemerscombinatie Leo ten Brinke, VolkerRail

Architect:

  • Hans van Heeswijk architecten

Crisis leidt tot kansenkaart


"Tijdens de planfase van de ondertunneling in Maastricht, die in 2006 overging in de aanbesteding, zag de wereld er anders uit dan nu. In 2008 begon de economische crisis. Hoe ga je daarmee om?" Wie aan de hand van deze aankondiging van de bijdrage van Projectbureau A2 Maastricht aan het COB-congres op een zuur verhaal rekende, werd meer dan aangenaam verrast. De veranderende omstandigheden leiden juist tot nieuwe kansen.

“Die nieuwe kansen ontstonden achteraf gezien al in 2006, toen het project A2 Maastricht niet langer als een tunnelproject, maar naar marktpartijen als een integrale gebiedsontwikkeling werd gepositioneerd”, vertellen Jos Geurts en Bjorn Vink, die beiden al sinds 2003 bij het project zijn betrokken. Het project A2 Maastricht gaat veel verder dan de gestapelde tunnel. Het project omvat de heling van een stadsdeel. Door de ondertunneling ontstaan (op maaiveld) veel meer kansen dan aanvankelijk gedacht. Projectbureau A2 Maastricht heeft de potentie van het gebied inzichtelijk gemaakt door op verzoek van de opdrachtgevers (het ministerie van IenM en de gemeente Maastricht) een zogeheten kansenkaart te ontwikkelen. Dat heeft geresulteerd in een verdere uitwerking van de gebiedsontwikkeling voor Maastricht-Oost in het actieprogramma ‘Mijn Gezonde Groene Loper 2030’.

Door de aandacht te verleggen van noord-zuid- naar oost-westverbindingen heeft Maastricht een kantelpunt bereikt. De gebiedsontwikkeling rond de tunnel is gekoppeld aan de centrumontwikkeling. Zo wordt er onder andere gekeken naar een korte, mogelijk ondergrondse, verbinding naar het hart van Maastricht. Geurts en Vink: “Daarmee kwam het station als missing link in beeld”. We willen met het plan de Groene Loper geen ‘fremdkörper’ in het oostelijk stadsdeel de stad, dat zich in één bouwfase manifesteert. We kiezen voor  het oostelijk stadsdeel voor organische gebiedsontwikkeling die inspeelt op de vragen die zich gedurende een langere periode zullen aandienen. Met de kansenkaart wilden we juist kijken hoe we ook de omliggende wijken bij het project kunnen betrekken.”


De aandacht is verlegd naar de oost-westverbindingen. (Beeld: Projectbureau A2 Maastricht)

Uit alles blijkt dat het de A2-projectorganisatie er veel aan gelegen is om de kansen die de aanleg van de tunnel biedt, maximaal te benutten. Het is niet voor niets dat de woningbouwopgave voor de omgeving van de tunnel onverkort is gehandhaafd, terwijl er van de totale bouwopgave voor Maastricht, die in 2006 nog 12.000 woningen besloeg, nu nog zo’n 2.500 over zijn.

Onverwachte resultaten
De kansenkaart koppelt de gebiedsontwikkeling aan kansen op het gebied van CO2-reductie, schoonheid, sociale cohesie, woonkwaliteit, gezondheid, BREEAM, EPC, gebruik lokale materialen en gedeeld gebruik. Die nieuwe blik leverde onverwachte resultaten op, waaronder het plan om de restwarmte van de dienstgebouwen van de tunnel aan te wenden voor verwarming van onroerend goed. Dat geeft tweeënhalf miljoen euro extra maatschappelijk rendement.

Alle kansen worden meegenomen in de maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) waarin een afweging wordt gemaakt ten opzichte van wat in het ontwerp uit 2009 is vastgelegd. Daarbij is naar nieuwe invalshoeken gekeken en kwam men bijvoorbeeld tot de ontdekking dat alle schooltypen in Maastricht zijn vertegenwoordigd langs de Groene Loper. Ook dat aspect is in de kansenkaart zichtbaar. Net als het thema duurzaamheid, dat bijvoorbeeld tot uiting komt in verduurzaming van vastgoed en de inrichting van de Parklaan. “Door met andere materialen te werken, kunnen we het gebied een duurzame groene identiteit geven. De groene ‘arc de triomphe’ is daar het toonbeeld van”, aldus Geurts.

De conclusie is gerechtvaardigd dat de economische crisis de gemeente Maastricht ook veel goeds heeft gebracht. Met behulp van de omgeving is er op creatieve en innovatieve wijze gewerkt aan nieuwe ideeën. De crisis heeft geleid tot herijking van de behoeften in wat een totaal ander speelveld bleek te zijn. De kern van het kansdenken zit in het actief betrekken van de omgeving, onder andere door systematisch co-designsessies te organiseren. “De omgeving gaat meedenken als je als private partij je kaarten op tafel legt”, concluderen Vink en Geurts.


Het noordelijke Dienstengebouw verdwijnt straks onder de Geusseltheuvel. (Foto: A2 Maastricht/Aron Nijs Fotografie)




Bjorn Vink is geohydroloog en werkzaam bij Grontmij. Sinds 2003 is hij adviseur bij de A2 Maastricht en andere ondergrondgerelateerde projecten binnen Maastricht.


Jos Geurts is afkomstig van de gemeente Maastricht en is sinds 2003 manager gebiedsontwikkeling binnen het Projectbureau A2 Maastricht.

Co-design

Om het gebied op de tunnel in te richten, is Mijn Groene Loper opgezet. Huidige en nieuwe bewoners, mensen die er werken en buurtgenoten kunnen zo meedoen in de ontwikkeling van het gebied en zelf initiatieven aandragen. Daarnaast wordt er via de Makelaars van de Tussentijd invulling gegeven aan de transitiefase. Wie een goed idee heeft voor het tijdelijke lege bouwterrein, kan bij hen terecht.

In november besteedde A2 Actueel aandacht aan de bovengrondse inrichting:

Ontwikkelen vanuit permanente tijdelijkheid


Herontwikkelingsgebied De Nieuwe Stad in Amersfoort beschikt over een eigen ondergronds warmtenet. De vijfentachtig gebruikers van de terreinen en opstallen van de voormalige Prodentfabriek vormen samen een zo veel mogelijk zelfvoorzienende micro-stad, waarvan een eigen biomassacentrale deel uitmaakt. Ontwikkelend belegger Schipper Bosch beheert het ruim twee hectare grote gebied vanuit een overkoepelende duurzaamheidsvisie.

In drie jaar tijd is de Prodentfabriek getransformeerd tot een nieuw stadsdeel met ruimte om te werken, leren en verblijven; een levendige plek met festivals, een poppodium, een restaurant, gedeelde moestuinbakken en een sterke lokale gemeenschap. De bewoners vormen een mix van grote en kleine bedrijven, afkomstig uit verschillende sectoren, variërend van zakelijke dienstverlening en onderwijs tot horeca en cultuur. De huurprijzen zijn marktconform. De brede mix van activiteiten en het streven om fossiele energiebronnen geheel uit het gebied te bannen, hebben een sterke aantrekkingskracht. Terwijl elders in de stad kantoren en bedrijfspanden leegstaan, geldt voor De Nieuwe Stad een wachtlijst.Uitgangspunt is dat de kwaliteit van het gebied blijft groeien. Dat betekent dat de waarde die een gebied heeft voor de gebruikers, blijft toenemen. Energieneutraliteit met behulp van een ringleiding waar verschillende energiebronnen op aangesloten kunnen worden, speelt daarin een belangrijke rol.

Autonome infrastructuur
Edwin Dalenoord, duurzaamheidsexpert bij Schipper Bosch: “In De Nieuwe Stad zijn we eigenaar van de volledige infrastructuur, inclusief elektriciteit, water, warmte en koeling. Uitgangspunt is dat we het gebruik van fossiele brandstof willen uitbannen. We hebben allerlei alternatieven onderzocht. We hebben bijvoorbeeld gekeken naar biogasvergisting en rioolwarmte, maar voor effectieve toepassing daarvan zijn er te weinig mensen in De Nieuwe Stad. Inmiddels zijn we erachter gekomen dat vlak naast ons terrein een groot hoofdriool loopt, en onderzoeken we de mogelijkheden om daaruit warmte te winnen. In de zomer gebruiken we het net voor koeling, die we onttrekken aan de leidingen voor grondwaterzuivering.”

Het is enorm verleidelijk om af te wachten en degenen te volgen die het goed doen. Maar dat is niet hoe wij in elkaar steken.

Bart Schoonderbeek, algemeen directeur van Schipper Bosch, vult aan: “We hebben ook onderzocht of we gebruik konden maken van geothermie op twee kilometer diepte. Dat bleek niet haalbaar, maar ik geloof er heilig in. Als we een paar miljoen over hadden gehad, zouden we het zeker hebben gedaan vanuit de overtuiging dat voldoende mensen zouden aanhaken. Het warmtenet gevoed door een biomassacentrale bleek de beste oplossing, vergde minder kapitaal en is flexibeler. We kunnen vanuit de huidige praktijk veel gemakkelijker aansluiten op nieuwe energieconcepten. Zo kijken we ook naar het gebruik van zonneboilers. Op gebouwniveau krijg je dat niet rond, maar op gebiedsniveau red je het wel. Het is enorm verleidelijk om af te wachten en degenen te volgen die het goed doen. Dan verdien je het meest. Maar dat is niet hoe wij in elkaar steken. Wachten heeft geen zin, je moet het gewoon doen.”


De bewoners krijgen tijdens een rondleiding uitleg over de biosmassacentrale. (Foto: Cees Wouda)

Duurzaam warmtenet
Het warmtenet is aangelegd met behulp van gestuurde boringen. Elk gebouw is met een sub-leiding aangesloten op het centrale circuit. Op het hele terrein zijn langs de gevels leidingstraten vrijgehouden, zodat noodzakelijk graafwerk bij uitbreiding en onderhoud effectief, met zo min mogelijk hinder kan plaatsvinden. De brandstof voor de biomassacentrale wordt nu nog ingekocht. Edwin Dalenoord: “Ons eerste doel was de centrale operationeel te maken. We zijn nu aan het onderzoeken hoe we in dat proces nog verder kunnen verduurzamen, bijvoorbeeld door gebruik te maken van groen- en houtafval van de gemeente, hoveniersbedrijven en aannemers. Dat levert maximaal tweehonderd ton op, terwijl we duizend ton nodig hebben. We schalen dus langzaam op. We hebben ervoor gekozen om een biomassaketel te kopen en gewoon te beginnen, en kiezen daarmee dus ook bewust voor een leerproces.”

Permanente tijdelijkheid
De Nieuwe Stad is in alles een lerend project, waarbij aansturing plaatsvindt op basis van de ontwikkelingen van vandaag. De achterliggende droom, gebaseerd op herontwikkeling vanuit de menselijke maat en duurzaamheid, is rotsvast verankerd in de organisatie, maar de weg ernaartoe wordt bepaald door ontwikkelingen en ervaringen. Bart Schoonderbeek: “Het gaat niet om stenen. Dat is dood materiaal. Een gebied als dit is een levend organisme. We hebben De Nieuwe Stad ontwikkeld vanuit hoe we zelf in een stad willen wonen. We denken niet vanuit stenen, maar vanuit mensen. We willen dromen verbinden. We willen mensen in staat stellen hun eigen omgeving mede vorm te geven. Daarvoor moeten gebieden autonoom en begrijpbaar zijn.”

De keuze van Schipper Bosch betekent een bewuste keuze voor vallen en opstaan, maar geeft tegelijkertijd een enorme dynamiek. Bart Schoonderbeek noemt het ‘permanente tijdelijkheid’. “De gewenste kwaliteit is uitgangspunt. Die ambitie is ononderhandelbaar. We zijn vrij recalcitrant. Dat betekent dat we steeds een hele weg te gaan hebben om iedereen te overtuigen. Maar de permanente tijdelijkheid stelt ons in staat om dagelijks bij te sturen. Dat is van enorme meerwaarde.”


De biomassacentrale wordt gevoed door met name houtsnippers en restafval van timmerfabrieken in de omgeving. (Foto: Cees Wouda)


Edwin Dalenoord werkt als duurzaamheidsexpert bij Schipper Bosch, waar hij zich vooral richt op nieuwe businessmodellen waarbij duurzame energie in organisaties wordt verankerd. Edwin studeerde meteorologie aan de Wageningen Universiteit en voltooide een minor international governance.



Bart Schoonderbeek is algemeen directeur van Schipper Bosch en CEO van Industriepark Kleefse Waard. Hij werd opgeleid aan de Architectural Association (AA) School of Architecture.

Gouden Piramide

Met Industriepark Kleefse Waard (IPKW) in Arnhem won Schipper Bosch in 2015 de Gouden Piramide, de rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap in architectuur, stedenbouw, landschapsarchitectuur, infrastructuur en ruimtelijke ordening. IPKW is veel groter dan De Nieuwe Stad, maar vanuit dezelfde filosofie ontwikkeld. De jury van de Gouden Piramide: 'De opdrachtgever heeft een bestaand bedrijventerrein getransformeerd tot een vitale gemeenschap van bedrijven die bijdragen aan een duurzame wereld. […] Het terrein is opnieuw ingericht – met ruimte voor een eigen waterzuivering – en bij de renovatie van de gebouwen was er veel aandacht voor hun cultuurhistorische waarde.'

Warmtenetten

Op veel meer plaatsen in Nederland komen warmtenetten tot stand. Overtollige warmte uit bijvoorbeeld de industrie kan worden gebruikt voor woningen en bedrijfsruimten. Zo levert de Warmterotonde in Zuid-Holland duurzame warmte voor 350.000 woningen en 1.000 hectare glastuinbouw in Zuid-Holland, door benutting van vooral restwarmte uit de haven van Rotterdam.

Een recent kleinschalig voorbeeld is een 425 meter lange ondergrondse warmteleiding tussen de Hermitage en de Hortus Botanicus in Amsterdam. Het warmteoverschot van de Hermitage wordt straks getransporteerd naar de Hortus om de kassen te verwarmen. De Hortus levert gekoeld water terug aan de Hermitage voor de koeling van de expositiezalen.

Dit was de Onderbreking Keuzes maken

Bekijk een ander koffietafelboek:

0/0