A2 Maastricht

In de nacht van 15 op 16 december 2016 is de nieuwe tunnel in de A2 bij Maastricht in gebruik genomen; de eerste dubbellaagse tunnel in Nederland. In 2011 begon het consortium Avenue2 met de bouw van de vier tunnelbuizen. De onderste twee zijn bestemd voor het doorgaande verkeer en de bovenste twee voor het regionale en lokale verkeer. Bovenop de tunnel komt een langgerekt park met voet- en fietspaden en tweeduizend lindebomen.


Bovenop de tunnel komt de Groene Loper, een lintvormig park voor fietsers en voetgangers. Door zijn groene en recreatieve karakter verbindt de Groene Loper de wijken aan weerskanten van de A2 weer met elkaar. Langs het park komen (deels) nieuwe woningen, die passen in het Maastrichtse straatbeeld. In het park komen tweeduizend lindebomen die geschikt zijn om te groeien in de relatief dunne grondlaag bovenop het tunneldak. (Foto: Avenue2)

Een belangrijk voordeel van gescheiden tunnelbuizen is dat onderhoud en beheer eenvoudiger zijn uit te voeren. Zo kan het verkeer tijdelijk worden verplaatst naar de andere tunnelbuizen als in een tunnelbuis werkzaamheden nodig zijn. Daarnaast zorgt het stapelen van rijbanen ervoor dat de tunnel smaller wordt.

Totaalplan
Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw moet al het doorgaande wegverkeer door Maastricht gebruik maken van de N2. Deze weg met twee keer twee rijstroken, gelijkvloerse kruisingen met stoplichten en een maximum snelheid van vijftig kilometer per uur, zorgt voor talrijke problemen. Zo vormt de weg een barrière tussen het oostelijke en westelijke deel van Maastricht en veroorzaakt het vele verkeer geluid- en stankoverlast. Verder staan er op de weg en de aansluitende snelweg A2 veel files en is geregeld sprake van onveilige verkeerssituaties.

Reeds in de jaren tachtig werd nagedacht hoe deze problemen konden worden opgelost. In 2003 zijn Rijkswaterstaat, de provincie Limburg en de gemeenten Maastricht en Meerssen gestart met een totaalplan voor verkeersinfrastructuur, stadsontwikkeling en natuur en milieu. Uiteindelijk heeft dit geleid tot het project 'De Groene Loper'. Naast de bouw van de tunnel omvat het onder meer de aanleg van een park bovenop de tunnel – dat een groene verbinding vormt met de landgoederen net ten noorden van de stad – de ontwikkeling van nieuwe stadsentrees bij de tunnelmonden, en vernieuwing en verdere ontwikkeling van het stadsdeel Maastricht-Oost.

Om de planontwikkeling en inspraakprocedures zo snel mogelijk te laten verlopen hebben de vier opdrachtgevende partijen – Rijkswaterstaat, provincie Limburg en de gemeenten Maastricht en Meerssen – gekozen voor een gecombineerde aanpak van de Tracé- en MER-procedure, de wijzigingen van de bestemmingsplannen en de aanbesteding. Voor de aanbesteding is een prijsvraag uitgeschreven. Vijf consortia hebben hieraan meegedaan. Uiteindelijk heeft het consortium Avenue2, dat bestaat uit de bouwbedrijven Ballast Nedam en Strukton, de aanbesteding gewonnen.


Tijdens de Dag van de Bouw 2013 kon het publiek een bezoek brengen aan de tunnel in aanbouw. (Foto: Flickr/Jeroen van Lieshout)

Stapsgewijze aanleg
De nieuwe, gestapelde tunnel is aangelegd in een bouwkuip. Om ruimte voor deze bouwkuip te creëren, is de bestaande weg in westelijke richting verplaatst. De werkzaamheden voor de bouwkuip zijn in 2012 gestart bij de tunnelmonden bij het Europaplein aan de zuidkant en verkeersknooppunt Geusselt aan de noordkant. Daarna werkten twee zogeheten 'tunnelbouwtreinen' vanaf deze tunnelmonden naar elkaar toe.

De bouwkuip werd in stappen aangelegd. Hiertoe is het tunneltracé verdeeld in ruim honderd 'moten' van elk ongeveer 24 meter lang. Bij de aanleg van de bouwkuipwanden bracht de aannemerscombinatie tussen de verschillende moten damwanden aan, zodat de bouwkuip per 'compartiment' kon worden ontgraven. Na de (gedeeltelijke) ontgraving werden stempels of groutankers aangebracht om ervoor te zorgen dat de wanden van de bouwkuip niet naar binnen werden gedrukt. 

Voor het maken van de wanden van de bouwkuip paste Avenue2 drie verschillende technieken toe. Bij de tunnelmonden bij Geusselt en het Europaplein zijn damwandplanken in de grond getrild. Binnen de bebouwde kom, tussen de John F. Kennedysingel en de Terblijterweg - waar intrillen geen optie is vanwege de te grote  trillingshinder voor de nabije bebouwing – werden cement-bentonietwanden gemaakt waarin de aannemer vervolgens stalen damwandplanken liet zakken.


De tunnel op 29 maart 2014. Stempels houden de bouwkuipwanden op hun plaats. (Foto: Flickr/Etienne Muis)

Tussen de ANWB- en de Gemeenteflat is gekozen voor betonnen diepwanden omdat hier moest worden gewerkt met een zogeheten wanden-dakconstructie. Op dit deel van het tunneltracé ontbrak de ruimte om naast de bestaande weg een bouwkuip te maken. Daarom is de wanden-dakconstructie in twee fasen aangelegd. Eerst is het deel aan de kant van de ANWB-flat gemaakt. Vervolgens is over dit deel de N2 gelegd, waarna het het deel aan de kant van de Gemeenteflat is gebouwd.

Om de bouwkuip droog te houden, paste Avenue2 bemaling toe. Door het wegpompen van water uit de bouwkuip daalt de grondwaterstand ook in de directe omgeving, wat ongewenst is. Om deze verlaging van het grondwaterpeil zo veel mogelijk te beperken en de natuurlijke grondwaterstroming zo min mogelijk te verstoren, werkte de aannemerscombinatie met een retourbemaling: het water uit de bouwkuip werd via leidingen naar zogenoemde retourvelden naast de bouwkuip gepompt zodat het weer kan infiltreren.

Ingebruikname

Het in gebruik nemen van de vier tunnelbuizen was een flinke technische operatie. Op 15 december 2016 werd na de avondspits begonnen met het instellen van een verkeersomleiding, zodat de wegenbouwers de wegmarkeringen konden aanpassen, de nieuwe verkeers- en matrixborden konden instellen en andere laatste werkzaamheden konden uitvoeren. Om 23.10 uur kon de eerste bus met hoogwaardigheidsbekleders en gasten de tunnel in rijden en zo de eerste tunnelbuis in gebruik nemen. Het reguliere verkeer volgde om 23.40 uur. Daarna werden een voor een de andere buizen geopend. De vierde en laatste buis is om 8.00 uur in de ochtend in gebruik genomen.
>> Lees meer op de website van A2 Maastricht


Ook interessant:

Project:

  • Aanleg van tweelaagstunnel, stedelijke vernieuwing, grondige aanpassing verkeersinfrastructuur rondom de stad, aanleg van recreatief lintvormig park

Locatie:

  • Maastricht

Lengte tunnel:

  • 2,4 kilometer

Tunnelbouwmethoden:

  • Open bouwput en wanden-dakmethode

Bouwperiode:

  • 2011 – 2026: oplevering verkeersinfrastructuur in 2016, oplevering laatste vastgoed in 2026

Totale investering:

  • circa 1 miljard euro

Opdrachtgevers:

  • Projectbureau A2 Maastricht: Rijkswaterstaat, provincie Limburg, gemeente Maastricht en gemeente Meerssen

Aannemers:

  • Aannemerscombinatie Avenue2: Strukton Civiel Projecten, Strukton Bouw & Vastgoed, Ballast Nedam Infra en Ballast Nedam Ontwikkelingsmaatschappij

Partners:

  • ARCADIS Nederland: techniek, verkeerskunde en omgevingsmanagement
  • West8 Urban Design & Landscape Architecture: stedenbouw en landschapsarchitectuur
  • Humble Architecten: architectuur
  • DGMR: geluid en lucht
  • 4Cast: verkeersmodellen
  • 4Sight: 4D-visualisatie
  • Made by Mistake:, maquette
  • ABL2: procesmanagement

Nederlandse primeur

Een gestapelde tunnel is nieuw in Nederland. In Europa komen dit tunnels met twee verdiepingen al wel voor, bijvoorbeeld in Parijs. Het unieke aan de Maastrichtse tunnel is dat beide verdiepingen toegankelijk worden voor vrachtverkeer en ook voor het transport van gevaarlijke stoffen

In beeld

Over de voortgang van de bouw van de A2-tunnel verschijnt ieder week onder de titel 'A2 Actueel' een kort filmpje op de regionale televisiezender L1. De serie is voor iedereen te bekijken via het eigen YouTube-kanaal van A2 Maastricht.

Monitoring

Doordat de Maastrichtse bodem kalksteen bevat, is er bij de A2-tunnel extra aandacht nodig voor georisicomanagement. Zo moet onder andere rekening worden gehouden met eventuele geologische breuken en karstverschijnselen, zoals holle ondergrondse ruimten. Deze vormen een groot risico voor de bouwkuip. Het is echter uiterst lastig om breuken en karstverschijnselen gedetailleerd in kaart te brengen en een extreem veilig ontwerp is erg kostbaar. Daarom is er in Maastricht gekozen voor het toepassen van de Observational Method: vooraf zijn scenario’s voor onverwachte situaties uitgewerkt en tijdens de uitvoering wordt uitgebreid gemonitord en ingespeeld op de situatie.
>> Lees meer over georisicomanagement bij A2 Maastricht

Geocommunicatie

Het is belangrijk dat er bij een bouwproject goed over de risico's wordt gecommuniceerd, zowel binnen de projectorganisatie als richting de omgeving. Vanuit deze gedachte besteed Geo-Impuls uitgebreid aandacht aan geocommunicatie. Een werkgroep heeft onder andere bij A2 Maastricht een schaduwteam ingezet om het project te ondersteunen. Aan de hand van de praktijkervaringen zijn diverse producten ontwikkeld, die terug te vinden zijn in de Leidraad Geocommunicatie.

Kwaliteitscontrole

Een lek in een diepwand kan vervelende gevolgen hebben. Als het uitstromende grondwater zand meevoert kan dat bijvoorbeeld leiden tot verzakkingen en schade aan nabijgelegen bebouwing. Om dit soort ongewenste gebeurtenissen te voorkomen, is bij A2 Maastricht crosshole sonic logging toegepast. Deze nieuwe techniek, ontwikkeld door TU Delft-promovendus Rodriaan Spruit binnen het programma Geo-Impuls, wordt de kwaliteit van diepwand gemeten met geluidsgolven. Ook bij Spoorzone Delft werd de methode met succes toegepast. In onderstaand filmpje legt hij de werking uit: