Flexival 2018

Dit was een bijzonder en waardevol Flexival! We praten al heel lang over de noodzaak om de ondergrond te betrekken in de ruimtelijke inrichting van ons land, maar wat is de ondergrond nu waard? Wat draagt de bodem bij aan de maatschappelijke opgaven waar we voor staan en hoe maak je dat betaalbaar? Daar draaide het om op 25 januari 2018.

Het gebeurde allemaal op de Bouwcampus. De deelnemers brachten een bezoek aan een vrijplaats waar we innovaties kunnen uitproberen voordat we ze 'in het echt' toepassen, waar de bodem een integraal onderdeel is van de leefomgeving van de toekomst en waar weinig belemmeringen zijn op gebied van regelgeving: The Green Village. Daarnaast was er een inspirerend plenair programma en konden de gasten deelnemen aan interactieve subsessies. Wat gebeurt er bij een wolkbreuk: kan er dan kortsluiting ontstaan in vitale ondergrondse netwerken? En tunnels: wat leveren die méér op dan dat er verkeer doorheen kan?

Er was volop ruimte voor nieuwe inzichten, dwarsverbanden en humor. Zo kregen de deelnemers een blik op de ondergrond vanuit sociologisch perspectief en zagen ze dat klagen over de ondergeschikte positie van de bodem geen zin heeft.

(Foto's: COB)

9.30 uur  |  Opening door Gijsbert Schuur

Gijsbert is sinds een klein jaar coördinator van het platform Meerwaarde ondergrond (voorheen Carrousel en platform Ordening en ondergrond) en organisator van zijn eerste Flexival.
>> Download presentatie (pdf, 600 KB)

9.45 uur |  Wim Derksen: De ondergrond als proeftuin

Wim is socioloog en bestuurskundige en was directeur van het Ruimtelijk Planbureau en hoogleraar bestuurskunde in Leiden en Rotterdam. Daarnaast is hij schrijver en hardloper en speelt hij fagot en cello.

Wim heeft een mening over dynamisch stedelijk gebied en de inrichting daarvan. 'Bijna alles wordt door de ruimtelijke ordening bepaald.' De ruimtelijke ordening richtte zich altijd vooral op de bovengrond. En heeft zichzelf daar gaandeweg in vastgedraaid. De ondergrond laat zien wat de essentie ruimtelijke ordening is. Misschien kan dat besef de ruimtelijke ordening van de bovengrond weer perspectief bieden. De ondergrond als proeftuin voor een nieuwe ruimtelijke ordening!
>> Lees zijn blog 'Principes voor ordening van de ondergrond'
>> Download presentatie (pdf, 280 KB)

10.30 uur  |  Bert van Eekelen: meervoudig ruimtegebruik in de praktijk

Bert schreef niet voor niets mee aan de  Zeven sleutels, een publicatie over  afwegingen bij projecten met ondergrondse alternatieven. Zijn ruime ervaring met de complexe en vaak emotionele planprocessen maken hem tot deskundige op dat gebied. Vanuit studies naar Spoorzone Delft, A2 Maastricht, A2 Leidsche Rijn en de Sijtwendetunnels zal hij op het Flexival zijn licht laten schijnen over de Zuidas.
>> Download presentatie (pdf, 1.7 MB)

11.00 uur  |  Pauze

11.30 uur | Stand-up: Bart Flos

‘Mijn naam is Bart Flos en ik heb de euvele moed gehad om een anti-klaagboek te schrijven: eerste hulp bij zeuren en zaniken!’

Bart is gewoontedoorbreker, groepskatalysator en procesprikkelaar. 'De mens, ons brein en ons gedrag fascineert mij mateloos in al haar aspecten. Ik houd ervan om te prikkelen, te enthousiasmeren en te verbazen. Maar ik vind het ook geweldig om mensen anders over de dingen na te laten denken. Om iets in onszelf of aan onze omgeving te veranderen moeten we immers het moeilijkste doen dat er is: we moeten onze gewoontes doorbreken.'

Dit is het moment om op je qui-vive te zijn, want Bart gaat ons laten zien dat het helemaal niet moeilijk is om de ondergrondse waarde te benutten en mee te nemen bij gebiedsontwikkelingen! We stoppen met mopperen en gaan in de aanval!

12.30 uur  |  Lunch

13.15-14.15 uur | Sessieronde 1

The Green Village: bezoek de leefomgeving van de toekomst (excursie)
"De toekomst hangt af van wat je nu aan het doen bent." M. Gandhi
The Green Village, op de Bouwcampus in Delft, is een broedplaats om de ontwikkeling en implementatie van innovaties te versnellen. Het oplossen van onder meer de klimaat- en energieopgave vraagt nieuwe ideeën en oplossingen. Combinaties van nieuwe technieken en samenwerking tussen onwaarschijnlijke partners, leiden tot radicale innovaties. Hiervoor wordt letterlijk een omgeving geboden waar innovaties ontwikkeld kunnen worden, producten mogen falen, en wet- en regelgeving geen belemmering hoeft te zijn. Voor de ontwikkeling van The Green Village speelt de ondergrond een belangrijke rol, zowel voor de energievoorziening als de wateropgave. The Green Village geeft u een blik in de toekomst; de eerste woningen zijn al gebouwd en bewoond.
Door: Serge Santoo (The Green Village)

CIrcle, de impact van een wolkbreuk op vitale ondergrondse infrastructuur (workshop)
"Klimaatadaptatie: het aanpassen van de lokale en regionale omgeving aan de onvermijdelijke gevolgen van klimaatverandering." Rijkswaterstaat
De directe gevolgen van een wolkbreuk zijn redelijk goed in te schatten en te berekenen, maar de indirecte effecten (of cascade-effecten) op de vitale infrastructuur in de ondergrond zijn niet altijd duidelijk. Is het zo dat bij 25 centimeter water er kortsluiting ontstaat in het elektriciteitsnetwerk? En voor hoeveel tijd is er dan een noodvoorziening voor een industrieterrein of verzorgingstehuis? Deltares heeft het CIRCLE-model ontwikkeld om de impact van het veranderende klimaat op de vitale infrastructuur te bepalen en afgewogen keuzes voor maatregelen te maken. In een bijzonder interactieve workshop onderzoekt u welke cascade-effecten optreden bij hevige regenval in binnenstedelijk gebied.
Door: Thomas Bles (Deltares)
>> Zie het filmpje in de kolom rechts

De Waterwolftunnel, zijn geld waard? (presentatie én brainstorm)
'Waterwolf' was een bijnaam van het Haarlemmermeer, vanwege het woeste en landvretende karakter van het meer.
De Waterwolftunnel ligt tussen Aalsmeer en Schiphol onder de Ringvaart van de Haarlemmermeer en maakt deel uit van de provinciale weg N201 in Noord-Holland. Dat de kosten van beheer en onderhoud van dergelijke tunnels behoorlijk zijn is bekend. Maar wat levert zo’n tunnel op; zijn de baten te kwantificeren? De beheerder van de tunnel vertelt u waarom hij op zoek is naar de baten van 'zijn' tunnel. Daarna houden we samen met een student, die een groslijst heeft gemaakt met potentiële baten, een brainstorm. Welke baten zien we zoal? Bent u als tunnelbeheerder de discussie over de terugkerende kosten zat en zoekt u inspiratie voor een gelijkwaardiger discussie? Kom naar deze sessie en praat mee!
Door: Albert Kandelaar (provincie Noord-Holland), Jeroen Klooster en Ruth Hiddink (Arcadis).
>> Download presentatie (pdf, 1.3 MB)

14.25-15.25 uur | Sessieronde 2

The Green Village: bezoek de leefomgeving van de toekomst (excursie)
"De toekomst hangt af van wat je nu aan het doen bent." M. Gandhi
The Green Village, op de Bouwcampus in Delft, is een broedplaats om de ontwikkeling en implementatie van innovaties te versnellen. Het oplossen van onder meer de klimaat- en energieopgave vraagt nieuwe ideeën en oplossingen. Combinaties van nieuwe technieken en samenwerking tussen onwaarschijnlijke partners, leiden tot radicale innovaties. Hiervoor wordt letterlijk een omgeving geboden waar innovaties ontwikkeld kunnen worden, producten mogen falen, en wet- en regelgeving geen belemmering hoeft te zijn. Voor de ontwikkeling van The Green Village speelt de ondergrond een belangrijke rol, zowel voor de energievoorziening als de wateropgave. The Green Village geeft u een blik in de toekomst; de eerste woningen zijn al gebouwd en bewoond.
Door: Serge Santoo (The Green Village)

Bouw een trap voor de financiering (workshop)
"Coming together is a beginning. Keeping together is a progress. Working together is a succes." Henry Ford
Meervoudig ondergronds ruimtegebruik staat steeds vaker in de belangstelling, maar hoe breng je de waarde van meervoudige ruimtegebruik in beeld en hoe financier je dat? Jurgen van der Heijden heeft samen met Hanneke Puts (TNO) zeven masterclasses georganiseerd rondom de financiering van meervoudige ondergrondse projecten. Jurgen geeft u eerst een overzicht van de resultaten en vervolgens gaan we met elkaar een trap bouwen. Een trap? Ja, Jurgen en Hanneke hebben een methodiek ontwikkeld waarmee je door het bouwen van een trap de maximale toekomstwaarde van meervoudig ondergronds ruimtegebruik in beeld kunt brengen. Wij gaan deze trap bouwen voor een concrete ondergrondse opgave van een van onze participanten.
Door: Jurgen van der Heijden (AT Osborne)
>> Download presentatie (pdf, 470 KB)

Ontwerpen voor een zichtbare ondergrond (workshop)
Steek je hoofd eens ónder het maaiveld!
In deze sessie gaat u samen met studenten stedenbouwkunde van Saxion hogeschool aan de slag met het verbinden van boven- en ondergrond. Met elkaar onderzoeken we op een ontwerpende manier hoe we ondergrondse activiteiten en potenties bovengronds zichtbaar kunnen maken, en hoe we van daaruit bewustwording en verbinding kunnen realiseren.
Door: Robert Wienk  (Saxion hogeschool)
>> Download presentatie (pdf, 1.7 MB)

15.35-16.35 uur | Sessieronde 3

Breng de bodem in beeld voor gemeente 's-Hertogenbosch (word-wijzer-sessie)
"Visie is de kunst het onzichtbare te zien." Jonathan Swift
Linda Maring vertelt ons kort hoe diverse gemeenten bodeminformatie kunnen visualiseren om een bijdrage te kunnen leveren voor een omgevingsvisie of omgevingsplan. Vervolgens gaan we samen aan de slag met een omgevingsplan voor de gemeente Den Bosch. Welke bodeminformatie is van belang voor de ontwikkeling van het gebied en de maatschappelijke opgaven, hoe breng je dit in beeld? Daarbij zullen ook de ondergrondtools die de gemeente nu hanteert, tegen het licht worden gehouden.
Door: Linda Maring (Deltares) en Harke Tuinhof en Rogér Derksen (gemeente ’s-Hertogenbosch)
>> Download presentatie (pdf, 2.7 MB)

Omgevingswetspel: kennismaken met de ondergrond in de Omgevingswet
"Spelen is de hoogste vorm van onderzoek." Albert Einstein
Het Omgevingswetspel heeft de vorm van een ganzenbord waarbij uitdagende vragen en stellingen over onderwerpen zoals omgevingsplan, omgevingsvisie en omgevingsvergunning aan bod komen én de rol van de ondergrond daarin. De vragen zijn praktijkvoorbeelden en geven de deelnemers de kans om zich de nieuwe wet eigen te maken en na te denken over de impact van de wet in hun omgeving. Een serieus spel gericht op competitie, maar er valt ook genoeg te lachen!
Door: Leonie van Twisk (Antea Group)
>> Lees meer op de website van Antea

De ondergrond, daar zit muziek in! (creatieve sessie)
"Er zijn known-knowns, feiten die we kennen, en known-unknowns: zaken waarvan we nu al weten dat we ze niet kennen. Dat zijn de voorspelbare verrassingen." Donald Rumsfeld
De ondergrond, daar zit wel muziek in. Maar voor je het weet, is het de blues! In deze sessie onderzoeken we samen hoe we de undergroundblues kunnen zien aankomen en wellicht kunnen voorkomen. Next Underground heeft als basis dat we de toekomst slechts beperkt kunnen voorspellen, gezien de snelheid waarmee veranderingen op ons afkomen. We denken na over voorspelbare verrassingen. Transities zitten vol van deze verrassingen. Welke? Geen idee, en dat is precies het punt. Dat ze komen is echter een feit. Daar moeten we 'snel' op kunnen reageren. Maar ja, de ondergrond is niet snel. Deze transities vragen een andere dynamiek tussen ruimtelijke ordening, realisatie en beheer. Wil je meedenken en raak je niet van slag van de blues? Kom dan naar deze sessie!
Door: John de Ruiter (gemeente Rotterdam) en Geert Roovers (Saxion hogeschool)


16.35 uur  |  Borrel

Uiteraard kunt u aan het einde van de dag nog even napraten met (nieuwe) collega's.

Ook interessant:

Wanneer en waar

Donderdag 25 januari 2018
9.00 - 17.00 uur
De Bouwcampus, Delft

Meer informatie

Met vragen kunt u terecht bij coördinator Gijsbert Schuur: gijsbert.schuur@cob.nl of 085 4862 410.

Waarde van ondergronds bouwen

Vanuit het COB-platform Ordening en ondergrond is het ontwikkelproject Waarde van ondergronds bouwen gestart met als doel de toegevoegde waarde (baten) van ondergronds ruimtegebruik voor de omgeving inzichtelijk te maken, om hiermee het ontwerp- en besluitvormingsproces rond het al dan niet ondergronds brengen van functies te ondersteunen. Onder leiding van een kernteam met projectleider Lidwien Besselink, Geert Roovers en Olaf Koops worden met inzet van studenten vanuit diverse onderwijsinstellingen gerealiseerde ondergrondse projecten ex-post geëvalueerd.
>> Lees meer op de projectpagina

Noord/Zuidlijn

Wim Derksen schreef onder meer over de lessen van de Noord/Zuidlijn: "Politiek en project kunnen niet zonder elkaar. De gedachte dat de politiek het besluit neemt, op basis waarvan het project kan worden gestart, is een veel te simpele."
>> Lees het artikel


(Foto: noordzuidlijnkennis.net)

Leiding door het midden

Nederland heeft een warmtevoorziening nodig die toekomstbestendig, betaalbaar, betrouwbaar en duurzaam is. Een warmtevoorziening die flexibel genoeg is om nieuwe technieken en inzichten te kunnen inbedden in een bestaande infrastructuur voor warmteverkeer. Hiervoor is de Warmterotonde ontworpen: een ringnet van leidingen waarin door water warmte wordt vervoerd van bron naar afnemer. De 'leiding door het midden' is het gedeelte dat van Den Haag, via Delft, naar Rotterdam loopt.

Sneak preview

Werp alvast een blik op The Green Village:

CIrcle

CIrcle is een touch table applicatie waarmee kennis van verschillende stakeholders wordt samengebracht. De gegevens worden gecombineerd met overstromingsmodellen en open data om watervaleffecten te visualiseren.

Tunnelprogramma

De Waterwolftunnel is een van de praktijkprojecten binnen het tunnelprogramma van het COB-netwerk. In dat programma zijn concrete opgaven voor de komende vijf jaar geformuleerd waarmee tunnels met minder hinder en meer waarde gerealiseerd, gebruikt en gerenoveerd kunnen worden.
>> Lees meer


Op het COB-congres op 3 november 2017 kwam ook de 'stip op de horizon' van Albert Kandelaar aan bod. (Foto: Vincent Basler)

Prijswinnend concept

Tijdens de PlanDag op 18 mei 2017 ontvingen Hanneke Puts en Jurgen van der Heijden de PlanDagprijs 2017. Hun paper werkt een integrale oplossing uit voor drie afzonderlijke gebiedsopgaven in Gouda, en laat zien dat de ene investering kansen creëert voor een volgende.
>> Lees meer

Omgevingswet

Op YouTube vindt u veel leuke en informatieve video's over de Omgevingswet, zoals onderstaande compilatie met colleges: