Vol onder maaiveld

In steden zijn er grote zorgen over de kabel- en leidingeninfrastructuur. De kwaliteit van de leefomgeving komt onder hoge druk te staan gezien de huidige situatie in de ondergrond én de maatschappelijke opgaven. Zonder structurele veranderingen is het onmogelijk alle ambities te realiseren. Een aantal gemeenten vormen samen een koplopergroep die oplossingen gaat zoeken.

Binnenstedelijk gebied ligt nu al vaak en soms langdurig open vanwege het beheer en onderhoud van de verharding, riolering en overige kabel- en leidingeninfrastructuur. Als we straks op grote schaal aan de slag gaan met maatschappelijke opgaven zoals de energietransitie – opgaven die óók de ondergrond nodig hebben – gaat de stad verder op slot. De uitvoering van de voorgestelde energie- en klimaatmaatregelen komt in het geding. De impact van maatschappelijke ambities op het ruimtebeslag in de ondergrond is bovendien extra groot doordat er geen regie is op de aanleg, beheer en onderhoud van alle afzonderlijke elementen, en de connectie op strategisch en tactisch niveau ontbreekt. Elke individuele ambitie wordt gerealiseerd zonder rekening te houden met het totaalpakket aan wensen.

In het project Vol onder maaiveld gaat het COB-netwerk op zoek naar integrale oplossingen om tot een betaalbare en toekomstbestendige inrichting van de stedelijke ondergrond te komen. Een innovatieprogramma moet oplossingen bieden voor de voorziene knelpunten. Dit innovatieprogramma gaat zich richten op echte praktijksituaties; marktpartijen krijgen hierin een belangrijke rol.

Als eerste stap is groep gevormd van koplopergemeenten die de urgentie onderschrijven, hiermee aan de slag willen en bereid zijn het bestuurlijke lef te tonen om structurele veranderingen te bewerkstelligen. Vervolgens wordt er een innovatieteam samengesteld met enkele afgevaardigden van de koplopergemeenten en een passende afspiegeling van organisaties uit de sector van de ondergrondse infra. Dit zullen mensen zijn met een open blik: visionairs en grootdenkers, innovators en dwarsdenkers, vernieuwende financiers, geraffineerde ondernemers en ondernemende technici. Met dit innovatieteam wordt een plan van aanpak gemaakt, worden partijen betrokken, middelen gezocht en toegezien op de uitvoering.

Wat we nodig hebben om structurele veranderingen te realiseren, is onbekend. In proeftuinen van de koplopergemeenten zullen de oplossingen vanuit het innovatieteam worden uitgeprobeerd. Daar is ruimte voor fouten, verbeteringen, testen, elkaar opzoeken en discussies. De geleerde lessen en alle ideeën vanuit het innovatieteam worden verder verspreid door het maken van tools, vormen van expertteams en organiseren van masterclasses. Hiermee maken we een stap om Nederland te helpen de maatschappelijke doelen te halen.

Op het Flexival, 12 april 2019, waren tien koplopergemeenten aanwezig om het startschot te geven. (Foto: Vincent Basler)

Voortgang

De koplopergemeenten hadden een prominente rol op het Flexival op 12 april 2019. Tijdens het plenaire programma heeft Marten Klein van de gemeente Amsterdam, initiatiefnemer van het onderzoek, vertelt waar hij tegenaan loopt. Daarna kwamen de tien aanwezige koplopergemeenten op het podium om zich te presenteren, waarna ze met de gasten in gesprek gingen om kennis te maken en ervaringen uit te wisselen. In hoeverre wordt het vraagstuk bijvoorbeeld herkend, wat zijn mogelijke innovaties en welke impact kunnen die hebben? De gasten liepen van Amsterdam naar Rotterdam, en van Zoetermeer via Breda naar Amersfoort. De input zal worden meegenomen bij het vormgeven van het project.

Op 29 maart 2019 is een aantal gemeenten bij elkaar gekomen op uitnodiging van het COB, de Bouwcampus en de gemeente Amsterdam. Het bleek een zeer productieve middag, waarbij alle aanwezige (en zelfs een aantal niet-aanwezige) gemeenten volmondig ‘JA’ zeiden tegen het gepresenteerde idee en willen deelnemen aan de koplopergroep van gemeenten. Er is een kwartiermakergroep gevormd die aan de slag gaat met het uitwerken van het idee tot een plan. Bovendien gaan een aantal gemeenten tijdens het Flexival kabels en leidingen (12 april 2019) in gesprek met de gasten om het project verder in te vullen.
>> Bekijk presentatie (pdf, 1.8 MB)

Deelnemers

COB

Locatie: Delft, Van der Burghweg 1
Edith Boonsma, rol: Projectleider
Gijsbert Schuur, rol: Initiatiefnemer
Karin Clement, rol: Begeleider/Facilitator

Gemeente Amersfoort

Locatie: Amersfoort, Stadhuisplein 1
Cora van Zwam, rol: Deelnemer

Gemeente Amsterdam Ingenieursbureau

Locatie: Amsterdam, Weesperstraat 430
Lidwien Besselink, rol: Deelnemer
Marten Klein, rol: Deelnemer

Gemeente Breda

Locatie: Breda, Claudius Prinsenlaan 10
Paul van Riel, rol: Deelnemer

Gemeente Delft Gemeentehuis

Locatie: Delft, Stationsplein 1
Nieko Kamping, rol: Deelnemer

Gemeente Den Haag p/a projectorganisatie

Locatie: Den Haag, Laan van Hoornwijck 80
Henk Hogenbirk, rol: Deelnemer

Gemeente Den Haag Ingenieursbureau (IbDH)

Locatie: Den Haag, Spui 70
Martin Khouw, rol: Deelnemer

Gemeente Deventer

Locatie: Deventer, Grote Kerkhof 4
Jan Pluim, rol: Deelnemer
Judith Meekes, rol: Deelnemer

Gemeente Eindhoven Gemeentehuis

Locatie: Eindhoven, Stadhuisplein 10
Kees Verheijden, rol: Deelnemer

Gemeente Leiden

Locatie: Leiden, Stadhuisplein 1
Fred Goedbloed, rol: Deelnemer
Henriëtte Noordhof, rol: Deelnemer

Gemeente Rotterdam Stadsbeheer

Locatie: Rotterdam, Wilhelminakade 179
Wil Kovács, rol: Deelnemer

Gemeente Rotterdam Stadsontwikkeling

Locatie: Rotterdam, Wilhelminakade 179
Ronald Zandbergen, rol: Deelnemer

Gemeente Tilburg Dienst Gebiedsontwikkeling

Locatie: Tilburg, Stadhuisplein 130
Sander van der Heijden, rol: Deelnemer

Gemeente Utrecht Stadsbedrijven

Locatie: Utrecht, Tractieweg 2
Luciën Royé, rol: Deelnemer

Gemeente Zoetermeer

Locatie: Zoetermeer, Markt 10
Albert Slingerland, rol: Deelnemer
Lilian Harteveld-van 't Slot, rol: Deelnemer
Peter de Visser, rol: Deelnemer

Gemeente Zwolle

Locatie: Zwolle, Lübeckplein 2
Annette Borghuis, rol: Deelnemer
Jan Kruithof, rol: Deelnemer

Provincie Overijssel

Locatie: Zwolle, Luttenbergstraat 2
Jan-Paul Boutkan, rol: Deelnemer

Kwartiermakers

COB

Locatie: Delft, Van der Burghweg 1
Edith Boonsma, rol: Kwartiermaker
Gijsbert Schuur, rol: Kwartiermaker

Gemeente Amsterdam Ingenieursbureau

Locatie: Amsterdam, Weesperstraat 430
Marten Klein, rol: Kwartiermaker

Gemeente Tilburg Dienst Gebiedsontwikkeling

Locatie: Tilburg, Stadhuisplein 130
Sander van der Heijden, rol: Kwartiermaker

Gemeente Zoetermeer

Locatie: Zoetermeer, Markt 10
Albert Slingerland, rol: Kwartiermaker

Gemeente Zwolle

Locatie: Zwolle, Lübeckplein 2
Jan Kruithof, rol: Kwartiermaker

Stichting de Bouwcampus

Locatie: Delft, Van den Burghweg 1
Harald Versteeg, rol: Kwartiermaker
Jordy Janssen, rol: Kwartiermaker