Vol onder maaiveld

Het wordt te vol in de ondiepe ondergrond, met name in binnensteden. De kwaliteit van de leefomgeving komt onder hoge druk te staan gezien de huidige drukte in de ondergrond én de maatschappelijke opgaven. Zonder structurele veranderingen is het onmogelijk alle ambities te realiseren. De Bouwcampus en het COB bundelen de krachten om samen met een aantal koplopergemeenten oplossingen voor het inpassingsvraagstuk te vinden.

Binnenstedelijk gebied ligt nu al vaak en soms langdurig open vanwege het beheer en onderhoud van de verharding, riolering en overige kabel- en leidingeninfrastructuur. Als we straks op grote schaal aan de slag gaan met maatschappelijke opgaven zoals de energietransitie – opgaven die óók de ondergrond nodig hebben – gaat de stad verder op slot. De uitvoering van de voorgestelde energie- en klimaatmaatregelen komt in het geding. De impact van maatschappelijke ambities op het ruimtebeslag in de ondergrond is bovendien extra groot doordat er geen regie is op de aanleg, beheer en onderhoud van alle afzonderlijke elementen, en de connectie op strategisch en tactisch niveau ontbreekt. Elke individuele ambitie wordt gerealiseerd zonder rekening te houden met het totaalpakket aan wensen.

In het project Vol onder maaiveld is gezocht naar integrale oplossingen om tot een betaalbare en toekomstbestendige inrichting van de stedelijke ondergrond te komen. Een innovatieprogramma moet oplossingen bieden voor de voorziene knelpunten. Dit innovatieprogramma gaat zich richten op echte praktijksituaties; marktpartijen krijgen hierin een belangrijke rol. Er is een groep gevormd van koplopergemeenten die de urgentie onderschrijven, hiermee aan de slag willen en bereid zijn het bestuurlijke lef te tonen om structurele veranderingen te bewerkstelligen.

De koplopergemeenten die meedoen in Vol onder maaiveld.

Wat er nodig is om structurele veranderingen te realiseren, is onbekend. In proeftuinen van de koplopergemeenten zullen oplossingsrichtingen worden uitgeprobeerd. Daar is ruimte voor fouten, verbeteringen, testen, elkaar opzoeken en discussies. De geleerde lessen en alle ideeën worden verder verspreid door het maken van tools, vormen van expertteams en organiseren van masterclasses. Dit helpt Nederland om de maatschappelijke doelen te halen.

Najaar 2020: doorpakken!

Het co-creatietraject (zie hieronder) heeft zeven innovatieplannen opgeleverd. Op Flexival-tv hebben de innovatieteams hun plannen gepresenteerd. Daarmee is de eerste fase van het project afgerond. Het doel is nu de kansrijke ideeën in praktijk te gaan brengen. Hiervoor kwamen de koplopergemeenten op 1 september 2020 bij elkaar, want zij kunnen de benodigde proeftuinen en pilotprojecten bieden. De reactie was unaniem: ‘Laten we koplopen!’

De koplopergemeenten willen betrokken blijven bij het traject en ervoor zorgen dat er iets in beweging wordt gezet. De meesten kunnen zich vinden in de gedachte dat het niet uitmaakt vanuit welk aspect de verandering wordt aangejaagd. Als er maar ontwikkeld gaat worden. Het werk van alle dag legt echter al zo’n druk dat het doorzetten van alle zeven initiatieven onmogelijk is. De koplopergemeenten hebben ervoor gekozen te prioriteren en de schouders te zetten onder twee ideeën.

Maar hoe kies je tussen zeven goede ideeën? Tijdens het gesprek realiseerden de betrokkenen zich dat het maken van een objectieve afweging door de onvergelijkbaarheid van de ideeën een studie op zich wordt, en daar willen zij hun schaarse tijd en geld niet in steken. Dan liever kiezen voor het idee dat het meest aanspreekt en waar al actief aan gewerkt wordt. De koplopergemeenten kiezen voor het ‘rekje’ (VKLS Leiden) en voor het ontwerpen met algoritmen; bewust twee ideeën aan de uiteinden van het spectrum. Daarmee beogen ze recht te doen aan alle inbrengers en participanten.

Oproep: projectleider voor ontwerpen met algoritmen

Ontwerpen met algoritmen is een idee waar iedereen veel van verwacht, maar dat in dit stadium nog onvoldoende concreet is. De koplopergemeenten zoeken een projectleider die langskomt om op te halen wat de behoeften zijn. Wat is er nodig en zou ontwikkeld moeten worden? Wat zou de gemeenten helpen? Wat zijn daarvoor globaal de kosten? Waar zou eventuele financiering te vinden zijn? Met een dergelijk serieus programmaplan, waarin randvoorwaarden staan beschreven als basis, willen de koplopergemeenten de volgende stappen nemen:
Stap 1: Behoeften ophalen bij gemeenten
Stap 2: Uitvragen (via universiteiten, marktpartijen, etc.)
Stap 3: Prototype laten maken door een paar partijen
Stap 4: Een partij de kans geven om het prototype uit te werken

Voor de functie is 50 uur beschikbaar tegen het vaste uurtarief van 125 euro. Let op, alleen medewerkers van participanten van het COB komen in aanmerking. Heeft u interesse? Neem dan contact op met Manon Bouwer (manon.bouwer@cob.nl / 085 4862 410) voor meer informatie.

Co-creatiesessies

Tijdens het co-creatietraject is gezocht naar innovatieve (of zoals een van de kernteamleden zei: woest aantrekkelijke) oplossingen voor het inpassingsvraagstuk. Dat heeft liefst zeven concrete projectplannen opgeleverd.
>> Lees meer over de co-creatiesessies
>> Lees meer over de innovatieplannen

De vertegenwoordigers van de koplopergemeenten kwamen (deels digitaal) bij elkaar op 1 september 2020. (Foto: COB)

Terugblik

De koplopergemeenten hadden een prominente rol op het Flexival op 12 april 2019. Tijdens het plenaire programma heeft Marten Klein van de gemeente Amsterdam, initiatiefnemer van het onderzoek, vertelt waar hij tegenaan loopt. Daarna kwamen de tien aanwezige koplopergemeenten op het podium om zich te presenteren, waarna ze met de gasten in gesprek gingen om kennis te maken en ervaringen uit te wisselen. In hoeverre wordt het vraagstuk bijvoorbeeld herkend, wat zijn mogelijke innovaties en welke impact kunnen die hebben? De gasten liepen van Amsterdam naar Rotterdam, en van Zoetermeer via Breda naar Amersfoort. De input zal worden meegenomen bij het vormgeven van het project.

Op 29 maart 2019 is een aantal gemeenten bij elkaar gekomen op uitnodiging van het COB, de Bouwcampus en de gemeente Amsterdam. Het bleek een zeer productieve middag, waarbij alle aanwezige (en zelfs een aantal niet-aanwezige) gemeenten volmondig ‘JA’ zeiden tegen het gepresenteerde idee en willen deelnemen aan de koplopergroep van gemeenten. Er is een kwartiermakergroep gevormd die aan de slag gaat met het uitwerken van het idee tot een plan. Bovendien gaan een aantal gemeenten tijdens het Flexival kabels en leidingen (12 april 2019) in gesprek met de gasten om het project verder in te vullen.
>> Bekijk presentatie (pdf, 1.8 MB)

Deelnemers

COB

Locatie: Delft, Van der Burghweg 1
Edith Boonsma, rol: Projectleider
Gijsbert Schuur, rol: Lid
Manon Bouwer, rol: Begeleider/Facilitator

Gemeente Alphen aan den Rijn

Locatie: Alphen Aan Den Rijn, Stadhuisplein 1
Ed Wesenaar, rol: Lid
Hugo Hoenders, rol: Lid

Gemeente Amersfoort

Locatie: Amersfoort, Stadhuisplein 1
Cora van Zwam, rol: Lid
Janneke Koekoek, rol: Lid

Gemeente Amsterdam Dienst Ruimtelijke Ordening

Locatie: Amsterdam, Jodenbreestraat 25
Rob Smiers, rol: Lid

Gemeente Amsterdam Projectmanagementbureau

Locatie: Amsterdam, Weesperstraat 430
Jan van Schooten, rol: Lid
Lidwien Besselink, rol: Lid
Mark van den Putte, rol: Lid
Marten Klein, rol: Lid
Patricia Byrne-de Meijer, rol: Lid

Gemeente Amsterdam Verkeersleiding (Verkeer en Openbare Ruimte)

Locatie: Amsterdam, Dijksgracht 1
Anica Kortland-Dijkstra, rol: Lid

Gemeente Breda

Locatie: Breda, Claudius Prinsenlaan 10
Bon van Oosterum, rol: Lid
Huub Wirken, rol: Lid
Jaap Mooij, rol: Lid
Marianne van Leeuwen, rol: Lid
Ronald van Heijningen, rol: Lid

Gemeente Den Haag p/a projectorganisatie

Locatie: Den Haag, Laan van Hoornwijck 80
Henk Hogenbirk, rol: Lid

Gemeente Den Haag Dienst Stadsbeheer

Locatie: Den Haag, Spui 70
Hans Meijer, rol: Lid
Michiel von Konigslow, rol: Lid

Gemeente Den Haag Ingenieursbureau (IbDH)

Locatie: Den Haag, Spui 70
Marloon van Nistelrooij, rol: Lid
Martin Khouw, rol: Lid

Gemeente Deventer

Locatie: Deventer, Grote Kerkhof 1
Jan Pluim, rol: Lid
Judith Meekes, rol: Lid

Gemeente Leiden

Locatie: Leiden, Stadhuisplein 1
Fred Goedbloed, rol: Lid
Henriëtte Noordhof, rol: Lid
Pieter van Leeuwen, rol: Lid

Gemeente Rotterdam Stadsbeheer

Locatie: Rotterdam, Wilhelminakade 179
Henk van der Maas, rol: Lid
Wil Kovács, rol: Lid

Gemeente Rotterdam Stadsontwikkeling

Locatie: Rotterdam, Wilhelminakade 179
Ronald Zandbergen, rol: Lid

Gemeente Tilburg Dienst Beleidsontwikkeling

Locatie: Tilburg, Stadhuisplein 130
Maaike Paulissen, rol: Lid

Gemeente Tilburg Dienst Gebiedsontwikkeling

Locatie: Tilburg, Stadhuisplein 130
Sander van der Heijden, rol: Lid

Gemeente Utrecht Dienst Stadsontwikkeling

Locatie: Utrecht, Stadsplateau 1
Binne Meijer, rol: Lid
Gerrit van Seijda, rol: Lid
Ron de Puy, rol: Lid

Gemeente Zoetermeer

Locatie: Zoetermeer, Stadhuisplein 1
Albert Slingerland, rol: Lid
Chantal Lemmert van Wingerden, rol: Lid
Lilian Harteveld-van 't Slot, rol: Lid
Peter de Visser, rol: Lid

Gemeente Zwolle

Locatie: Zwolle, Lübeckplein 2
Pepijn Quik, rol: Lid

Stichting de Bouwcampus

Locatie: Delft, Van der Burghweg 1
Harald Versteeg, rol: Lid