Energiereductie tunnels

Met het opleveren van het inspiratiedocument Duurzaamheid is al een goede stap gezet, maar er is veel meer mogelijk. Samen met het netwerk wil het COB toewerken naar een energieneutrale tunnel. Hoe kunnen we het energiegebruik in tunnels significant terugdringen? Welke maatregelen zijn er en wat moet er nog worden onderzocht? U leest het in het groeiboek Energiereductie in tunnels.

Onderzoek aan de TU Eindhoven heeft aangetoond dat een energieneutrale tunnel mogelijk is (zie kader rechts), Rijkswaterstaat staat voor de opgave om het energiegebruik met twintig procent te reduceren, de Rotterdamsebaan gebruikt het inspiratiedocument Duurzaamheid om een duurzame tunnel aan te leggen en eind 2014 is een Europees project (Realistic energy efficient tunnel solutions - CEDR REETS)gestart met het samenstellen van een catalogus voor alle beschikbare energiereducerende maatregelen. Het COB-netwerk heeft dit moment aangegrepen om onderzoek te doen naar energiereductie in tunnels. Het resultaat is een uitgebreid groeiboek met concrete maatregelen, zowel voor de techniek als voor het proces.
>> Naar het groeiboek Energiereductie in tunnels

Deze video laat zien hoe u de groeiboeken kunt gebruiken.

Aanpak

Op 11 maart 2015 vond de kickoff plaats. In het projectplan werd uitgegaan van vijf sporen:

  1. Reviewen Europese maatregelencatalogus
  2. Ontwikkelen Nederlandse maatregelencatalogus
  3. Opstellen langetermijnonderzoeksagenda
  4. Inventariseren icoonprojecten
  5. Onderzoeken energiereductie als onderdeel in contracten.

Het projectplan werd op 23 april 2015 gepresenteerd aan het COB-netwerk om de ingeslagen weg breed te toetsen. Zo'n twintig belangstellenden discussieerden mee. De feedback werd verwerkt in een plan van aanpak, waarna het project van start kon.

Voor de sporen 1, 2, 4 en 5 werden er twee expertteams ingericht. Op de uitvraag kwamen liefst vierentwintig sollicitaties binnen. De samenstelling van de teams kunt u terugvinden in het projectenoverzicht.

  • Expertteam A richtte zich op energiereductie en/of duurzame energieopwekking tijdens de gebruiksfase van de tunnel. Er werden zes gebieden vastgesteld waarop maatregelen kansrijk zijn, bijvoorbeeld verlichting, ventilatie en de afstemming tussen energiesystemen. Voor elk gebied beschreven de experts wat eronder wordt verstaan: wat is het wel, maar wat ook niet? Daarnaast onderzochten de experts bijvoorbeeld welke normen en richtlijnen er zijn en wat voor invloed die hebben op het energieverbruik.
  • Expertteam B ging aan de slag met contracten: welke kansen biedt een contract om het energieverbruik van een tunnel te reduceren? Het gaat hierbij in eerste instantie om DBFM-contracten, omdat die het meest gebruikelijk zijn bij grote tunnelprojecten. Het expertteam onderzocht in eerste instantie zes kansen, zoals een multiplier op CO2-reductie, een voorfinanciering voor duurzaamheidsmaatregelen en een duurzaamheidsfonds voor vervanging.


Voor spoor 3 werden wetenschappers gevraagd vanuit de velden energie, duurzaamheid, tunneltechnische installaties, system engineering, civiele techniek en financiën. Zij zijn gevoed vanuit een innovatietafel van Stichting KIEN, de Fedet en UNETO-VNI. Via de innovatietafel kregen toeleveranciers en innovators de ruimte om gezamenlijk nieuwe concepten onder de aandacht van de wetenschappers te brengen. De kick-off vond plaats tijdens de beurs Elektrotechniek 2015.

Spoor 4 richtte zich op de praktijk. Het doorvoeren van energiereducerende maatregelen kan in een stroomversnelling komen, doordat enkele praktijkprojecten het goede voorbeeld geven. In zo'n 'icoonproject' worden kansrijke maatregelen geïmplementeerd en de effecten voor een breed publiek zichtbaar gemaakt. A16 Rotterdam heeft zich als eerste gemeld als mogelijk icoonproject. De projectorganisatie gaat samen met de experts van het COB kijken naar de ambitie om de nieuwe verbindingsweg duurzaam aan te leggen, te exploiteren en beheren.
>> Lees meer over A16 Rotterdam als icoonproject

Resultaten

De expertteams hebben op 15 juli 2016 de eerste versie van een maatregelencatalogus voor energiereductie in tunnels opgeleverd. COB-participanten, experts van buiten het netwerk en andere belangstellenden werden van harte uitgenodigd om de geformuleerde maatregelen kritisch te bekijken en feedback te leveren. Deze reviewronde sloot op 20 september 2016. Met de feedback is de catalogus verder aangescherpt.

De resultaten van alle expertteams en sporen zijn samengekomen in een groeiboek dat tijdens het COB-congres op 8 december 2016 is gepresenteerd.
>> Naar groeiboek Energiereductie in tunnels

Deelnemers

Expertteam spoor 2 (technische maatregelen)
Voorzitter Ron van Beek (TEC)
Secretaris Verali von Meijenfeldt (Arcadis)
Frank de Vries (Covalent en LTR)
Harry Engwirda (CroonWolterDros)
Henry vd Pluijm (Nedmobiel)
Johan Naber (RWS)
Gilbert de Nijs (Deerns)

Expertteam spoor 5 (contractmaatregelen)
Voorzitter Paul Janssen (gemeente Den Haag)
Cynthia Sewbalak (gemeente Den Haag)
Rene Valkenburg (Heijmans)
Johan Naber, Joost Bouten en Dik de Weger (RWS GPO en RWS WVL plus LTR)
Leen van Gelder (Soltegro)
Leo Speksnijder (Vialis)

Studententeam voor beide sporen:
Carolina Lantinga
Casper van Nie
Loek Berkers
Vincent Leclercq

Eerste check op technische maatregelen op toepassing voor spoor:
Arie-Peter Hijkoop, Movares

Meedenkteam financiele uitwerking positieve prikkels contracten
Leen van Rij, Spie
Maarten Hellemans, Spie
Willem van Ooijen, Heijmans en KIEN
Max ten Cate, PriceWaterhouseCoopers
Jacco Saaman, Spie

Team A16 onder leiding van Stefan van der Voorn, RWS contractmanager

Innovatietafel KIEN onder leiding van Koos Kerstholt

Ook interessant:

Meer informatie

Heeft u interesse in deelname of wilt u meer informatie? Neem dan contact op met het COB.

Het groeiboek

De resultaten van het project zijn gepubliceerd als groeiboek:
>> Groeiboek Energiereductie in tunnels

Projectleider



Karin de Haas
karin.dehaas@cob.nl
085 4862 410

A16 Rotterdam


(Beeld: uit Ontwerptracébesluit A16 Rotterdam)


Rijkswaterstaat heeft de ambitie om de tunnel in de nieuwe verbindingsweg A16 Rotterdam duurzaam aan te leggen, te exploiteren en beheren. Energie speelt daarbij een centrale rol. Daarom heeft de projectorganisatie samengewerkt met de experts van het COB-project Energiereductie tunnels.
>> Lees meer

Zonnetunnel

Het complete dakoppervlak van de HSL-spoortunnel tussen de Belgische stations Antwerpen Centraal en Noorderkempen werd in 2011 voorzien van zonnepanelen. De zestienduizend panelen hebben bij elkaar een vermogen van zo’n 3.300 megawatt. Dat zou voldoende zijn om duizend Europese gezinnen een jaar lang van stroom te voorzien. De energie gaat naar het elektriciteitsnet waarop de trein is aangesloten.
>> Lees meer