Integrale planafstemming is in korte tijd uitgegroeid van een nice to have tot een must have. Dat bleek op 10 november tijdens de vierde Dag van de Integrale Planafstemming in het Provinciehuis in Zwolle. Ruim 120 professionals van overheden, woningcorporaties en netbeheerders van elektra, gas en water spraken er over één centrale vraag: hoe maak je slimme keuzes als ruimte, tijd en netcapaciteit schaars zijn?
De dag werd georganiseerd door het Centrum Ondergronds Bouwen (COB), Stichting Mijn Aansluiting en het Gemeentelijk Platform Kabels en Leidingen.
Infraplannen.nl
Hanneke Zindel, samenwerkingscoördinator bij Stichting Mijn Aansluiting, en Rudi Zoet, platformcoördinator van het COB, openden de dag. Volgens hen is er duidelijk behoefte aan één moment per jaar waarop professionals van verschillende organisaties samen over integrale planafstemming praten. Dat het onderwerp leeft, blijkt ook uit de groei van landelijk afstemmingsplatform infraplannen.nl: het platform werd vorig jaar gelanceerd en telt nu al bijna honderd deelnemers. “Integrale planafstemming is van een nice to have naar een must have gegaan”, aldus Zoet.
Gastheer Jasper Hoogeland, concerndirecteur Wegen en Kanalen bij de Provincie Overijssel, sloot daarop aan. “De aandacht voor de ondergrond is de afgelopen jaren toegenomen. Er komen zo veel opgaven op ons af, dat betekent dat we slimme keuzes moeten maken. Wegen moeten best vaak open voor werkzaamheden en we willen de overlast beperken. Als de weg opengaat, wil je zoveel mogelijk tegelijk doen. Dat betekent integraal kijken en samenwerken.”
Panelgesprek: prioriteren is nodig zolang er schaarste is
Het thema sluit aan bij het recente rapport Eerst programmeren, dan prioriteren van de Raad voor het Openbaar Bestuur. In een panelgesprek bespraken Wilko Wolbers (ACM), Merijn Sterk (Enexis), Jos Roosma (Vitens) en Fred Hopmans (Stichting Mijn Aansluiting) netcongestie, de opgave in de ondergrond en maatschappelijk prioriteren op het stroomnet. Waar leg je de focus als ruimte, tijd en capaciteit schaars zijn?
Die schaarste is goed zichtbaar. Sinds 1 oktober kunnen gemeenten eerder transportcapaciteit aanvragen voor nieuwbouwprojecten voor onderwijs en woningen. Volgens Hopmans zijn er in oktober door gemeenten 15.500 capaciteitsverzoeken ingediend voor woningbouw- en onderwijsplannen.
Wat levert prioriteren op? Wolbers: “Waterschappen, politie en scholen gaan nu voor. Dat is goed voor deze maatschappelijk belangrijke organisaties, maar natuurlijk is het ook vervelend dat dit nodig is door de schaarste.” Hij hoopt dat door slimmer programmeren deze keuzes in de toekomst minder nodig zijn. “Dan word je bijvoorbeeld niet verrast dat er een datacentrum komt, terwijl je ook woningen wil bouwen en er geen ruimte is op het net voor beide.”
Ook Jos Roosma van Vitens ziet voordelen van prioriteren: “Wij houden als drinkwaterbedrijven de ontwikkelingen rond netcongestie goed in de gaten, het is niet uitgesloten dat ook voor ons dit soort vraagstukken rond schaarste gaan spelen.”
Geen ruimte om te schuiven
Kunnen gemeenten en andere organisaties de wachtrij nog beïnvloeden? Nauwelijks, volgens Wolbers. “Het kader is star. Bij woningbouw kun je in een vroeg stadium transportcapaciteit en prioriteit aanvragen. Als je dat hebt gedaan, valt er verder niet te schuiven in de wachtrij.”
Sterk bevestigde dat vanuit de netbeheerder. “Als er ergens ruimte komt op het stroomnet, beginnen wij gewoon bovenaan de wachtrij. Wij mogen als netbeheerder niet schuiven. We kijken alleen wie er aan de beurt is.” Ruilen of wisselen van plek op de wachtlijst is dus niet mogelijk.
Voor het eerst alles in beeld
Er is nog veel te doen, maar de sector zet volgens de panelleden belangrijke stappen. Hopmans: “We hebben nu voor het eerst de totale woningbouwopgave voor de komende tien jaar in beeld. Dat is een enorme stap vooruit. Nu kunnen we verbeteren en versnellen in programmeren.”
In de middag gingen deelnemers in zes deelsessies aan de slag met de praktijk:
- Lessen van SPRONG Delft. Begin dit jaar vond in Delft de allereerste planafstemmingstafel met infraplannen.nl plaats. Gemeente Delft, Stedin, Evides en het Hoogheemraadschap van Delfland delen sindsdien hun plannen en bespreken vroegtijdig koppelkansen en knelpunten. Zij deelden wat ze daarvan leerden.
- Je organisatie voorbereiden op infraplannen.nl. Stichting Mijn Aansluiting presenteerde een praktisch stappenplan: hoe maak je plandata geschikt voor uitwisseling, wie betrek je en wat moet je inregelen?
- De plannen zijn afgestemd, en nu? Hoe blijven afspraken zichtbaar, actueel en bestuurbaar in de wachttijd tot de start van de werkvoorbereiding? De Provincie Overijssel en Enexis lieten zien hoe zij samen het vergunningsproces verbeteren.
- Je organisatie meenemen. De Provincie Zuid-Holland tekende in september een samenwerkingsconvenant met alle netbeheerders in haar gebied: Westland Infra, Stedin, Liander, Oasen, Dunea en Evides. De provincie vertelde hoe zij interne collega’s meenam, onder meer met een ‘datajager’ die data van verschillende afdelingen bij elkaar bracht.
- De rol van AI. Enexis liet voorbeelden zien van hoe AI waarde kan toevoegen in het vakgebied, waarna deelnemers samen de mogelijkheden voor planafstemming verkenden.
- Raamwerk gemeente Utrecht. Utrecht ontwikkelde een Raamwerk Stedelijk en Integraal Programmeren van de Openbare Ruimte, op strategisch, tactisch en operationeel niveau. De gemeente besprak hoe je netbeheerders en waterschappen daarop laat aanhaken.
Samenwerking krijgt steeds meer vorm
Schaarste dwingt tot keuzes. Wie vroeg en integraal programmeert, hoeft minder vaak achteraf te prioriteren. Met een groeiend aantal deelnemers op infraplannen.nl, nieuwe afstemmingstafels en convenanten als in Zuid-Holland krijgt die samenwerking steeds meer vorm.
Meer informatie over de Dag van de integrale planafstemming 2026 en de presentaties van de dag vind je hier:
