Voor de ontwikkellijn Digitaal heeft het COB in nauwe samenwerking met het netwerk een nieuw programma tot 2030 geformuleerd. Er zijn vijf werkpakketten met in totaal zeventien projecten. Sommige projecten starten direct, andere in de komende jaren.

Wat hebben we geleerd van het eerste tunnelprogramma, waar willen we staan in 2030 en hoe komen we daar? Deze vragen zijn samen met het netwerk beantwoord vanuit drie perspectieven: tunnelveiligheid, beheer en onderhoud, en technische ontwikkelingen. Tweeënzeventig (!) experts uit het COB-netwerk zijn in negen themagroepen aan de slag gegaan om de opgaven nader te beschouwen. Op basis van hun resultaten is onderstaand programma voor digitalisering opgesteld. Er zijn vijf werkpakketten met in totaal zeventien projecten, zie het schema hieronder.

Het eerste werkpakket richt zich op het ontwikkelen van basiskennis die voor alle andere projecten van belang is, zoals op het gebied van cultuur en kosten-baten (businesscase). Kern van het programma is het ‘digitaal groeimodel tunnels’ (DGT, werkpakket 2) waarbij in en bij de tunnels, samen met de tunnelbeheerders, de digitale ontwikkeling wordt vormgegeven. Werkpakketten 3, 4 en 5 omvatten projecten specifiek gericht op respectievelijk tunnelveiligheid, beheer en onderhoud, en techniek.

WP1.1, WP1.2 en WP1.3: basiskennis

In de uitwerking van de themagroepen zijn drie belangrijke vragen naar boven gekomen die bij iedere mogelijke ontwikkeling van belang zijn:

  1. De businesscase: is digitalisering überhaupt wel zinvol?
  2. Cultuur: welke drempels zijn er, kunnen we het als sector aan?
  3. Taal/data:wat spreken we er dan over af, welke taal gaan we spreken?

Voor de juiste beantwoording van deze drie vragen is basiskennis nodig; hier is werkpakket 1 grotendeels op gericht.

Tijdens Tunneldag 2021


WP1.4: wetenschap

In werkpakket 1 wordt ook aandacht besteed aan meer fundamentele kennis. Bij het uitvoeren van de projecten zullen er vragen naar voren komen die niet samen met de praktijk op te lossen of uit te zoeken zijn. Welke kennishiaten gaan ons werkelijk tegenhouden? Welke wetenschappelijke innovaties gaan ons helpen om te versnellen? Denk aan onderwerpen als a priori betrouwbare software en de rol van smart mobility (kan de tunnel dan dommer?). In 2021 wordt een start gemaakt met deze wetenschappelijke basis door het inrichten van een groep bestaande uit relevante hoogleraren van de drie technische en andere relevante universiteiten. Naar verwachting zal in 2022 een eerste schets voor dit deel van werkpakket 1 kunnen worden neergezet.

WP2: aansluiting praktijkprojecten, ‘digitaal groeimodel tunnels’ (DGT)

Zoals reeds ervaren bij het civiele tunnelprogramma is het voor de inzet van het COB-netwerk belangrijk om de behoefte van de tunnelbeheerorganisatie in het oog te houden. Bij het civiele programma is dat de wens om inzicht te hebben in de constructieve staat van de tunnel. Bij het digitale programma is dit de behoefte om inzicht te hebben in de meest effectieve manier om informatie ter beschikking te krijgen om besluiten te kunnen nemen. In de eerste maanden van 2021 zal het de coördinator Digitalisering van het COB samen met de directeur gesprekken voeren met alle tunnelbeheerders in Nederland en Vlaanderen om samen te onderzoeken welke ambities, vraagstukken of opgaven deze organisaties hebben die verband houden met de digitaliseringsdoelstellingen uit het tunnelprogramma. Gezamenlijk wordt bekeken of het COB-netwerk kan fungeren als hulp en motor.

WP3.1, WP3.2 en WP3.3: Digitaal aantonen

Het vooraf (voor de bouw of renovatie klaar is) verifiëren en valideren van het veilig functioneren van de tunnel, kan een belangrijke bijdrage leveren aan minder hinder. Hiervoor kunnen gevisualiseerde en gesimuleerde omgevingen en systemen gebruikt worden. Vanuit diverse invalshoeken wordt gewerkt aan de draagvlak, het definiëren van randvoorwaarden en kennis die nodig is om tot effectieve instrumenten te komen.

Tijdens Tunneldag 2021

>> Download COB-presentatie_Tunneldag_DA+WP31+WP32+WP33 (pdf)

WP3.4: Verwachtingen digitale middelen (start 2022)

Er zijn in de afgelopen jaren zeer wisselende ervaringen opgedaan door stakeholders, zowel qua inhoud (veel of weinig middelen, uitgebreide of beperkte inhoud) als qua beoordeling (van nuttig tot ballast). Dit onderzoek is erop gericht een helder inzicht te krijgen in de verwachtingen ten aanzien van een digitaal hulpmiddel en de (daarachter verscholen) overkoepelende vraag/behoefte van de stakeholders.

WP3.5: Virtueel OTO, ‘proof of concept’ leeromgeving

De ervaring is dat het in de praktijk onmogelijk is om alle betrokkenen voortdurend ‘getraind genoeg’ te houden, gebaseerd op alle mogelijke scenario’s. Er wordt op allerlei plekken volop geëxperimenteerd met digitale en virtuele instrumenten om opleiding, trainen en oefenen (OTO) te kunnen vormgeven buiten de werkelijke tunnel. Het COB-netwerk heeft de ontwikkeling van virtueel OTO reeds in kaart gebracht. De volgende stap is onderzoeken in hoeverre het mogelijk is te komen tot één platform waar zowel medewerkers van bediening als incidentafhandeling in kunnen trainen en oefenen en waarbij er zowel zelfstandige als gezamenlijke activiteiten kunnen worden uitgevoerd.

Tijdens Tunneldag 2021


WP4.1: Ken je tunnel (digitaal)

Als we onze tunnel niet kennen, weten we niet hoe of wat we moeten inspecteren en waarop we beheer- en onderhoudsparameters moeten afstellen. Het COB-netwerk heeft daarom een handreiking ‘Ken je tunnel’ ontwikkeld. Deze handreiking kan worden gebruikt door alle tunneleigenaren, -beheerders en onderhoudsteams voor regulier beheer en onderhoud en door voorbereidingsteams als basisdocument voor de opstart van een renovatie en het opleverdossier. De volgende stap is onderzoeken in hoeverre dit handboek digitaal en/of geautomatiseerd samengesteld kan worden.

Tijdens Tunneldag 2021


WP4.2: Dashboard

Steeds meer assets en systemen genereren data, maar op dit moment wordt deze data onvoldoende ingezet om het assetmanagementlandschap optimaal in te richten en hiermee de juiste beslissingen te nemen. Een veel voorkomend probleem is dat data slechts data blijft; de data wordt niet gecombineerd tot heldere informatie, tot een dashboard waarmee een beheerder gemakkelijk beslissingen kan onderbouwen. In dit project wordt onderzocht wat een beheerder op zo’n dashboard nodig heeft en hoe andere sectoren dit aanpassen.

Tijdens Tunneldag 2021


WP4.3: Fouttolerante systemen en onderhoud (start in 2023)

We streven naar tunnels die wat betreft beheer en onderhoud zelf kunnen aangeven waar en wanneer onderhoud nodig is en welke componenten wanneer vervangen moeten worden. Hiervoor moeten systemen fouttolerant ontworpen worden, evenals zelf-diagnosticerend en met functie-herstellende mechanismen. Het doel van dit project is te achterhalen welke eisen worden gesteld aan systemen om ze fouttolerant te maken, en wat nodig is om functionaliteit als zelf-diagnostics en functie-herstel toe te voegen.

WP4.4: Gebruikersscenario’s (start in 2023)

Vanuit het COB-netwerk is aangeven dat de behoeften van verschillende stakeholders, zoals beheerders, bouwers, onderhouders en gemeenten, verrassend veel overeenkomen. Dat ze in de uitwerking verschillen of in diepgang variëren, neemt niet weg dat de stakeholders allemaal verwachten dat toekomstige gebruiksscenario’s minder gebaseerd zijn op risico’s en falen, maar meer pijlers zullen hebben waarop onderhoud wordt gebaseerd. Doel van dit project is een aantal toekomstbestendige gebruikersscenario’s op te stellen om beheer en onderhoudsinformatie in beeld te brengen.

WP5.1 en 5.2 Data en metrieken

Door statische en dynamische objectdata te delen over projecten/tunnels heen kan in toekomstige projecten een leerfunctie worden verwezenlijkt. Op basis van beschikbare data kunnen metrieken worden opgesteld. Metrieken zijn kengetallen die worden verzameld gedurende een project. Door het toepassen van metrieken kunnen we kennis borgen en leren van het verleden.

Tijdens Tunneldag 2021


WP5.3: Microrenovaties (start in 2022)

Tunnels hebben een lange levensduur en worden in beperkte mate gebouwd in verschillende tijdsperiodes. Elke tunnel heeft specifieke kenmerken. Installaties wijken daardoor van elkaar af, wat voor vervangingen en renovaties uitzoekwerk betekent, een in de regel complex en kostbaar proces. In dit project wordt onderzocht of een tunnel (tunnelontwerp) meer modulariteit kan bevatten, zodat het mogelijk wordt op een doelmatige manier en in veel kleinere omvang componenten uit te wisselen.

WP5.4: Technische raakvlakken (start in 2023)

Hoe is het technisch mogelijk om verschillende digitale instrumenten te koppelen, en met welke aspecten moet rekening gehouden worden, denk bijvoorbeeld aan cybersecurity. Het gaat over het koppelen met onderhoudsmanagementsystemen, virtual reality, augmented reality en kunstmatige intelligentie. Welke aanvullende randvoorwaarden zijn er voor een koppeling, zoals juridische voorwaarden en eigenaarschap van data?