Schaarste domineert de kabels- en leidingensector. De sector heeft een forse uitbreidings- en een vervangingsopgave, terwijl het aantal gekwalificeerde vakmensen niet meegroeit en per saldo zelfs afneemt. Als aftrap voor de Kennisarenadag 2026 gaven Mark Bouw (Stichting Energie Coalitie / Enpuls), Aldo Krijgsman (Bouwend Nederland), Christiaan Oosterhof (Netbeheer Nederland) en Alex Schipperheijn (GPKL) inzicht in de inspanningen van de sector om nieuwe mensen aan te trekken. Met als kernboodschap: er is meer nodig, want de potentiële nieuwe instroom is onvoldoende om de uitdagingen het hoofd te bieden.
Wat is er aan de hand?
Alle seinen staan op rood, zo bleek uit de eerste inventarisatie bij het panel. Christiaan Oosterhof: “We hebben het ten behoeve van het elektriciteitsnet over 30.000 extra arbeidsplaatsen tot 2030. Dat tekort kunnen we nooit met alleen maar vacatures opvullen.” Alex Schipperheijn ziet een vergelijkbare opgave bij gemeenten, die worstelen om genoeg ondergrondregisseurs, coördinatoren en vergunningverleners aan te trekken. “Gezien de opgaven moeten we eigenlijk verdubbelen. Maar we vissen allemaal in dezelfde vijver als het om nieuwe instroom gaat.”
Niet alleen de werkzaamheden aan elektriciteitsnetten vragen om opschaling. Ook in andere sectoren, zoals warmte, riolering en drinkwater, groeien de opgaven. Mark Bouw benadrukt dat er vanuit de landelijke ambitie om het aantal warmtenetten sterk te laten groeien, uit die hoek een extra capaciteitsvraag is ontstaan die de komende jaren alleen maar verder zal toenemen: “Er zijn nu zo’n 500.000 warmtenetaansluitingen in Nederland. De ambitie is om dat aantal te laten groeien naar twee miljoen. Er komt als het ware een geheel nieuwe markt bij.”
Bouwend Nederland heeft de ontwikkeling van de instroom vanuit MBO en HBO in kaart gebracht. Aldo Krijgsman: “We hebben behoefte aan fitters, lassers, monteurs, maar ook mensen in de engineering en de werkvoorbereiding. De instroom neemt af. Zo waren er in 2024 nog maar 312 afgestudeerden HBO Civiele techniek. Een deel daarvan gaat naar het buitenland, een deel naar Rijkswaterstaat en dan blijft er weinig over. “
Sector in actie
Iedereen realiseert zich dat het aangaan van een onderlinge competitie de sector als geheel niet verder helpt. Anderzijds komt de krapte niet uit de lucht vallen en zijn er in de loop der tijd al verschillende initiatieven gestart om de sector verder te helpen. Christaan noemt de Taskforce Elektra, waar handen en voeten wordt gegeven aan het Uitvoeringsakkoord tussen Netbeheer Nederland, Bouwend Nederland en Techniek Nederland. De Taskforce Elektra richt zich op versnelling van de uitvoering van de verzwaring en uitbreiding van het elektriciteitsnet. Samen werken, leren en innoveren vormt de basis. Het vergroten van de arbeidscapaciteit staat bovenaan het lijstje ‘versnellers’ op de website. Christiaan: “Samen met het Rijk, provincies en gemeenten willen we zijinstromers en statushouders interesseren voor onze sector.”
De waterbedrijven kiezen niet voor snelle werving, maar voor zichtbaarheid, herkenning en betrokkenheid op de lange termijn met als doel ‘de instroombasis te verbreden’. De warmtesector krijgt naar verwachting een impuls van de Wet Collectieve Warmte die per 1 januari 2027 ingaat. Deze wet moet de overstap naar collectieve warmte (zoals stadsverwarming) bevorderen en waarborgen. De overgang naar een nieuw type warmtebedrijven, waarin overheden deelnemen, vraagt om overdracht van kennis en meer capaciteit. Voldoende capaciteit daarvoor is gezien de huidige arbeidsmarkt een belangrijke uitdaging. Er is gekozen voor een collectieve aanpak om de instroom structureel te versterken. De Stichting Energie Coalitie biedt met de Warmtecarrousel een tweejarig traineeship aan voor young professionals met een afgeronde technische opleiding, die drie keer acht maanden stage kunnen lopen bij een ingenieursbureau, een aannemer en een opdrachtgever in de warmtebranche. Zij krijgen een arbeidsovereenkomst voor twee jaar mét baangarantie.
Meer dan alleen instroom
Overheden, netbeheerders en aannemers schaken op verschillende borden om ervoor te zorgen dat er voldoende capaciteit is om Nederland draaiende te houden. Die meervoudige strategie omvat naast het aantrekken en opleiden van nieuwe vakmensen ook het effectiever benutten van de bestaande infrastructuur (optimalisatie om netcongestie te beperken, betekent ook dat er minder nieuwe kabels hoeven te worden gelegd). Belangrijk is verder dat bestaande processen geoptimaliseerd worden en obstakels die zorgen voor inefficiëntie in de keten worden weggehaald. Betere afstemming in de keten leidt tot mogelijke koppelkansen en goede regie op de ondergrond kan ruimtelijke knelpunten voorkomen. Aldo Krijgsman noemde in dat kader het soms te makkelijk toepassen van breekverboden. Zo’n verbod kan door gemeenten worden ingesteld wanneer weersomstandigheden zoals aanhoudende vorst, sneeuw of ijzel het veilig uitvoeren van werkzaamheden onmogelijk maken. In de praktijk blijkt dat breekverboden voor een te groot gebied of langer dan noodzakelijk worden afgekondigd. Dat leidt tot onnodige vertraging in de uitvoering. Daarnaast zorgen ook lange vergunningprocedures en strenge normen (emissie, stikstof etc.) ervoor dat projecten in de ondergrond stagneren en het werk stokt. Hierdoor kan het toch al schaarse personeel niet efficiënt worden ingezet.
Kennis is cruciaal
Voor alle bovengenoemde opgaven geldt dat de sector pas echt verder komt als er meer begrip is voor elkaars rol, belangen, opgaven en uitdagingen. Voor gemeenten is het belangrijk dat netbeheerders begrijpen welke belangen er afgewogen moeten worden. Omgekeerd is het van belang dat medewerkers van gemeenten en andere publieke organen op de hoogte zijn van de kaders waarbinnen kabel- en leidingeigenaren opereren. Juist het aspect van het bevorderen van kennisdeling en samenwerking in de sector is het domein van de Kennisarena.
Rol Kennisarena
De Kennisarena richt zich op zorgvuldige aanleg (in één keer goed), efficiënt ruimtegebruik (versnellen van aanleg, renovatie en vervanging), efficiënte inzet van mensen en middelen (integrale aanpak, uniformeren en standaardiseren en digitale data-uitwisseling) en kennisdeling (effectiever en efficiënter samenwerken). Deze vier doelen van de Kennisarena hangen samen en zijn faciliterend voor de hele sector.
De Kennisarena richt zich op zorgvuldige aanleg (in één keer goed), efficiënt ruimtegebruik (geordend en versneld aanleggen, onderhouden en vervangen), efficiënte inzet van mensen en middelen (integrale aanpak, uniformeren en standaardiseren en digitale data-uitwisseling) en kennisdeling (effectiever en efficiënter samenwerken door kennis en bewustwording). Deze vier doelen van de Kennisarena hangen samen en zijn faciliterend voor de hele sector.
Alhoewel het werven en opleiden van nieuwe vakmensen niet tot de taken van de Kennisarena behoort, heeft het samenwerkingsverband wel een rol in delen van informatie en in het bijeen brengen van partijen met vergelijkbare opgaven. Marjolein van der Ploeg, programmaleider Kennisarena gaf tijdens de Kennisarenadag inzicht in onder meer lopende projecten en activiteiten die voor de tweehonderd aanwezigen en hun collega’s in de sector van groot belang zijn om de genoemde uitdagingen het hoofd te kunnen bieden. Een product dat in dat kader met veel verwachting tegemoet wordt gezien, is de herziening en actualisatie van ‘Inleiding kabels en leidingen’ uit 2009. De Inleiding kabels en leidingen biedt een overzicht van de ondergrondse infrastructuur van kabel- en leidingsector en basisprincipes van ondergrondse infrastructuur, waaronder stakeholders en belangen, kabel- en leidingsystemen en wet- en regelgeving. Het wordt gebruikt als lesboek en als naslagwerk voor medewerkers van onder andere netbeheerders, gravende partijen en ontwerpers en beheerders van de openbare ruimte. Het product is bedoeld als leermiddel en als naslagwerk, met als doel om het goede gesprek te faciliteren binnen de sector tussen verschillende betrokkenen. De totstandkoming van de herziene versie wordt ondersteund door de Kader- en Ondernemers- opleiding in de Bouw (BOB-KOB).
Foto: Vincent Basler
