Ondergronds bouwen en …

Op school bestaat er geen vak ‘ondergronds bouwen’: ondergronds bouwen is een samenspel van disciplines. Dat lijkt onhandig, want hoe kun je dan goed opgeleid en voorbereid in dit werkveld aan de slag? Maar het tegendeel is waar. Juist doordat ondergronds bouwen zoveel facetten heeft, is het vakgebied interessant voor studenten van allerlei studierichtingen. Op deze pagina een aantal voorbeelden ter inspiratie.

  • ICT
    Een tunnel is dan wel een betonnen bouwwerk, maar daarin bevindt zich enorm veel apparatuur die softwarematig aangestuurd moeten worden. Ventilatoren, omroepinstallatie, camerabewaking, vluchtdeuren, slagbomen, … Voor al deze veiligheidsvoorzieningen is een bediening op afstand noodzakelijk. Bovendien moet de werking worden geverifieerd en gevalideerd voordat de tunnel überhaupt open mag voor verkeer. Dat testen gebeurt tegenwoordig grotendeels buiten de fysieke tunnel, in een digitale tweeling. Er worden complete simulatie-omgevingen geïmplementeerd voor ontwikkeling, testen, acceptatie en productie (OTAP) van software. Voor afstudeerders op het gebied van ICT ligt dan ook meer dan voldoende werk klaar.
  • Luchtvaart- en ruimtevaarttechniek
    Ook voor het werken in de lucht- en ruimtevaart heb je kennis nodig van verschillende disciplines en moet je weten hoe je die combineert. Systems engineering (het gestructureerd en aantoonbaar ontwerpen en implementeren van systemen) is een van de vaardigheden die zowel voor objecten in de lucht als onder de grond nodig is. Een andere belangrijke overeenkomst is het omgaan met maatschappelijke ontwikkelingen: opgaven zoals klimaatverandering en energietransitie vragen in deze vakgebieden veel aandacht, omdat mobiliteit een grote impact heeft. Daardoor sluit deze opleiding goed aan bij het vakgebied ondergronds bouwen.
  • Milieukunde
    Het spreekt voor zich dat ondergronds bouwen impact heeft op de bodem. Juist op dit vakgebied zijn dan ook oplossingen nodig om de bodem gezond en leefbaar te houden en het gebruik van grondstoffen, energie en water terug te dringen. Bovendien krijg je bij ondergronds bouwen te maken met management- en milieuzorgsystemen, milieurecht en -vergunningen, biodiversiteit en watertechnologie. Allemaal onderwerpen die horen bij de opleiding Milieukunde!
  • Industrieel ontwerp
    Ondergrondse bouwwerken zijn bij uitstek bouwwerken waar zowel technische inzicht als creativiteit nodig is. Niet alleen voor het bouwwerk zelf, maar ook voor de systemen en producten erin. Dat maakt de opleiding Industrieel ontwerpen zeer relevant voor het vakgebied. Er zijn veel toepassingsmogelijkheden voor de vaardigheden die een student daar leert, zoals het vertalen van klantwensen naar een ontwerp en het ontwikkelen van innovatieve en verrassende oplossingen.
  • Geografie en planologie
    Tussen ondergronds bouwen en de vraagstukken waar geografen en planologen aan werken – bijvoorbeeld demografische krimp, de energietransitie, economische herstructurering en het woningtekort – zit een rechtstreeks verband. Zo kan de aanleg van weg- en railtunnels uitkomst bieden voor bovengronds ruimtegebrek. Andersom leidt het klimaatadaptatiebeleid tot een stevige opgave voor tunnels en voor de inpassing van kabels en leidingen. Het bestuderen van de oorzaken en effecten van ruimtelijke ontwikkelingen is dan ook een belangrijk onderdeel van ondergronds bouwen.
  • Ruimtelijke ordening
    Juist ondergrondse bouwwerken kunnen veel impact hebben op de bovengrond. Sterker nog, ondergronds ruimtegebruik kan heel waardevol zijn, bijvoorbeeld als hierdoor auto’s of een spoorlijn uit de leefomgeving verdwijnen en er een park voor in de plaats komt. Om deze waarde te realiseren, zijn er in het ondergronds bouwen ‘ruimtelijke ordenaars’ nodig. Zij hebben kennis over het inrichten van een wijk of stad, en hoe een gebied kan voldoen aan de eisen van bewoners en gebruikers.
  • Chemie
    Om in de ondergrond te bouwen, is veel kennis nodig over materialen en chemische processen. De wanden van een parkeergarage mogen niet afbrokkelen, de net geboorde tunnel mag niet instorten, kabels en leidingen in de ondergrond moeten veilig blijven functioneren. Zeker nu er veel aandacht is voor duurzaamheid, circulariteit en verantwoord gebruik van grondstoffen, is het vakgebied ondergronds bouwen zeker gebaat bij de inbreng van chemici.
  • Elektrotechniek
    Wat je ziet van een ondergronds bouwwerk is vaak van beton. Maar om het bouwwerk te laten functioneren – als tunnel, parkeergarage, fietsenstalling, … – is veel elektrotechniek nodig. Telecommunicatie en energievoorziening zijn twee belangrijke onderwerpen, maar ook voor monitoring, signaleringssystemen en bedieningsinstrumenten zijn elektrotechnici nodig. Daarnaast speelt het werkveld van kabels en leidingen zich grotendeels ondergronds af. Hoe kunnen deze essentiële voorzieningen veilig functioneren?
  • Economie
    Een veelgehoorde vraag bij ondergronds bouwen: hoe kunnen we bij bouw-, infra- en gebiedsontwikkelingsprojecten de bijdrage van ondergronds bouwen expliciet maken en economisch waarderen? ‘De businesscase van de ondergrond’ is een belangrijk onderwerp voor de ontwikkeling van ondergronds bouwen in druk stedelijk gebied. Daarom is er veel behoefte aan economen die verstand hebben van de kosten en baten van beleid, financiële processen en investeringsbeslissingen.
  • Logistiek management
    Zeker bij tunnelrenovaties – waar alles onder hoge tijdsdruk staat – is het inrichten van degelijk logistiek management een eerste vereiste. Maar ook bij nieuwbouw speelt logistiek een belangrijke rol, denk aan de aanvoer van materialen voor de bouw van een parkeergarage midden in een stad. Bouwen en onderhouden moet gebeuren met zo min mogelijk hinder voor de omgeving. Er zijn tal van processen die sneller, efficiënter en vooral duurzamer ingericht kunnen worden door een logistiek specialist.
  • Gebieds- en vastgoedontwikkeling
    Ondergronds bouwen staat nooit op zichzelf: het gebeurt in een gebied, vanwege een bepaalde functie, voor een specifieke doelgroep. Dat betekent dat er ook nagedacht moet worden over de inpassing in dit gebied en het belang van stakeholders. Het vinden van haalbare combinaties tussen gebied, gebouw en gebruik is een taak van gebieds- of vastgoedontwikkelaars. Zij hebben ook oog voor aspecten zoals wet- en regelgeving, tijdelijk gebruik en exploitatie.
  • Hulpverlening
    Natuurlijk heb je het liever níet nodig, maar ook in ondergrondse bouwwerken zijn er wel eens calamiteiten en is er behoefte aan hulpverlening. De ondergrondse locatie maakt het vaak extra complex; rook- en warmteafvoer, zelfredzaamheid en evacuatie zijn bijvoorbeeld moeilijker te regelen. Daarom zijn specialisten op het gebied van hulpverlening belangrijk bij het ontwerpen en bouwen van ondergrondse constructies. Zij kunnen meedenken over praktische oplossingen en beheerders goed voorbereiden.
  • Archeologie
    De ondergrond is zelden leeg. Niet alleen kun je ‘moderne’ kabels en leidingen tegenkomen bij ondergronds bouwen, ook objecten van langer geleden liggen soms in de weg. Aangezien zulke vondsten van archeologische waarden kunnen zijn, moet het bouwproject hier serieus rekening mee houden. Dat betekent dat er vooraf al onderzoek gedaan moet worden, zodat het project geen vertraging oploopt. Archeologische vondsten kunnen een project juist meer allure opleveren; er zijn verschillende voorbeelden waar ontwerp en archeologie mooi met elkaar samengaan.