Verticaal kabels- en leidingensysteem (VKLS)

In het VKLS worden kabels en leidingen (distributie- en geen transportnetten) verticaal geordend in een rek. Hiermee kan er tracéruimte in het straatprofiel worden bespaard, bijvoorbeeld voor opgaven zoals klimaatadaptatie en vergroening. Boven in het VKLS worden telecomkabels gepositioneerd, omdat hier het vaakst aan wordt gewerkt. Om de kabels en leidingen te beschermen tegen graafschade wordt boven het rek kabelafdekband aangebracht. Ook worden de rekjes digitaal ingemeten, zodat altijd een accurate positie van het rek en de leidingen beschikbaar is. Het graven van proefsleuven is dan niet meer nodig. 

Aanleiding

Het idee voor de VKLS is in 2019 bedacht door Pieter van Leeuwen van de gemeente Leiden, ontstaan tijdens een bijeenkomst van het project Vol onder maaiveld. Tijdens dit project werden integrale oplossingen gezocht om tot een betaalbare en toekomstbestendige inrichting van de stedelijke ondergrond te komen. Gemeente Leiden heeft het idee opgepakt en is samen met de TU Eindhoven in een pilot de werking van het VKLS aan het testen. Het COB is niet als kennispartner betrokken, maar ondersteunt het project waar mogelijk en helpt graag bij het verspreiden van de bevindingen via deze projectpagina.

Eind juni 2024 werd het VKLS voor de eerste testfase ingegraven in Leiden (filmpje: gemeente Leiden/Kleef&Koop)

Doelstelling

Nadat de financiering voor het eerste jaar rond was, is de voorbereidende fase eind 2023 gestart. Er zijn grondonderzoeken verricht en vergunningsaanvragen voor het tracé gedaan. Berekeningen van zowel het rek als de kabels en leidingen gemaakt waaruit een hart op hart afstand van 2 m is gekomen voor de rekken. Het VKLS is eind juni 2024 fysiek ingegraven in Leiden en is getest in het ‘living lab’ aan de Potgieterlaan. Op deze proeflocatie in Leiden is een kabeltracé van vijftig meter met een haakse hoek halverwege gesimuleerd. Tot en met eind 2026 worden zowel de kabels en leidingen als de rekken gemonitord, waarbij de realistische zetting onderzocht wordt door een EngD’er van de TU Eindhoven. Zij is verantwoordelijk voor het projectplan en voor de verslaglegging van de onderzoeksfase in het living lab. Het VKLS-proces is verdeeld in vier delen:

1. Engineering
2. Living lab
3. Data-analyse
4. Evaluatie

Het doel van het living lab is om aan te tonen dat deze verticale ordening technisch mogelijk is en om de werkmethode te verbeteren, tijd en budget te evalueren, de meest efficiënte rekconfiguratie te bepalen en data gegevens te verzamelen om kritieke onderdelen van het project te identificeren die aandacht of verbetering nodig hebben. Het VKLS bestaat uit vier fasen:

• Fase 1: Installatie van rekken en distributie van K&L met huisaansluitingen, brandkranen en afsluiters.
• Fase 2: Reparatie van gasleiding, waterleiding en laagspanningskabel (LS), toevoeging van laagspanningskabel (LS) met installatie van mofverbinding.
• Fase 3: Installatie van extra huisaansluitingen.
• Fase 4: Vervangen van een rek.

Tijdens de uitvoering van de living lab fase zijn alle observaties vastgelegd, het hele proces en de belangrijkste parameters van het project gemonitord, zoals het rek, kabels en leidingen en uitvoeringsmethoden.

In de eerste fase van het living lab is aangetoond dat het aanbrengen van de rekken snel en eenvoudig is, wat een positief punt is voor de eerste aanleg van distributie kabels en leidingen in het VKLS. Verdere bevindingen vanuit de eerste fase van het living lab lees je in het evaluatierapport van fase 1.

>> Evaluatie fase 1 VKLS living lab (pdf, 2,6 mb)

Na de tweede en derde fase is geconstateerd dat het gebruik van rekken bijdraagt aan een veilige ordening van kabels en leidingen en zijn verschillende verbeterpunten gevonden waarmee het ontwerp van het VKLS kan worden aangescherpt. Ondanks deze verbeterpunten, blijven de leidingen ook nu al goed op hun plaats, zelfs na meerdere ontgravingen. De rekken vormen geen belemmering bij onderhouds- of reparatiewerkzaamheden en het installatieproces verloopt minstens even zo snel als bij conventionele projecten zonder gebruik van rekken. Details over de bevindingen uit fase 2 en 3 vind je in onderstaand evaluatierapport.
>> Evaluatie fase 2 en 3 VKLS living lab (pdf, 7 mb)

Na afronding van fase 2 en 3 van de Living Lab aan de Potgieterlaan zijn alle bevindingen door de Technische Universiteit Eindhoven verwerkt in een eindrapportage. Deze vind je hieronder.

>> Evaluatie fase 4 definitief eindrapport VKLS Living lab (pdf, 74 mb)

De conclusie van de Stuurgroep van het VKLS, bestaande uit Liander, Dunea, GPKL en de gemeente Utrecht en Leiden, is dat het onderzoek voldoende heeft aangetoond dat het VKLS een alternatieve ordening van kabels en leidingen kan zijn. Inmiddels zijn er twee niet elektrisch geleidende prototypen gemaakt van de rekken van glasvezelversterkt composiet waarbij tevens het ontwerp modulair is gemaakt. Eind 2025 is fase 4 uitgevoerd waarbij een stalen rek is vervangen door een modulair composiet rek. Tevens is er met een zware vrachtwagen van 20 ton over het tracé gereden. Ook deze werkzaamheden zijn vlot en zonder problemen verlopen.

Momenteel wordt er gewerkt aan het opstellen van een business case voor het VKLS waarin zaken worden opgenomen over Beheer, Onderhoud, Vergunning, Organisatie, Financiën en Maatschappelijke baten. Het doel is om vervolgens een pilot te gaan uitvoeren in een project met aangesloten netwerken.

Voordelen van het VKLS zijn:

• Minder ruimtegebruik
• Betere ordening en uitwisseling van k&l
• Minder kans op graafschade (inmiddels € 50 miljoen op jaarbasis)
• Betere hervindbaarheid tracé is exact bekend
• Minder graafwerk (één tracé en sleuf voor alle netwerken)
• Minder overlast (één keer maaiveld open en dicht)
• Minder kosten en efficiëntere uitvoering (kortere uitvoering geen meerkosten netbeheerders)
• Eenvoudigere Vergunningverlening (één aanvraag, vijf Vergunningen, één verkeersmaatregelenplan, één bodemonderzoek)
• Veiliger werken (k&l liggen bij opgraven in rekje geen ophang werkzaamheden)
• Schaarse marktcapaciteit wordt efficiënter benut (zowel in voorbereiding als uitvoering)
• Betere samenwerking tussen netbeheerders

Met de huidige wijze van ordenen is er steeds minder ruimte in de ondergrond van binnenstedelijke gebieden. Dit vraagt om een andere wijze van ordening zoals het VKLS.