Duurzame warmte voor driehonderdvijftigduizend woningen en duizend hectare glastuinbouw in Zuid-Holland, door benutting van vooral restwarmte uit de haven van Rotterdam. Deze aanpak levert een miljoen ton minder CO2-uitstoot en vijf procent minder stikstofdepositie op. Vijfentwintig publieke en private partijen geven invulling aan de Green Deal: het warmteverbruik binnen de provincie met veertien procent verduurzamen.
De komende jaren moet een warmtenet ontstaan dat warmteoverschot en warmtevraag in de provincie bij elkaar brengt. Een maatschappelijke kosten-batenanalyse heeft uitgewezen dat de kosten voor deze Warmterotonde over vijftig jaar vierenhalf miljard bedragen en dat het project gedurende de levensduur ongeveer zeven miljard euro zal opleveren. De Warmterotonde in de provincie Zuid-Holland zal zich uiteindelijk uitstrekken van Rotterdam tot Leiden en van Den Haag tot Dordrecht. De Rotterdamse warmtewegen ‘over zuid’ en ‘over noord’ zijn er al. Rotterdam-Westland/Den Haag en Rotterdam-Leiden zijn in voorbereiding.
In Zuid-Holland liggen warmteoverschot (Rotterdamse haven) en -vraag (Westland) dicht bij elkaar. Daarmee is de basis voor een rendabel warmtenet gelegd. Maar op termijn is veel meer mogelijk. Warmte is een duurzame energiebron en kan van verschillende bronnen afkomstig zijn. In de industrie en bij de productie van elektriciteit komt veel warmte vrij. Daarnaast kan warmte uit diepere aardlagen worden gewonnen en kan gebruik worden gemaakt van warmte die vrijkomt bij het verbranden van biogassen.
Bekijk ook de animatie op YouTube waarin het concept wordt uitgelegd. (Beeld: Programmabureau Warmte Koude Zuid-Holland)
Tracéstudie
Het initiatief zal de komende jaren concreet vorm krijgen. Er is een tracéstudie in voorbereiding en het Warmtebedrijf Rotterdam en Vattenfall onderzoeken de mogelijkheid om woningen in Leiden aan te sluiten. De gemeenten Rotterdam en Leiden hopen hiervoor begin 2015 een intentieovereenkomst over af te sluiten. Eind 2015 zal in het Westland een zogeheten Triasproefboring worden uitgevoerd. Dit wordt de eerste boring naar aardwarmte op vier kilometer diepte. Voorstudies hebben uitgewezen dat het Triasreservoir in potentie in circa tachtig procent van de Westlandse warmtevraag kan voorzien. Aansluiting op de Warmterotonde kan extra kansen bieden.
Overzichtskaart Warmterotonde. (Beeld: Programmabureau Warmte Koude Zuid-Holland)
Maya van der Steenhoven, directeur van het Programmabureau Warmte Koude Zuid-Holland: “De Warmterotonde biedt een innovatieve en flexibele manier om het warmtegebruik in de provincie met het oog op de toekomst te verduurzamen. Kern is dat we heel goed kijken wat de meest slimme manier is. Vooropstaat dat we het niet doen zoals we het altijd deden.”
“In 2011 is er een Green Deal gesloten tussen de ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ( BZK) en Economische Zaken (EZ), en de provincie Zuid-Holland om het warmteverbruik binnen de provincie met gebruik van restwarmte te verduurzamen met veertien procent. Om restwarmte te kunnen gebruiken heb je verbindingen nodig. Deels lagen die er al; andere worden nog aangelegd. Daarbij is het in feite niet relevant of die verbindingen allemaal op elkaar zijn aangesloten. Het gaat erom dat je integraal bekijkt wat je warmtevraag is, en dat ten opzichte van de beschikbare restwarmte optimaliseert.”
Maatschappelijke kosten-batenanalyse
“Uit de maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) blijkt dat het best slim is om te verduurzamen op basis van wat voorhanden is. Ik heb onderzoeksbureaus CE Delft en Infinitus opdracht gegeven een MKBA te maken naar aanleiding van de discussie die werd gevoerd over de noodzaak. Er werd geredeneerd dat we voor nog maar tien jaar warmte nodig zouden hebben, omdat we tegen die tijd met allerlei maatregelen het energie-nul-niveau zouden hebben bereikt. Voor mijn gevoel klopte dat niet. Als je kijkt naar de uitdagingen waar we voor staan, moet je constateren dat de warmtevraag nog voor een langere tijd zal bestaan. Daarom is het dus best slim warmtegebruik te verduurzamen. We moeten kijken wat de meest verstandige manier is om de transitie in te zetten.”
“In een situatie waar we in de Rotterdamse haven voor drie kolencentrales aan warmte het water of de lucht in gooien en we aan de andere kant een glastuinbouwsector hebben die voor drie kolencentrales aan warmte vraagt, is het evident dat je het een gebruikt voor het ander. Als dat de eerste stap van je verduurzaming is, is dat hartstikke slim. Daarna moet je natuurlijk wel doorgaan. Bijvoorbeeld door andere bronnen aan te sluiten en steeds meer aardwarmte te gebruiken. Uit de MKBA is gebleken dat de warmterotonde een ‘no-brainer’ is. Warmteverduurzaming door middel van restwarmtegebruik is heel efficiënt en heel effectief. Alle andere dingen moet je ook doen, maar we hebben niet de luxe dat we daarop kunnen wachten. We hebben net één waterdruppeltje in de zee verduurzaamd. We hebben de hele zee nog te gaan. Dus moet je alles wat mogelijk is, gebruiken.”
Maya van der Steenhoven is directeur Programmabureau Warmte Koude Zuid-Holland. Zij studeerde rechten aan de Universiteit van Leiden, werkte op verschillende posities bij het ministerie van Economische Zaken, is bestuurslid van Energiek Leiden, lid van de Raad van Advies van Greencrowd en lid van de Raad van a.o. van de Milieufederatie Zuid-Holland.
‘Over zuid’
Het deel van de Warmterotonde dat warmte uit de Rotterdamse haven naar huishoudens in Rotterdam-Zuid brengt, heet de Nieuwe Warmteweg: een leidingnet van zesentwintig kilometer lang dat ondergronds is aangelegd. Op de website schreven we over de bijzondere gestuurde boring die hiervoor nodig was.
>> Lees artikel in de Verdieping
>> Lees nieuwsbericht
Slim combineren?
Guus van Leerdam, senior adviseur bij Twynstra Gudde, pleit in zijn blog voor slimme ruimtelijke inpassing van leidingen van de warmterotonde in projecten als bijvoorbeeld de A4 of de Blankenburgtunnel. Maya van der Steenhoven: “Op dit moment wordt de tracékeuze voor Rotterdam-Leiden voorbereid. Als we zouden willen combineren, moeten daarvoor nu de contacten worden gelegd. Theoretisch is het een mooie optie, maar binnen onze programmaraad is de perceptie dat je de kosten die je daarmee zou kunnen uitsparen, weer kwijt bent aan overleg. Een ogenschijnlijk mooi voordeel zou ten onder gaan in bureaucratie, tenzij de overheid kan aantonen dat het sneller en efficiënter kan.”
Samenwerking
Vijfentwintig publieke en private organisaties hebben de ‘Samenwerkingsovereenkomst duurzame warmte en koude Zuid-Holland’ ondertekend. Deze alliantie bestaat uit energie- en warmte-netwerkbedrijven, de financiële sector, glastuinbouw, gemeenten, regio’s en de provincie Zuid-Holland. De leden vormen samen de Programmaraad. De organisaties werken gelijkwaardig samen. Deskundigen uit de organisaties van verschillende deelnemende partijen zijn gedetacheerd bij het programmabureau. In werkgroepen zijn ook andere organisaties vertegenwoordigd, zoals woningbouwcorporaties en huurdersorganisaties. Op de website Warmopweg staan alle deelnemende partijen vermeld.
