“Drie keer volmondig ‘Ja’. Dat is echt uniek. Dit hebben we nog niet eerder kunnen doen.” Tijdens de eerste Platformbijeenkomst Tunnels in 2026 toonde Bianca Janssen, veiligheidsbeambte wegtunnels bij Rijkswaterstaat, zich enthousiast over het soepele openstellingsproces voor de Rottemerentunnel. Samen met Sandra van der Linden-IJsselstijn, adviseur tunnelveiligheid bij de tunnelbeheerorganisatie Rijkswaterstaat West-Nederland Zuid, belichtte zij succesfactoren.
Drie keer volmondig ‘ja’ betrof het antwoord op de vragen: zijn alle noodzakelijke veiligheidsvoorzieningen aanwezig en functioneren deze betrouwbaar. Het derde onderdeel ging over de vraag of de tunnelbeheerder en hulpverleningsdiensten gesteld staan voor de aan hen toegewezen taken, voor nu en in de toekomst.
Achter die drie vragen ligt een zorgvuldig uitgedacht, langdurig proces dat al in 2015 begon met een tunnelveiligheidsplan en dat doorliep tot de openstelling van de tunnel in oktober 2025. Een volledig voorspelbare rechte lijn is zo’n proces zeker niet. Alhoewel er altijd gestreefd wordt naar een zo uniform mogelijk proces, zijn er onderweg altijd nieuwe ontwikkelingen. Ook wensen of eisen van het bevoegd gezag zijn van invloed. Bovendien worden geleerde lessen uit eerdere tunnelopenstellingstrajecten onderweg meegenomen. Het van meet af aan in goed overleg met alle betrokken partijen toewerken naar de openstelling, heeft in belangrijke mate bijgedragen aan het resultaat. Maar er waren meer succesfactoren, blijkt uit de presentatie van Sandra en Bianca.
Complimenten
“We kunnen oprecht stellen dat de openstelling van de Rottemerentunnel er een is geweest zonder gedoe.” Met die constatering opende Sandra de COB-platformbijeenkomst op 26 maart 2026 in Delft. Bianca deelde namens het Bureau Veiligheidsbeambte complimenten uit aan het projectteam en de tunnelbeheerorganisatie: “Een kenmerk van dit project was dat alle dossiers op orde waren. Alles wat is voorgeschreven in de ‘Wet aanvullende regels veiligheid wegtunnels’ (Warvw) en de plannen naar de openstelling toe, vinden we daarin terug. Ook de testplannen waren op orde en het omgevingsmanagement zat goed in elkaar. We konden de aantoonbaarheid van het functioneren van de veiligheidsmaatregelen goed terugvinden in de dossiers. Samenvattend kan ik alleen maar zeggen: goede voorbereiding is het halve werk.”
Succesfactoren
Aan dat goede resultaat ligt een aantal succesfactoren ten grondslag. Sandra: “Er zijn allereerst goede afspraken gemaakt over de rolverdeling en de onderlinge afstemming gedurende het proces. Tijdige escalatie met behulp van het dashboard heeft ook goed gewerkt. En het heeft zeker geholpen dat we een vast kernteam hadden. Er waren weinig wisselingen, waardoor we het gedeelde beeld over hoe je een en ander wilt aanpakken met elkaar goed hebben kunnen vasthouden.”
Sandra: “Een van de leerpunten uit eerdere tunnelprojecten is dat we in de adviesaanvraag naar de Veiligheidsbeambte ook ingeplande activiteiten uitgebreid hebben benoemd. Daarmee had het Bureau Veiligheidsbeambte al vroeg een totaaloverzicht, inclusief nog uit te voeren activiteiten.”
Het succes staat niet op zichzelf, maar bouwt ook voort op eerdere projecten. Sandra: “Een van de leerpunten uit eerdere tunnelprojecten is dat we in de adviesaanvraag naar de Veiligheidsbeambte ook ingeplande activiteiten uitgebreid hebben benoemd. Daarmee had het Bureau Veiligheidsbeambte al vroeg een totaaloverzicht, inclusief nog uit te voeren activiteiten.”
De Veiligheidsbeambte was niet de enige stakeholder die van meet af aan nauw is betrokken. Sandra: “Stakeholders, zoals het bevoegd gezag en de veiligheidsregio, hebben geparticipeerd op werkgroepniveau. Ook op andere terreinen hebben we veel gedaan om stakeholders te betrekken. Zo hebben we aanvullende stakeholderdagen georganiseerd, waar we onder andere het COB-openstellingsspel hebben gespeeld. Dit heeft mede bijgedragen aan een constructieve opstelling van alle partijen”
Gedurende het hele traject is een dashboard met verkeerslichten (groen = volgens planning; oranje = escalatie naar hoger orgaan, rood: projectscope in gevaar) gebruikt om inzicht te geven in de status van het project. Sandra: “De verkeerslichten stonden meestal op groen. We hebben de lichten een keer op oranje gehad, omdat er bij de veiligheidsregio op dat moment onvoldoende capaciteit was om de planvorming en de OTO-activiteiten vorm te geven. Dat hebben we geëscaleerd en is op een hoger niveau opgelost.”
Vijf hoofdprocessen
De bezoekers van de COB-tunnelplatformbijeenkomst kregen uitgebreid inzicht in de organisatie achter de probleemloze openstelling. Sandra belichtte de opbouw van de tunnelbeheerorganisatie en het plan van aanpak voor de openstelling.
“Er zijn vijf hoofdprocessen die je goed moet voorbereiden om uiteindelijk de tunnel in gebruik te kunnen nemen.”
“Er zijn vijf hoofdprocessen die je goed moet voorbereiden om uiteindelijk de tunnel in gebruik te kunnen nemen. Dat zijn calamiteitenbestrijding, verkeersmanagement, opleiding, training en oefening (OTO), onderhoud en instandhouding, en veiligheidsmanagement. In die processen zijn ervaringen verwerkt met eerdere tunnels, met name die met de recent in gebruik genomen Corbulotunnel en de tunnels in de Blankenburgverbinding.”
Aanvullende afspraken
Specifiek voor de Rottemerentunnel zijn aanvullende afspraken gemaakt met de gemeente Lansingerland die voor de Rottemerentunnel het bevoegd gezag is. Sandra: “Voordat het tracébesluit genomen kon worden, is er wat discussie geweest over de standaarduitrusting conform de Tunnelstandaard van Rijkswaterstaat. Daar zijn aanvullende afspraken uitgekomen over de monitoring van de verkeersintensiteit, files en vervoer gevaarlijke stoffen.
Het bevoegd gezag had voorkeur voor een fileverplaatsingssysteem zoals dat ook in de Ketheltunnel is toegepast. De kwantitatieve risicoanalyse (QRA) gaf daar geen aanleiding toe. Bianca: “Er is afgesproken dat we opnieuw het gesprek aangaan als zou blijken dat de monitoring laat zien dat de werkelijke verkeersdata afwijken van de prognoses. Aanvullend is ook afgesproken dat de veiligheidsbeambte driejaarlijks het brandblusdetectiesysteem toetst. Daarvoor is een apart protocol geschreven. We passen dit als pilot eerst toe bij de Blankenburgverbinding en aansluitend ook bij de Rottemerentunnel.”
Aanpak openstelling
In 2021 zijn alle eisen verwerkt in het Plan van Aanpak Openstelling Rottemerentunnel, waarmee het proces richting vergunningaanvraag is gestart. Sandra: “Daarin is ook vastgelegd hoe we het betrouwbaar functioneren van veiligheidsvoorzieningen aantonen. Daarbij baseren we ons op het advieskader van de veiligheidsbeambte en de aanvullende afspraken met de gemeente Lansingerland. In een aantal werkgroepen is het aantoonbaar kunnen voldoen aan de eisen verder uitgewerkt op een manier zoals we dat ook bij bijvoorbeeld de Blankenburgverbinding en de Ketheltunnel hebben gedaan. Bevindingen uit die werkgroepen kwamen samen in het Kernteam Openstelling. Parallel was er een overleg specifiek voor de bouwfase, waarin ook werd afgestemd met hulpdiensten.
“Zo’n kernteam heeft voor ons altijd goed gewerkt, ook bij andere tunnels. Je kijkt gezamenlijk aan de voorkant wat er eventueel mis kan gaan.”
In het operationeel openstellingsoverleg met de projectorganisatie van Rijkswaterstaat en aannemerscombinatie de Groene Boog konden we eventuele knelpunten ten aanzien van planning of capaciteit oppakken.” Bianca: “Zo’n kernteam heeft voor ons altijd goed gewerkt, ook bij andere tunnels. Je kijkt gezamenlijk aan de voorkant wat er eventueel mis kan gaan.”
