Verduurzaming tunnelverlichting

Eerdere onderzoeken en proeven laten zien dat er diverse mogelijkheden zijn om het energieverbruik van de verlichting in tunnels verder te verlagen. Om de verschillende opties beter te onderbouwen en verder te concretiseren is wel extra praktijkonderzoek nodig, bijvoorbeeld om te zien of de besparingsmaatregelen ook in andere tunnels werken.

Er zijn veertien onderzoeksprojecten die in tunnels (gaan) plaatsvinden, belangstellenden kunnen zich altijd melden:

1. Verlagen lichtniveau basisverlichting en ingangsverlichting
2. Verlaging lichtniveau basisverlichting in lange tunnels
3. Dynamische regeling lichtniveau ingangsverlichting op basis van actuele snelheid
4. Vloeiender verloop CIE-curve
5. Toepassen nieuwe curve ooggevoeligheid bij lichtmetingen
6. Toepassing hoogreflectief asfalt
7. Regelen basisverlichting aan de hand van verkeersintensiteit en snelheid
8. Betere monitoring regeling tunnelverlichting
9. Lichtniveau beperken door tegengaan verblinding
10. Vergroenen van tunnelingang
11. Verbeteren L20-meting
12. Verhouding reflectie wanden en wegdek
13. Voordelen van lijnverlichting in vergelijking met puntverlichting
14. Tunnelverlichting op gelijkstroom

De Oost 2 buis van de Coentunnel is sinds 12 september weer opengesteld na een afsluiting van circa twee maanden. Tijdens deze afsluiting is een deel van de verlichting vernieuwd, zijn er nieuwe brandwerende platen tegen het plafond gemonteerd en hebben de wanden van de tunnelbuis een witte coating gekregen zodat ze beter schoon te houden zijn. 

Op donderdag 18 september 2025 zijn er vanuit het COB twee werkstudenten naar het pompstation langs de A8 ten noorden van de Coentunnel afgereisd om nietsvermoedende weggebruikers te vragen wat ze van de opgefriste Coentunnel vinden. Arjen Schippers en Koen Reefman hebben meer dan 70 weggebruikers kunnen ondervragen en zijn momenteel bezig om de uitkomsten op een rijtje te zetten. Op de foto is te zien dat het aan hun enthousiasme niet zal hebben gelegen. Het COB is benieuwd naar de uitkomsten!

De afgelopen jaren zijn al diverse onderzoeksprojecten en proeven uitgevoerd om de besparingsmogelijkheden van ledverlichting in kaart te brengen. Zo is tijdens de renovatie van de Velsertunnel een rijproef gedaan met onder meer lichtexperts, waarbij de basisverlichting in de tunnel werd gedimd. Aan de deelnemers werd gevraagd of ze genoeg zagen om door de tunnel te rijden en of ze objecten op het wegdek nog konden waarnemen. Een van de uitkomsten was dat deelnemers het niet merkten als het lichtniveau werd gedimd tot zeventig procent van het voorgeschreven niveau. En pas bij een halvering van het verlichtingsniveau konden ze de objecten niet meer goed zien, maar zagen ze nog wel genoeg om door de tunnel te rijden.

Meer informatie over de rijproeven in de Gaasperdammertunnel (2020) en Ketheltunnel (2021) en over de proef tweekleuren ledverlichting in Kiltunnel (2022) is te vinden in onderstaand document.
>> Rij- en verlichtingsproeven (pdf, 1 MB)

Voor de verlichting in tunnelbuizen werd tot een aantal jaren geleden gebruik gemaakt van gasontladingslampen, zoals hogedruknatriumlampen met hun kenmerkende oranje lichtkleur. Inmiddels zijn ledlampen de norm. Zowel bij nieuwe tunnels, als bij renovatie van bestaande tunnels, stappen tunnelbeheerders over op deze energiezuinigere verlichting. Door gebruik te maken van ledverlichting, wordt al een energiebesparing van tien tot twintig procent gerealiseerd.

Op basis van praktijkproeven en de eigenschappen van ledlampen gaan experts er vanuit dat een hogere energiebesparing mogelijk is. Op dit moment schrijft de Landelijke Tunnelstandaard (LTS) voor dat het lichtniveau in tunnels wordt bepaald aan de hand van de Richtlijn Tunnelverlichting van de Nederlandse Stichting voor Verlichtingskunde, de NSVV. Deze richtlijn is gebaseerd op gasontladingslampen en houdt nog geen rekening met het bredere lichtspectrum van ledlampen. Als uit onderzoek blijkt dat het lichtniveau van ledlampen inderdaad omlaag kan, zal de richtlijn moeten worden aangepast.

• Ledlampen hebben een aanzienlijk breder lichtspectrum dan gasontladingslampen. Dat zorgt ervoor dat bij eenzelfde verlichtingsniveau, het licht van ledlampen als feller wordt ervaren dan dat van gasontladingslampen. De verwachting is dan ook dat het lichtniveau van ledverlichting omlaag kan met gelijkblijvende waarneming.
• Daarnaast zijn ledlampen goed dimbaar en kan het lichtniveau veel sneller worden aangepast aan veranderende omstandigheden. Denk aan het afstemmen van het verlichtingsniveau op de hoeveelheid licht buiten de tunnel, op de actuele verkeersintensiteit of op de actuele snelheid van het verkeer. Ook dit biedt dus besparingsmogelijkheden.
• Maar ook het verlagen van het verlichtingsniveau in het centrale deel van de tunnel bij lange tunnels is de moeite van het onderzoeken waard.
• Net als het verbeteren van de inregeling en het onderhoud van de zogeheten L20-meter, die vlak voor de tunnelingang de hoeveelheid licht meet en aan de hand daarvan het niveau van de ingangsverlichting bepaalt.
• Ook de toepassing van lichter, reflecterend asfalt, kan tot besparing leiden.