Cybersecurity

Het onvoldoende op peil zijn, of het volledig ontbreken van digitale beveiliging, vormt een bedreiging voor het correct en veilig functioneren van ondergrondse objecten. Het COB faciliteert daarom een ISAC (information sharing and analysis center) gericht op tunnels om kennis en ervaringen over cybersecurity in infrastructuur te delen. Daarnaast is er een actieve werkgroep die kennis verzameld en ontsluit.

Over cybersecurity is weliswaar veel informatie beschikbaar, maar vaak is het moeilijk hierin de juiste weg te vinden en goede afwegingen te maken. Partijen die bij ondergrondse objecten betrokken zijn, zoals beheerders, hebben in veel gevallen onvoldoende kennis over cybersecurity om de juiste en afdoende maatregelen te nemen. Het COB-netwerk heeft daarom een zogeheten information sharing and analysis center (ISAC) voor tunnels opgezet. Tijdens de ISAC-bijeenkomsten kunnen betrokkenen hun ervaringen uitwisselen en gezamenlijk nadenken over het toepassen van cybersecurity in projecten en objecten. Gezien de veiligheidsbelangen is het ISAC Tunnels besloten. Om generieke kennis te ontsluiten, is er ook een werkgroep Cybersecurity. In de werkgroep staat het groeiboek centraal (zie hieronder).

In 2021

Ook in 2021 gaat de werkgroep in vrijwel identieke samenstelling verder met het updaten en aanvullen van het groeiboek. De nieuwe versie zal eind 2021 gepresenteerd worden en dat is dan al weer de vierde editie! De aanvullingen op het groeiboek zullen in vier deliverables worden gerealiseerd als hoofdstukken en/of bijlagen bij het groeiboek. Dit jaar wordt (verder) gewerkt aan deze onderwerpen:

  • Bedrijfscontinuïteit en herstel: hoe detecteer je, hoe voorkom je en hoe herstel je na een cybersecurity-incident?
  • Cybersecurity en tunnelveiligheid: hoe wordt cybersecurity onderdeel van tunnelveiligheid?
  • Onderhoud (patching en servicing): hoe houd je de installaties veilig actueel?
  • Renovatie: is dat wat anders dan nieuwbouw en zo ja, wat zijn dan de aandachtspunten?
  • Ook is het de bedoeling de Engelse versie van dit groeiboek te actualiseren.

Tijdens de Tunneldag op 28 januari 2021:

Opgeleverd in 2020

Er is in de tunnelsector nog steeds veel belangstelling voor cybersecurity. Bovendien is het typisch een onderwerp dat telkens verandert, waardoor ook de inhoud van het groeiboek aan verandering onderhevig is. De werkgroep is in 2020 actief verdergegaan. Er zijn vijf onderwerpen waar de werkgroep zich op richtte:

Tijdens de bijeenkomst van het platform Tunnels en veiligheid op 10 december 2020 is de nieuwe versie van het groeiboek gelanceerd en toegelicht. De inhoud is geactualiseerd en anders geordend om de toegankelijkheid te verbeteren. Ook zijn er filters toegevoegd.
>> Naar het nieuwe groeiboek

Nieuwe versie in 2019

Het groeiboek (zie hieronder) richtte zich bij de lancering in 2018 alleen op beheerders. Van begin af aan is er ook interesse geweest in een handreiking voor bijvoorbeeld de ontwerpfase en het bestuurlijke kader. Het groeiboek is in 2019 daarom gegroeid! Voor de aanvulling met aandachtspunten en mogelijke maatregelen voor cybersecurity tijdens de ontwerpfase werd er een nieuwe werkgroep samengesteld, met oude en nieuwe leden. Op 9 november 2018 kwam deze voor het eerst bijeen.

Op vrijdag 18 januari 2019 werd het werk verdeeld en zijn de werkgroepleden gestart met de uitwerking. Voor elk (nieuw of bestaand) hoofdstuk werden een hoofdauteur en mede-auteurs aangewezen. Na het schrijven en samenvoegen heeft er een reviewronde plaatsgevonden om de puntjes op de i te zetten.

Op 26 november 2019 is het nieuwe groeiboek gelanceerd! Tijdens de bijeenkomst van het platform Veiligheid is de update en uitbreiding feestelijk gevierd met taart.
>> Naar het groeiboek

Groeiboek en minisymposium

De ISAC-leden hebben daarnaast aan handboek over cybersecurity in tunnels opgesteld. Het doel hiervan is het bewustzijn inzake cybersecurity te verhogen en praktijklessen en -ervaring te delen met de sector. De handreiking is opgezet als digitaal groeiboek, zodat de inhoud gemakkelijk kan worden aangevuld en bijgewerkt. Het groeiboek richt zich in eerste instantie op (tunnel)beheerders. De kennis in het groeiboek stelt de (tunnel)beheerder in staat de weerbaarheid van zijn object te beoordelen en zijn processen op gebied van cybersecurity zodanig te optimaliseren dat tijdig de juiste maatregelen worden kunnen genomen om veiligheidsincidenten te voorkomen of te beheersen, en eventueel opgetreden effecten bij een incident te mitigeren.
>> Naar het groeiboek cybersecurity

Het groeiboek is op 30 mei 2018 tijdens een minisymposium gepresenteerd. Zo’n vijftig deelnemers waren te gast in de raadszaal van de gemeente Barendrecht. Burgemeester Jan van Belzen gaf aan zich graag in te zetten voor een vervolg in bestuurlijke richting, binnen zijn netwerk op gebied van infrastructuur, gericht op de bestuurlijke verantwoordelijkheid bij cyberaanvallen en preventieve maatregelen. De technisch expert Erik de Jong (Fox-IT) benadrukte dat het belangrijk is oplossingen ter verbetering van de cybersecurity in gezamenlijkheid te zoeken, dus in relatie met andere onderdelen uit de kritieke infrastructuur en daarbij zo concreet mogelijk te zijn.
>> Download programma (pdf, 133 KB)
>> Download presentaties (pdf, 3 MB)

De aanwezigen werden opgeroepen om zich te melden bij COB om in de toekomst een bijdrage te leveren aan het groeiboek. Deze oproep geldt ook voor andere geïnteresseerden! Het COB hoort graag welk vervolg u het groeiboek wilt geven en in welk opzicht u daaraan kunt bijdragen.

Deelnemers werkgroep 2021

Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

Agentschap Wegen en Verkeer Wegen en Verkeer Antwerpen

Locatie: Antwerpen, Lange Kievitstraat 111-113
Laurens Lemaire, rol: Lid

Arcadis Nederland BV

Locatie: Rotterdam, Delftse Poort, Weena 505
Jack Blok, rol: Deelprojectleider
Peter Mom, rol: Lid

Brandweer Amsterdam-Amstelland

Locatie: Amsterdam, IJtunnel 4
Ron Beij, rol: Lid

Callas

Locatie: Reeuwijk, Armstronglaan 25
Nick Pfennings, rol: Lid
Peter Freesen, rol: Lid

COB

Locatie: Delft, Van der Burghweg 1
Arjan Tromp, rol: Coordinator
Caro Rietman, rol: Begeleider/Facilitator
Croonwolter&dros

Croonwolter&dros

Locatie: Dordrecht, Bunsenstraat 125
Ruud Scholten, rol: Lid

Don Bureau B.V.

Locatie: Bergen Op Zoom, Prins Bernhardlaan 64
Tom van Tintelen, rol: Lid

ENGIE Infra & Mobility B.V.

Locatie: Dordrecht, Laan van Barcelona 800
Peter Borsje, rol: Lid
Fox-IT part of NCC Group

Fox-IT part of NCC Group

Locatie: Delft, Olof Palmestraat 6
René Valstar, rol: Lid

Gemeente Amsterdam Metro en Tram

Locatie: Duivendrecht, Entrada 600
Wim van Asperen, rol: Lid

Gemeente Amsterdam Verkeersleiding (Verkeer en Openbare Ruimte)

Locatie: Amsterdam, Dijksgracht 1
Chris Braas, rol: Lid

Gemeente Den Haag Dienst Stadsbeheer

Locatie: Den Haag, Spui 70
Tom Versluijs, rol: Lid

Gemeente Rotterdam Stadsontwikkeling

Locatie: Rotterdam, Wilhelminakade 179
Riemer te Velde, rol: Lid
ICT Netherlands B.V.

ICT Netherlands B.V.

Locatie: Oosterhout, Wilhelminakanaal Zuid 110
Philip Roodzant, rol: Lid

Imagine Solutions B.V.

Locatie: Dordrecht, Berkenhof 3
Sjaak Matze, rol: Lid

Kienia Industriële Automatisering B.V.

Locatie: Hardinxveld-giessendam, Molenstraat 1
Arjan Weijenborg, rol: Lid
Gijs Withagen, rol: Lid

Kimpro Projectmanagement en Advies B.V.

Locatie: Soest, Schrikslaan 15
Jasper Kimstra, rol: Coordinator

Ministerie van IenW

Locatie: Den Haag, Plesmanweg 1-6
Michiel Dubbeldeman, rol: Lid

Ministerie van IenW DG/RWS

Locatie: Den Haag, Rijnstraat 8
René van der Helm, rol: Lid

PMA Automation BV

Locatie: Velserbroek, A. Molletstraat 24
Ronald van der Poel, rol: Deelprojectleider

ProRail

Locatie: Utrecht, Moreelsepark 3
Talmai Geradts, rol: Lid

Provincie Noord-Holland

Locatie: Haarlem, Houtplein 33
Pieter de Ruiter, rol: Lid
William Kaan, rol: Lid

Rijkswaterstaat CIV Centrale Informatievoorziening

Locatie: Delft, Derde Werelddreef 2
Jaap van Wissen, rol: Lid
Mark van Leeuwen, rol: Lid
Robbert Ross, rol: Lid

Rijkswaterstaat PPO

Locatie: Utrecht, Griffioenlaan 2
Ico Jacobs, rol: Lid

Siemens Mobility BV

Locatie: Zoetermeer, Werner von Siemensstraat 7
Erik Versteegt, rol: Lid

Tunnel Engineering Consultants

Locatie: Amersfoort, Laan 1914 No 35
Johannes Braams, rol: Deelprojectleider

Vialis BV

Locatie: Houten, Loodsboot 15
Erik Vinke, rol: Lid
Individuele deelnemers

Jos Renkens, rol: Lid

Deelnemers eerste werkgroep

Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

ABB

Locatie: Etten-leur, Mon Plaisir 40
Arnold Kroon, rol: Lid
Cuno van den Hondel, rol: Reviewer
ADTS ICT B.V.

ADTS ICT B.V.

Locatie: Capelle Aan Den Ijssel, Cypresbaan 38
Bernhard van der Linde, rol: Reviewer

Antea Group

Locatie: Heerenveen, Tolhuisweg 57
Jan Houwers, rol: Reviewer

Brandweer Amsterdam-Amstelland

Locatie: Amsterdam, IJtunnel 4
Ron Beij, rol: Lid

COB

Locatie: Delft, Van der Burghweg 1
Caro Rietman, rol: Begeleider/Facilitator
Leen van Gelder, rol: Coordinator

ENGIE Infra & Mobility B.V.

Locatie: Dordrecht, Laan van Barcelona 800
Ron Perrier, rol: Reviewer
Fox-IT part of NCC Group

Fox-IT part of NCC Group

Locatie: Delft, Olof Palmestraat 6
Marieke van Leeuwen, rol: Deelnemer

Gemeente Den Haag Dienst Stadsbeheer

Locatie: Den Haag, Spui 70
Peter Stroo, rol: Reviewer
Tom Versluijs, rol: Reviewer

Kimpro Projectmanagement en Advies B.V.

Locatie: Soest, Schrikslaan 15
Jasper Kimstra, rol: Lid

Ministerie van IenW DG/RWS

Locatie: Den Haag, Rijnstraat 8
René van der Helm, rol: Lid

Movares

Locatie: Utrecht, Leidseveer 10
Jos Renkens, rol: Lid

Rijkswaterstaat CIV Centrale Informatievoorziening

Locatie: Delft, Derde Werelddreef 2
Jaap van Wissen, rol: Lid
Mark van Leeuwen, rol: Lid
Turabi Yildirim, rol: Lid

Royal HaskoningDHV

Locatie: Rotterdam, George Hintzenweg 85
Johannes Braams, rol: Deelnemer

Siemens Mobility BV

Locatie: Zoetermeer, Werner von Siemensstraat 7
Bob van den Bosch, rol: Lid
Harald Hofstede, rol: Lid

Soltegro B.V.

Locatie: Capelle Aan Den Ijssel, Rivium Quadrant 159
André Stehouwer, rol: Voorzitter

Strypes Nederland B.V.

Locatie: Leersum, Broekhuizerlaan 3
Erik Holleboom, rol: Reviewer

Vialis BV

Locatie: Houten, Loodsboot 15
Johan van der Velde, rol: Reviewer

Wegschap Tunnel Dordtse Kil

Locatie: Dordrecht, Provincialeweg 43-nr 102
Arie Bras, rol: Lid