Energiereductie tunnels

Samen met het netwerk wil het COB toewerken naar een energieneutrale tunnel. Hoe kunnen we het energiegebruik in tunnels significant terugdringen? Welke maatregelen zijn er en wat moet er nog worden onderzocht? U leest alles in het groeiboek Energiereductie in tunnels.

Onderzoek aan de TU Eindhoven heeft aangetoond dat een energieneutrale tunnel mogelijk is, Rijkswaterstaat staat voor de opgave om het energiegebruik met twintig procent te reduceren, de Rotterdamsebaan gebruikt het inspiratiedocument Duurzaamheid om een duurzame tunnel aan te leggen en eind 2014 is een Europees project (Realistic energy efficient tunnel solutions – CEDR REETS) gestart met het samenstellen van een catalogus voor alle beschikbare energiereducerende maatregelen. Het COB-netwerk heeft dit moment aangegrepen om onderzoek te doen naar energiereductie in tunnels. Het resultaat is een uitgebreid groeiboek met concrete maatregelen, zowel voor de techniek als voor het proces.

Deliverables

Nr.

Omschrijving

Verwachte opleverdatum

1

Tweemaal per jaar update groeiboek; dit najaar een aanvulling voor spoortunnels.

Q4 2022

Activiteiten afgelopen halfjaar

Omschrijving

Draagt bij aan deliverable …

Op 13 april 2022 is de derde versie van de Maatregelencatalogus energiereductie opgeleverd.

1

Na juni zal gewerkt worden aan input voor de volgende update van de maatregelencatalogus.

1

Na juni zal onderzocht worden welke andere manieren er zijn om ProRail erbij te trekken.

1

Het project Energiereductie tunnels op de innovatiemarkt tijdens het COB-congres 2022 in het Archeon. (Foto: Vincent Basler)

Update 2021-2022

Het COB-netwerk heeft de maatregelencatalogus Energiereductie tunnels begin 2022 wederom bijgewerkt. Er is veel gebeurd! Niet alleen zijn de meest actuele inzichten en besparingsmogelijkheden erin opgenomen, ook staat er nu extra informatie over onder meer de bediening en aansturing van installaties en over duurzaamheid. Verder is een korte tekst met de grondbeginselen van elektrotechniek toegevoegd, is de ‘disclaimer’ nog wat aangescherpt en is het deel over contractvorming in omvang wat teruggebracht, om het beter in het document te laten passen.

De informatie over besparingsopties is geactualiseerd, omdat nu duidelijker is hoe nieuwe technologie in de praktijk uitpakt. Daarnaast is bijvoorbeeld bij verlichting aangegeven hoe je met een slimme aansturing en het anders positioneren van de zogeheten L20-meters fors kunt besparen op het energieverbruik. Ook zijn nieuwe onderwerpen aan de catalogus toegevoegd of ingrijpend herzien, zoals het deel over lichtgekleurd asfalt en de paragraaf over ventilatieconcepten.

Vormen van energieopslag werden al goed omschreven in de catalogus, maar de toekomst van de energietransitie kwam minder goed naar voren. Nu wordt er dieper ingegaan op de trends in de energiesector en de keuzes die er te maken zijn. Een goed doordacht energiesysteem maakt toekomstige aanpassingen in de tunnel en/of overheidsbeleid zo gemakkelijk mogelijk. Gezien de onzekerheden en onduidelijkheden is een flexibele opzet belangrijk.

Update 2020

Binnen het tunnelprogramma heeft ook duurzaamheid een plek gekregen. Vanuit de ontwikkellijn Tunnel waardevol in zijn omgeving is er een groep experts gestart met een verkenning naar duurzaamheid voor wegtunnels. Dit heeft onder meer geleid tot de oprichting van een platform Duurzaamheid én het updaten van het groeiboek Energiereductie in tunnels.
>> Naar het groeiboek

Tijdens de bijeenkomst van het platform Duurzaamheid op 12 juni 2020 gaf Jasper Borreman, projectleider van de update, een toelichting geven op de veranderingen en aanvullingen:

Aanpak eerste versie

Op 11 maart 2015 vond de kick-off plaats. In het projectplan werd uitgegaan van vijf sporen:

  1. Reviewen Europese maatregelencatalogus
  2. Ontwikkelen Nederlandse maatregelencatalogus
  3. Opstellen langetermijnonderzoeksagenda
  4. Inventariseren icoonprojecten
  5. Onderzoeken energiereductie als onderdeel in contracten.

Het projectplan werd op 23 april 2015 gepresenteerd aan het COB-netwerk om de ingeslagen weg breed te toetsen. Zo’n twintig belangstellenden discussieerden mee. De feedback werd verwerkt in een plan van aanpak, waarna het project van start kon.

Voor de sporen 1, 2, 4 en 5 werden er twee expertteams ingericht. Op de uitvraag kwamen liefst vierentwintig sollicitaties binnen. De samenstelling van de teams kunt u terugvinden in het projectenoverzicht.

  • Expertteam A richtte zich op energiereductie en/of duurzame energieopwekking tijdens de gebruiksfase van de tunnel. Er werden zes gebieden vastgesteld waarop maatregelen kansrijk zijn, bijvoorbeeld verlichting, ventilatie en de afstemming tussen energiesystemen. Voor elk gebied beschreven de experts wat eronder wordt verstaan: wat is het wel, maar wat ook niet? Daarnaast onderzochten de experts bijvoorbeeld welke normen en richtlijnen er zijn en wat voor invloed die hebben op het energieverbruik.
  • Expertteam B ging aan de slag met contracten: welke kansen biedt een contract om het energieverbruik van een tunnel te reduceren? Het gaat hierbij in eerste instantie om DBFM-contracten, omdat die het meest gebruikelijk zijn bij grote tunnelprojecten. Het expertteam onderzocht in eerste instantie zes kansen, zoals een multiplier op CO2-reductie, een voorfinanciering voor duurzaamheidsmaatregelen en een duurzaamheidsfonds voor vervanging.

Voor spoor 3 werden wetenschappers gevraagd vanuit de velden energie, duurzaamheid, tunneltechnische installaties, system engineering, civiele techniek en financiën. Zij zijn gevoed vanuit een innovatietafel van Stichting KIEN, de Fedet en UNETO-VNI. Via de innovatietafel kregen toeleveranciers en innovators de ruimte om gezamenlijk nieuwe concepten onder de aandacht van de wetenschappers te brengen. De kick-off vond plaats tijdens de beurs Elektrotechniek 2015.

Spoor 4 richtte zich op de praktijk. Het doorvoeren van energiereducerende maatregelen kan in een stroomversnelling komen, doordat enkele praktijkprojecten het goede voorbeeld geven. In zo’n ‘icoonproject’ worden kansrijke maatregelen geïmplementeerd en de effecten voor een breed publiek zichtbaar gemaakt. A16 Rotterdam heeft zich als eerste gemeld als mogelijk icoonproject. De projectorganisatie gaat samen met de experts van het COB kijken naar de ambitie om de nieuwe verbindingsweg duurzaam aan te leggen, te exploiteren en beheren.
>> Lees meer over A16 Rotterdam als icoonproject

Oplevering eerste versie

De expertteams hebben op 15 juli 2016 de eerste versie van een maatregelencatalogus voor energiereductie in tunnels opgeleverd. COB-participanten, experts van buiten het netwerk en andere belangstellenden werden van harte uitgenodigd om de geformuleerde maatregelen kritisch te bekijken en feedback te leveren. Deze reviewronde sloot op 20 september 2016. Met de feedback is de catalogus verder aangescherpt.

De resultaten van alle expertteams en sporen zijn samengekomen in een groeiboek dat tijdens het COB-congres op 8 december 2016 is gepresenteerd.
>> Naar groeiboek Energiereductie in tunnels

Tijdens Tunneldag 2021

Deelnemers

COB

Locatie: Delft, Van der Burghweg 2
Karin Clement, rol: Begeleider/Facilitator

Croonwolter&dros

Locatie: Rotterdam, Marten Meesweg 25
Quinten van 't Hof, rol: Lid

Elumint B.V.

Locatie: Zoetermeer, Lenastroom 3
Harry de Haan, rol: Lid

Gemeente Den Haag p/a projectorganisatie

Locatie: Den Haag, Laan van Hoornwijck 80
Cynthia Sewbalak, rol: Lid

Gemeente Den Haag Dienst Stadsbeheer

Locatie: Den Haag, Spui 70
Peter Stroo, rol: Lid

INNOCY B.V.

Locatie: Houten, Heemsteedseweg 24-26
Dirk van Gemeren, rol: Lid

Overduin Design & Consultancy

Locatie: Nieuwegein, Kersegaarde24
Peter Overduin, rol: Secretaris

Rijkswaterstaat GPO

Locatie: Utrecht, Griffioenlaan 2
Gioffry Maduro, rol: Coordinator
Johan Naber, rol: Projectleider

Royal HaskoningDHV

Locatie: Rotterdam, George Hintzenweg 85
Patrick Peters Rit, rol: Lid

Vialis BV

Locatie: Houten, Loodsboot 15
Peter van Velden, rol: Lid

Witteveen+Bos Raadgevende Ingenieurs B.V.

Locatie: Deventer, Leeuwenbrug 8
Willem Beijer, rol: Lid