Ruimte behouden voor bomen in stedelijk gebied wordt steeds lastiger door de overvolle ondergrond en regels en richtlijnen rondom kabels en leidingen. Gemeente Nijmegen en Liander onderzoeken samen wat wél mogelijk is in de krapte. In een pilot zoeken ze naar praktische oplossingen voor het inpassen van bomen, kabels en leidingen binnen één meter afstand van elkaar.
Bomen vervangen
Janneke Bosma, senior beleidsadviseur groen bij Gemeente Nijmegen, houdt al jaren een wensenlijstje bij van locaties waar ze het liefst bomen zou herplanten. Het lastige is dat dat vaak niet meer kan, omdat veel bomen dichtbij of zelfs bovenop kabels en leidingen staan. Die kabels zijn er ooit onderdoor geschoten en dat functioneert al jaren, maar zodra de boom vervangen moet worden, kan dat niet. Volgens de huidige regels mogen ze niet bovenop kabels of leidingen teruggeplaatst worden. Zonde, vertelt Janneke: ‘Bomen hebben veel functies te dragen in klimaatadaptatie, om hitte tegen te gaan en een gezonde stad voor inwoners te creëren. Vooral wanneer historische bomenlanen verdwijnen, haalt het ook een beetje de ziel uit de stad.’
Janneke werkte mee aan het groeiboek Bomen, kabels en leidingen van de Kennisarena. De handvatten hierin bleken nog niet uitgebreid genoeg voor de verschillende casussen in gemeente Nijmegen. ‘Het groeiboek bood al flink wat oplossingen, maar nog niet veel voor situaties met kabels en leidingen binnen één meter van de stam af’, zegt Janneke. Juist dát is in Nijmegen zo urgent.
Via de wethouder wist Janneke de juiste mensen aan tafel te krijgen om er zelf mee aan de slag te kunnen. Samen met Tom Stigter, teammanager schadepreventie bij Liander, startte ze een pilot. Hierin gaan Gemeente Nijmegen en Liander nu samen vijf locaties in Nijmegen onderzoeken om te kijken wat er toch mogelijk is binnen die één meter.
Kijken wat wél kan
Tom: ‘Als ik hoor over bomen die niet teruggeplant mogen worden, omdat er assets onder liggen, vraag ik me af of regels en richtlijnen nog wel passend zijn voor deze tijd.’ ‘Er is veel wet- en regelgeving en kasten vol aan handboeken vanuit netbeheerders’, vertelt Janneke. Vanuit haar groenafdeling bij de gemeente is er minder om op terug te vallen. ‘Wij vragen wel ruimte, maar die is eigenlijk niet voorhanden. Ik hoop dat we dat een beetje kunnen openbreken. In plaats van voor nul risico gaan, kunnen we ook kijken naar wat er wel mogelijk is’.
‘Veiligheid en leveringszekerheid blijven vooropstaan, maar we gaan kijken wat er binnen die kaders mogelijk is’, aldus Tom. Als het streven van 2 meter afstand niet gehaald kan worden, is de regel dat er mitigerende maatregelen genomen moeten worden. Boris van der Pijl, specialist schadepreventie bij Liander, vertelt: ‘De CROW500 en Wibon zeggen wat je moet doen, maar niet hoe je het moet doen. Daar gaan we in zitten.’ Tom vult aan: ‘We zijn in de sector geweldig goed in beleid schrijven, maar dat blijft theorie. In deze pilot gaan we kijken wat er praktisch wel kan en hier een soort menukaart van maken die we kunnen uitrollen binnen de organisatie.’
Het pilotteam
‘Samenwerkingsinitiatieven worden initieel soms met argusogen bekeken, maar het is leuk om te zien dat als je de beweging intern aanzet, de organisatie steeds opener wordt en het aanstekelijk werkt’, zegt Boris. Voor de pilot is bij Liander een kernteam opgesteld, bestaande uit Tom, Boris en hun collega Ruben, ook specialist schadepreventie. Zij komen met de voorstellen die technisch en financieel haalbaar zijn, stemmen het intern af met de asset managers en operationeel verantwoordelijken en extern met de betrokken partijen. Het team van Liander trekt samen op met de projectgroep voor de pilot van Gemeente Nijmegen. Die bestaat uit twee projectleiders, de werkvoorbereider, een externe boomtechnisch adviseur en Janneke als kartrekker. ‘Het team bestaat uit iedereen die nodig is om een project te organiseren, de proefsleuven te graven en inhoudelijk op te halen wat er moet gebeuren.’
Drie scenario’s
De pilot omvat locaties met drie verschillende scenario’s. Janneke: ‘De eerste zijn locaties waar veel kabels en leidingen liggen en waar we graag bomen zouden aanplanten. Nummer twee zijn locaties waar kabels en leidingen onder bomen door liggen, waarbij die kabel of leiding vervangen moet worden. En we hebben de herplantlocaties waar de pilot origineel mee begon. Oude lanen waar we dode bomen willen vervangen, maar waar het niet kan vanwege kabels en leidingen.’ Die herplantlocaties zijn opgesplitst in nog staande bomen en boomstobben van bomen die al zijn omgezaagd. ‘Eigenlijk hebben we daar een mazzeltje mee’, vertelt Boris. ‘Daar hoeven we niet als archeologisch onderzoeker, met een minischepje en tandenborstel, die wortels uit te graven. We kunnen gemakkelijk graven en kijken hoe alles gegroeid is, zonder dat het impact heeft op het leven van die boom.’
“Als ik hoor over bomen die niet teruggeplant mogen worden, omdat er assets onder liggen, vraag ik me af of regels en richtlijnen nog wel passend zijn voor deze tijd.”
Koffertje met oplossingen
Op dit moment worden de proefsleuven gepland, om nog in 2026 de situaties te kunnen onderzoeken en technische oplossingen te vinden. Janneke: ‘Of het op alle pilotlocaties gaat lukken weten we nog niet, maar het ultieme doel zou zijn om komend plantseizoen in maart 2027 al bomen in de grond te kunnen zetten.’ Het eindresultaat van de pilot moet een koffertje met oplossingen en lessen uit de verschillende scenario’s worden. Tom vertelt: ‘Voor mij zou het mooiste zijn als we over heel Nederland kunnen gaan kijken naar uniformering van de nieuwe mogelijkheden. Er zijn legio gemeenten die hier last van hebben, het maakt niet uit of
je nou in Nijmegen, Rotterdam of Maastricht zit. Het zijn andere locaties met misschien wat andere regels, maar dezelfde soorten bomen, kabels en leidingen.’
De pilot zal als praktijkvoorbeeld worden opgenomen in het Groeiboek Bomen kabels en leidingen. Uiteindelijk kan het koffertje met oplossingen opgenomen worden in de maatregelencatalogus van het Groeiboek. Boris vertelt: ‘We moeten nou eenmaal dingen gaan veranderen omdat we bredere maatschappelijke opgaven hebben dan alleen bomen en onze stroomkabels. Met de hoge bevolkingsdichtheid, verstedelijking, gas-, water-, elektriciteits- en telecomnetten is de Nederlandse ondergrond een van de meest intensief gebruikte ter wereld. De komende jaren komt er nog veel meer bij en het is een hele opgave om ruimte te blijven vinden. Tom: ‘Er gaat veel tijd in overleg zitten, maar door in de pilot aantoonbaar te maken wat in de praktijk werkt in knelsituaties, gaan we misschien al een stapje sneller. Uiteindelijk moeten we elkaar daarin helpen.’
Lees in het Groeiboek Bomen, kabels en leidingen!
Luister hier naar Kennisarena podcast met Janneke Bosma en Tom Stigter!
