Schaarste domineert de kabel- en leidingensector. De sector heeft een forse uitbreidings- en een vervangingsopgave, terwijl het aantal gekwalificeerde vakmensen niet meegroeit en per saldo zelfs afneemt. Tijdens de Kennisarenadag op 10 april in Zeist werd inzicht gegeven in de inspanningen van de sector om nieuwe mensen aan te trekken. Aanvullend licht Rudi Zoet, coördinator van het COB-platform kabels en leidingen, toe welke projecten binnen de Kennisarena bijdragen aan de oplossing door slimmer en effectiever werken te bevorderen.
Binnen de sector worden allerlei activiteiten ontplooid om werken in de sector beter zichtbaar en aantrekkelijker te maken. ‘Maar er is meer nodig, want de potentiële nieuwe instroom is onvoldoende om de uitdagingen het hoofd te bieden’, was de duidelijke boodschap van Mark Bouw (Enpuls), Aldo Krijgsman (Bouwend Nederland), Christiaan Oosterhof (Netbeheer Nederland) en Alex Schipperheijn (GPKL) bij de aftrap van de Kennisarenadag. Rudi: “Vanuit de Kennisarena Kabels en Leidingen leveren we graag een bijdrage aan het in de etalage zetten van de sector. We bieden een podium aan bestaande instroominitiatieven.
“Vanuit de Kennisarena Kabels en Leidingen leveren we graag een bijdrage aan het in de etalage zetten van de sector.”
Maatschappelijk relevant
Rudi is ook een persoonlijk pleitbezorger. “In onze sector kun je werken aan grote maatschappelijke puzzels. Qua aandacht in het politieke debat vechten energieonafhankelijkheid, warmtetransitie, woningtekort, klimaatadaptatie, verouderende infrastructuur en de stikstofproblematiek om de eerste plaats. Deze opgaven komen allemaal terug in ons werkveld. Volgens de netbeheerders zitten we in de allergrootste verbouwing ooit. Daarbij staan we nog maar aan het begin. De komende decennia is er veel relevant en uitdagend werk te verzetten in de kabel- en leidingensector. De baanzekerheid is groot.”
Slimmer en effectiever
“Wij richten ons op projecten die helpen de sector slimmer en effectiever te maken”, vervolgt Rudi. “De branche is sterk versnipperd in gebieden en verkokerd in sectoren. Het wiel wordt vaak opnieuw uitgevonden en we voeren steevast dezelfde discussies. Het idee is dat we door samenwerking aan te jagen en data-uitwisseling te bevorderen, bijdragen aan een efficiëntere inzet van mensen en middelen. We willen de mensen wegwijs maken in de complexe opgaven die spelen. We richten ons ook op concrete projecten, waaronder de herziening van de Inleiding kabels en leidingen, waarmee de nieuwe instroom snel z’n weg kan vinden in de wereld van kabels en leidingen. Langs die weg leveren we een bijdrage aan het terugdringen van kwalitatieve schaarste.”
Wat is er aan de hand?
Alle seinen staan op rood, zo bleek uit de eerste inventarisatie bij het panel. Christiaan Oosterhof: “We hebben het ten behoeve van het elektriciteitsnet over 30.000 extra arbeidsplaatsen tot 2030. Dat tekort kunnen we nooit met alleen maar vacatures opvullen.” Alex Schipperheijn ziet een vergelijkbare opgave bij gemeenten, die worstelen om genoeg ondergrondregisseurs, coördinatoren en vergunningverleners aan te trekken. “Gezien de opgaven moeten we eigenlijk verdubbelen. Maar we vissen allemaal in dezelfde vijver als het om nieuwe instroom gaat.”
Niet alleen de werkzaamheden aan elektriciteitsnetten vragen om opschaling. Ook in andere sectoren, zoals warmte, riolering en drinkwater, groeien de opgaven. Mark Bouw benadrukt dat er vanuit de landelijke ambitie om het aantal warmtenetten sterk te laten groeien, uit die hoek een extra capaciteitsvraag is ontstaan die de komende jaren alleen maar verder zal toenemen: “Er zijn nu zo’n 500.000 warmtenetaansluitingen in Nederland. De ambitie is om dat aantal te laten groeien naar twee miljoen. Er komt als het ware een geheel nieuwe markt bij.”
Bouwend Nederland heeft de ontwikkeling van de instroom vanuit MBO en HBO in kaart gebracht. Aldo Krijgsman: “We hebben behoefte aan fitters, lassers, monteurs, maar ook mensen in de engineering en de werkvoorbereiding. De instroom neemt af. Zo waren er in 2024 nog maar 312 afgestudeerden HBO Civiele techniek. Een deel daarvan gaat naar het buitenland, een deel naar Rijkswaterstaat. Dan blijft er weinig over.”
Sector in actie
Iedereen realiseert zich dat het aangaan van een onderlinge competitie de sector als geheel niet verder helpt. Anderzijds komt de krapte niet uit de lucht vallen. Er zijn verschillende initiatieven gestart om de sector verder te helpen. Christaan noemt de Taskforce Elektra, waar handen en voeten wordt gegeven aan het Uitvoeringsakkoord tussen Netbeheer Nederland, Bouwend Nederland en Techniek Nederland. Deze taskforce richt zich op versnelling van de uitvoering van de verzwaring en uitbreiding van het elektriciteitsnet. Samen werken, leren en innoveren vormt de basis. Het vergroten van de arbeidscapaciteit staat bovenaan het lijstje ‘versnellers’ op de website. Christiaan: “Samen met het Rijk, provincies en gemeenten willen we zijinstromers en statushouders interesseren voor
onze sector.”
Instroombasis verbreden
De waterbedrijven kiezen voor zichtbaarheid, herkenning en betrokkenheid op de lange termijn met als doel ‘de instroombasis te verbreden’. De warmtesector krijgt naar verwachting een impuls van de Wet Collectieve Warmte die per 1 januari 2027 ingaat. Deze wet moet de overstap naar collectieve warmte (zoals stadsverwarming) bevorderen en waarborgen. De overgang naar een nieuw type warmtebedrijven, waarin overheden deelnemen, vraagt om overdracht van kennis en meer capaciteit. Voldoende capaciteit daarvoor is een belangrijke uitdaging. Er is gekozen voor een collectieve aanpak om de instroom structureel te versterken. De Stichting Energie Coalitie biedt met de Warmtecarrousel een tweejarig traineeship aan voor jonge professionals met een afgeronde technische opleiding, die drie keer acht maanden stage kunnen lopen bij een ingenieursbureau, een aannemer en een opdrachtgever in de warmtebranche. Zij krijgen een arbeidsovereenkomst voor twee jaar mét baangarantie.
Meer dan alleen instroom
Overheden, netbeheerders en aannemers schaken op verschillende borden om ervoor te zorgen dat er voldoende capaciteit is. Die meervoudige strategie omvat naast het aantrekken en opleiden van nieuwe vakmensen ook het effectiever benutten van de bestaande infrastructuur. Belangrijk is verder dat bestaande processen geoptimaliseerd worden en obstakels die zorgen voor inefficiëntie worden weggehaald. Betere afstemming in de keten leidt tot mogelijke koppelkansen. Goede regie op de ondergrond kan ruimtelijke knelpunten voorkomen.
Kennis is cruciaal
Voor alle opgaven geldt dat de sector pas echt verder komt als er meer begrip is voor elkaars rol, belangen, opgaven en uitdagingen. Voor gemeenten is het belangrijk dat netbeheerders begrijpen welke belangen er afgewogen moeten worden. Omgekeerd is het van belang dat medewerkers van gemeenten en andere publieke organen op de hoogte zijn van de kaders waarbinnen kabel- en leidingeigenaren opereren. Juist het aspect van het bevorderen van kennisdeling en samenwerking in de sector is het domein van de Kennisarena.
Integrale planafstemming
Er kan veel efficiëntie worden gewonnen als de verschillende partijen (netbeheerders, overheden) hun plannen beter op elkaar afstemmen. Vaak kunnen werkzaamheden tegelijkertijd worden uitgevoerd (koppelkansen). Werken in een logischer volgorde voorkomt onnodige investeringen en verleggingen en zorgt ervoor dat de openbare ruimte in een keer goed wordt ingericht.
Goede planafstemming is niet vanzelfsprekend, waardoor geleidelijk verschillende samenwerkingsafspraken en uitwisselingsvormen voor data zijn ontstaan. Door Mijn Aansluiting, partner binnen de Kennisarena, is in de vorm van de Samenwerkwijzer een hulpmiddel ontwikkeld. Het gebruikt analyses om de samenwerking te peilen en stappenplannen om deze te verbeteren. Een bibliotheek vol ‘best practices’, sjablonen en andere tools is beschikbaar voor de sector. Daarmee wordt strategische samenwerking naar een hoger niveau gebracht.
Ook op gebied van gegevensuitwisseling van plannen zijn ontwikkelingen te melden. Rudi: “Het project Samen Digitaal heeft de contouren gecreëerd van een ‘data-ecosysteem’ gebaseerd op een federatief datastelsel. Netbeheerders hoeven hun plannen niet langer op verschillende manieren te delen. In lijn met deze principes heeft Mijn Aansluiting Infraplannen.nl ontwikkeld. Inmiddels gebruiken steeds meer samenwerkingen dit platform en plukt men de vruchten van integrale planafstemming.”
Standaardisatie en uniformering
“Met het project ‘Kennisarena als aanjager’ willen we de wildgroei van data- en tekenstandaarden en arbeidsintensieve processen tegengaan. De sector schreeuwt om meer standaardisatie en uniformering. De Kennisarena is weliswaar geen partij die normen en richtlijnen vaststelt, maar kan als onafhankelijke partij wel een rol spelen bij de inventarisatie voor een efficiëntere werkwijze. Vanuit de rol van verbinder brengen we behoeften en bestaande initiatieven bij elkaar. Daarmee jagen we standaardisatie en uniformering aan.”
Nieuwe generatie
“De herziening en actualisatie van de ‘Inleiding kabels en leidingen’ (2009) is een belangrijk initiatief om de nieuwe generatie op te leiden” vertelt Rudi. “De totstandkoming ervan wordt ondersteund door de Kader- en Ondernemers- opleiding in de Bouw (KOB). Alle veranderingen op het gebied van opgaven en belangen, gebruik, ordening, type kabel- en leidingsystemen, wet- en regelgeving, marktordening en context worden erin verwerkt. Daarnaast komt er uitbreiding op basis van nieuwe kennisbehoeften en voorzien we in doorverwijzingen naar verdiepende kennisbronnen, onder andere binnen de Kennisarena. De herziening wordt in 2027 opgeleverd en kan worden gebruikt als lesboek en naslagwerk voor medewerkers van onder andere netbeheerders, gravende partijen en ontwerpers en beheerders van de openbare ruimte.”
De herziening van de Inleiding kabels en leidingen past in de ambitie van de Kennisarena om samen met de sector relevante kennis en concrete handvatten voor prangende vraagstukken te ontwikkelen. Lopende projecten op dat gebied gaan over graafschadepreventie, bomen en kabels en leidingen, bundelingstechnieken, proefsleuven, technische- en juridische aspecten, verduurzaming en inpassingsvraagstukken.
Lees ook: Kennisarena, Inleiding kabels en leidingen, Infraplannen, WWb arbeidsmarkt, Taskforce Elektra, Warmtecarrousel, Kaderopleiding
