Platform meerwaarde ondergrond

Het platform Meerwaarde ondergrond is dé plek waar markt, overheid en kennisinstituten kennis en ervaringen uitwisselen over vraagstukken rond ondergronds ruimtegebruik en ruimtelijke ordening. Het platform is een fusie van het voormalige COB-platform O&O en de voormalige Carrousel Ondergrond en ordening.

Het platform Meerwaarde ondergrond is een praktijkgemeenschap gericht op het creëren van meerwaarde met de ondergrond. In de praktijk wordt veel gesproken over integrale gebiedsontwikkeling, maar men vergeet vaak de potentie van de bodem. De ondergrond kan een kwaliteitsimpuls geven aan de bovengrond; dat is waar het binnen dit platform om draait. Welke waarde voegt ondergronds ruimtegebruik toe? Kunnen we die meerwaarde ook hard economisch neerzetten?

De platformbijeenkomsten zijn altijd gericht op het uitwisselen en vergaren van kennis waar de praktijk om vraagt. Dagelijkse worstelingen krijgen zo een plek evenals het uitdiepen van strategisch relevante onderwerpen. Agendering van de onderwerpen wordt door de deelnemers zelf bepaald. Er is plek voor een scala aan onderwerpen die betrekking hebben op waardering, afweging en agendering van de ondergrond. De onderwerpen kunnen zowel beleidsmatig van aard zijn als projectgericht.

Bijeenkomsten

De programmering van de platformbijeenkomsten is gebaseerd op de ideeën en onderwerpen die de deelnemers aandragen. Er komen zowel actuele vraagstukken op de agenda als inspirerende bezoeken om bij andere vakgebieden in de keuken te kijken. Hieronder een aantal korte impressies van recente en verwachte bijeenkomsten:

Donderdag 13 december 2018
Het was een geslaagde platformbijeenkomst in het bijzondere ABC Architectuurcentrum Haarlem! Naast de platformleden waren er ook specialisten in ruimtelijke ordening, stedenbouw, klimaat en energie aanwezig. Het draaide allemaal om een toekomstbestendige ondergrondse infrastructuur. In het eerste blok presenteerden Edith Boonsma en Gijsbert Schuur de resultaten van het project Common ground voor ondergrondse infra. Sinds begin dit jaar werken alle partijen uit de wereld van de kabels en leidingen (overheden, netbeheerders, aannemers, adviseurs, kennisinstellingen) samen aan het in kaart brengen van de opgave waar de sector voor staat.

In het tweede blok presenteerden Oscar Kerssens van de gemeente Haarlem en Merijn van Loon van CroonenBuro5 de renovatieopgave in de wijk Meerwijk, onderdeel van stadsdeel Schalkwijk in Haarlem. De gemeente gaat hier binnen het project Meerwijk integrale vernieuwing openbare ruimte (IVORiM) aan de slag met de vernieuwing van de inrichting openbare ruimte. Een onderdeel daarvan zijn de energie- en klimaatopgaven. Cruciaal in de aanpak is dat de gemeente de vervanging van de riolering als ‘natuurlijke moment’ wil aangrijpen om in de wijk een warmtenet aan te leggen en daarmee een stap in de energieopgave te zetten. Osar en Merijn vertelden over de achtergrond van deze wijkontwikkeling, de ambities en de scenario’s die in het masterplan zijn vastgelegd. Vervolgens hebben de deelnemers in een workshop op een creatieve en speelse manier oplossingen voor een aantal vragen en dilemma’s van de gemeente gezocht. Dit heeft veel out-of-the-boxideeën opgeleverd. Al met al was het een hele inspirerende en, vooral ook, gezellige middag!
>> Bekijk agenda (pdf, 665 KB)
>> Download presentaties (pdf, 5.8 MB)

Donderdag 20 september 2018
De leden van het platform Meerwaarde ondergrond brachten op donderdag 20 september 2018 een bezoek aan het project Houthaven in Amsterdam. Marco de Boer (manager Spaarndammertunnel) en Franke Smidstra (omgevingsmanager Houthaven) vertelden de platformleden over de politieke besluitvorming en de ontwikkeling van het project. Houthaven is een mooi voorbeeld van de meerwaarde van ondergronds bouwen: geen auto’s meer op straat maar onder de grond. Door de aanleg van de Spaarndammertunnel zijn de bewoners van de nieuwe wijk Houthaven verbonden met de oude stadswijk Spaandammerbuurt aan de andere kant van de weg. Ook is er veel bovengrondse ruimte voor nieuwe omgevingsfuncties ontstaan. Dit zorgt voor een enorme opwaardering van de omgevingskwaliteit. Bijzonder aan het project is de betrokkenheid van de stakeholders en eindgebruikers gedurende het hele proces.

De tweede helft van de middag stond in het teken van het COB-project Waarde van ondergronds bouwen. Kernteamleden Gijsbert Schuur en Geert Roovers informeerden de platformleden over de resultaten en voortgang van het project. De afgelopen twee jaar is van tien ondergrondse projecten de waarde van het ondergronds ruimtegebruik geëvalueerd door middel van zowel een (ex post) MKBA-studie als een studie van het besluitvormingsproces. De komende maanden gaat het team de resultaten van de onderzoeken bundelen en toegankelijk maken voor bestuurders, ruimtelijke ordenaars en stedenbouwkundigen. Met de platformleden is er nagedacht over de koers van het project en de manier waarop de platformleden actief in het project betrokken kunnen worden. Dit heeft tot diverse ideeën geleid die nader zullen worden uitgewerkt.
>> Download de presentatie over Waarde van ondergronds bouwen (pdf, 740 KB)

Dinsdag 27 maart 2018
Twee netwerken van bodemprofessionals, ruimtelijke ordenaars en stedebouwkundigen maken kennis!

Dit was de ondertitel van deze bijeenkomst en dat is goed gelukt! We hebben kennis gemaakt met de mensen en de ideeën en inzichten die zij beiden hebben. Eerst vertelde Gijsbert Schuur over het COB, dat we voornamelijk werken vanuit de praktijk en kennis ontwikkelen die direct toegepast wordt in de praktijk. De kennis die het COB ontwikkelt is openbaar beschikbaar juist omdat we willen dat deze wordt toegepast, waarmee het gehele vakgebied beter wordt. Recent zijn een aantal cahiers opgeleverd, zoals De zeven sleutels voor een waardevolle afweging, Meer-waarde met de ondergrond en Slimme regie op de ondergrond.
>> Download agenda 27 maart 2018 (pdf, 303 KB)
>> Download verslag 27 maart 2018 (pdf, 318 KB)
>> Download presentatie COB (pdf, 5 MB)
>> Download presentatie Kennislab (pdf, 6 MB)

Donderdag 28 september 2017 – Intelligente inrichting van de ondergrond door koppeling wetenschap en de praktijk

>> Download agenda (pdf, 300 KB)
>> Download verslag (pdf, 460 KB)
>> Download presentaties (pdf, 6.6 MB)

Er wordt veel gesproken over de energietransitie, over de omgevingswet, over dynamische stedelijke gebieden en problemen die er zijn met inpassingen. Tijdens deze middag kregen de platformleden een kijkje in de keuken van gemeente Leiden. Ook de leden van het platform Kabels en leidingen waren uitgenodigd, omdat hun vakgebied veel raakvlakken heeft met de thema’s van deze bijeenkomst.

Het ging deze middag over de inpassing van de ondergrondse infrastructuur in het volle stationsgebied en de afwegingen die hiervoor gemaakt moeten worden. De wens van de gemeente is om alternatieve vormen van energievoorziening in het stedelijk ontwerp te integreren, maar er is, onder meer door de aanwezigheid van een tunnel, te weinig ruimte in de ondergrond voor de kabels en leidingen. Er is ook weinig ruimte voor bodemenergie. Met veertien woontorens in de planning is er een roep om regie.

Fransje Hooimeijer, universitair docent Environmental Technology and Design aan de TU Delft, ondersteunt de gemeente hierbij. Samen met haar studenten werkt ze aan een manier om de technische ruimte van de stad in beeld te brengen, zodat de verschillende benodigde disciplines samen aan oplossingen kunnen werken. Fransje vertelde tijdens de platformbijeenkomst samen met twee studenten hoe zij informatie zichtbaar hebben gemaakt voor beslissers.
De gemeente Leiden en de TU Delft vinden elkaar in het stationsgebied (Foto: COB).

Vrijdag 21 juli 2017 – Excursie Museonder

De leden van het platform Meerwaarde ondergrond waren op 21 juli 2017 van harte welkom op het hoofdkantoor van Het Nationale Park De Hoge Veluwe. Na ontvangst en lunch werd door adjunct-directeur Harald de Boer een presentatie gegeven over het gebied. Hij vertelde wat er allemaal nodig is om dit particuliere park aantrekkelijk, gezond en draaiend te houden. Naast investeringen in diverse natuurprojecten wordt er ook geïnvesteerd in het centrum. Het restaurant en de entrees worden vernieuwd, en daarna komt ook het Museonder aan bod.

Na de presentatie wordt het hoog tijd om het Museonder te bezoeken. De deelnemers mogen plaatsnemen in Landrovers! Het Museonder, het eerste ondergrondse museum ter wereld, blijft hoge ambities houden en de droom is dé Nederlandse publiekstrekker te worden over bodem en ondergrond. Bij binnenkomst zien de platformleden een gebouw dat in de grond steekt; je wandelt onder de wortels door van een oude boom. De platformleden ervaren de verschillende bodemprocessen, zien hoe waterstromen onder de grond lopen, kunnen vervuild water volgen, en kijken dieper naar het middelpunt van de aarde, waar ze de grond voelen bewegen.

Voldaan door alle indrukken komt er een einde aan dit inspirerende bezoek. Het Nationale Park De Hoge Veluwe: dank voor jullie gastvrijheid, jullie verhalen en de Landrovertour over het prachtige park. Het platform komt ongetwijfeld terug als het nieuwe Museonder gereed is!

Dinsdag 9 mei 2017 – Omgevingswet en ondergrond
Ondergrondse bouwers en netbeheerders zijn nodig bij het opstellen van omgevingsvisies en -plannen, omdat hun praktijkkennis de kansen voor meervoudig ondergronds ruimtegebruik kan vergroten, maar hoe betrek je als overheid die bedrijven in het ruimtelijke planproces? De verbinding tussen markt en overheid is essentieel voor de afwegingen die in het kader van de Omgevingswet gemaakt moeten worden. Het COB is dan ook dé plek om naar oplossingen te zoeken. De COB-publicaties Slimme regie op de ondergrond en Meer-waarde van de ondergrond beschrijven al allerlei manieren om de ondergrond in ruimtelijke planprocessen te benutten. De Omgevingswet biedt de mogelijkheid om deze theorie in de praktijk te brengen.

Deze bijeenkomst werd voorbereid door twee gemeenten, drie advies- en ingenieursbureaus en twee bouwbedrijven. De deelnemers kregen praktische tips uit alle hoeken. Nicole Hardon en Remco de Boer gaven een presentatie vanuit het programma Aan de slag met de Omgevingswet. Er is en er wordt veel ontwikkeld om de implementatie van de wet soepel te laten verlopen. Toch is de ondergrond nog niet altijd goed verwerkt, zo bleek uit de afbeelding onder de kop ‘inzicht en samenhang door integrale afwegingen’: onder het maaiveld was niets te zien. Inmiddels is de infographic aangepast (juni 2017).
>> Download presentatie (pdf, 1.3 MB)

(Afbeelding: Rijksoverheid, via omgevingswetportaal.nl)

De deelnemers werden vervolgens in twee groepen verdeeld, waarbij elke groep verder brainstormde over de aanpak van een praktijkproject in relatie tot de Omgevingswet. Leendert de Bruin (Heijmans) vertelde over het project A4 Schiedam en Marc van Someren (gemeente Haarlem) over de integratie van de ondergrond in het pilotgebied Amsterdamsevaart.

De discussies in de twee groepen concentreerden zich rond twee thema’s: participatie en data. Er is dan ook besloten om die thema’s nader uit te werken.
>> Download verslag (pdf, 350 KB)

(Foto: COB)

Deelnemers

Klik op het bedrijfslogo voor de deelnemende personen

Antea Nederland B.V.

Locatie: Oosterhout, Beneluxweg 125
Léon Verhoeven, rol: Lid

ARCADIS Nederland BV

Locatie: Arnhem, Beaulieustraat 22
Edwin van der Knoop, rol: Lid
Willie Theunissen, rol: Lid

Brandweer Amsterdam-Amstelland

Locatie: Amsterdam, Karspeldreef 16
Ron Beij, rol: Lid

COB

Locatie: Delft, Van der Burghweg 1
Edith Boonsma, rol: Projectleider
Gijsbert Schuur, rol: Coordinator

Croonwolter&dros

Locatie: Roosendaal, Ettenseweg 20
Harry Engwirda, rol: Lid

Deltares

Locatie: Delft, Boussinesqweg 1
Derk van Ree, rol: Lid

Dunea NV Duin & Water

Locatie: Zoetermeer, Plein van de Verenigde Naties 11
Jurgen Bosch, rol: Lid
Mark Janssen Lok, rol: Lid

Enexis B.V.

Locatie: 'S-hertogenbosh, Magistratenlaan 116
Jos Lemmens, rol: Lid

Gemeente 's-Hertogenbosch

Locatie: 'S-hertogenbosch, Wolvenhoek 1
Harke Tuinhof, rol: Lid
Ine Flinkers, rol: Lid

Gemeente Alphen aan den Rijn

Locatie: Alphen Aan Den Rijn, Stadhuisplein 1
Ab van der Schans, rol: Lid
Martin Groen, rol: Lid
Sytze Fokkema, rol: Lid

Gemeente Amsterdam Ingenieursbureau

Locatie: Amsterdam, Weesperstraat 430
Katinka Zollner, rol: Deelnemer
Paul Elzenaar, rol: Lid

Gemeente Amsterdam Verkeer en Openbare Ruimte

Locatie: Amsterdam, Weesperplein 8
Michiel Wentholt, rol: Lid

Gemeente Den Haag Dienst Stadsbeheer

Locatie: Den Haag, Spui 70
John Nieuwmans, rol: Lid

Gemeente Dordrecht

Locatie: Dordrecht, Spuiboulevard 300
Rob Mank, rol: Lid

Gemeente Haarlem Afdeling Milieu

Locatie: Haarlem, Zijlvest 39
Marc van Someren, rol: Lid

Gemeente Haarlem Stedelijke Ontwikkeling

Locatie: Haarlem, Zijlvest 39
Rolf Tjerkstra, rol: Lid

Gemeente Katwijk

Locatie: Katwijk, Koningin Julianalaan 3
Jeroen Brouwer, rol: Lid

Gemeente Rotterdam Stadsontwikkeling

Locatie: Rotterdam, Wilhelminakade 179
Jo Janssen, rol: Lid
Joost Martens, rol: Lid
Petra van der Lugt, rol: Lid
Stanley Tjan, rol: Lid

Gemeente Utrecht Dienst Stadsontwikkeling

Locatie: Utrecht, Stadsplateau 1
Marianne Langenhoff, rol: Lid
Ron de Puy, rol: Deelnemer

Heijmans Integrale Projecten B.V.

Locatie: Rosmalen, Graafsebaan 67
Leendert de Bruin, rol: Lid

Movares regio Noordwest

Locatie: Amsterdam, Rhijnspoorplein 36
Nienke van de Lune, rol: Lid

Provincie Zuid-Holland

Locatie: Den Haag, Zuid-Hollandplein 1
Rogier Pronk, rol: Lid
Werncke Husslage, rol: Lid

Provincie Zuid-Holland Dienst Beheer Infrastructuur

Locatie: Den Haag, Koningskade 40
Kees Bergen, rol: Lid
Renée Lameijer, rol: Lid
Taco Querens, rol: Lid

Rijkswaterstaat Leefomgeving Bodem+

Locatie: Rijswijk, Lange Kleiweg 34
Nicole Hardon, rol: Lid
Remco de Boer, rol: Lid

Rijkswaterstaat WVL Water Verkeer en Leefomgeving

Locatie: Utrecht, Griffioenlaan 2
Edwin van der Wel, rol: Lid

Saxion Hogeschool

Locatie: Deventer, Handelskade 75
Geert Roovers, rol: Lid

SPIE NEDERLAND Voorheen Ziut Installatietechniek

Locatie: Arnhem, Nieuwe Plein 1b
Irene Bruines, rol: Lid
Joop Weijenbarg, rol: Lid

TEC Tunnel Engineering Consultants

Locatie: Amersfoort, Laan 1914 No 35
Corinne Koot, rol: Lid
Daniel Rits, rol: Lid

Triple Bridge B.V.

Locatie: Utrecht, Nieuwegracht 32
Lidwien Besselink, rol: Lid

Universiteit Utrecht Faculteit Geowetenschappen

Locatie: Utrecht, Princetonlaan 8A
Jasper Griffioen, rol: Lid