Wie door een tunnel rijdt, denkt zelden na over wat zich achter de wanden afspeelt. Ventilatiesystemen, vluchtdeuren, camera’s, omroepinstallaties, brandbestrijding, software, verkeerssturing; het moet allemaal functioneren. En juist omdat ernstige incidenten zeldzaam zijn, dreigt een gevaarlijke paradox: tunnelveiligheid wordt pas zichtbaar als het faalt. Welke uitdagingen komen eraan nu veel tunnels verouderen en renovaties steeds complexer worden? In de nieuwste aflevering van ‘COB de Podcast’ gaan veiligheidsbeambten Bianca Janssen en Hans Janssens hierover in gesprek met presentator Harry Bijl.
Volgens veiligheidsbeambten Bianca Janssen en Hans Janssens, staat de komende jaren veel op het spel. Niet zozeer bij nieuwe tunnels, maar juist bij de bestaande infrastructuur die langzaam veroudert. “Het budget om tunnels te renoveren is zo groot dat dat niet allemaal tegelijk kan”, zegt Bianca. “Daardoor blijven tunnels langer in gebruik met verouderde onderdelen. Daar zit echt mijn zorg voor de komende jaren.” De waarschuwing komt niet van actievoerders of politici, maar van mensen die dagelijks verantwoordelijk zijn voor de veiligheid van miljoenen automobilisten. Bianca is de veiligheidsbeambte voor Rijkswaterstaat (25 tunnels). Hans vervult dezelfde rol voor onder meer de Maastunnel en verschillende tunnels in Vlaanderen. Hun taak: onafhankelijk controleren of tunnels daadwerkelijk veilig genoeg zijn om open te blijven.
Een tunnel is geen gewone weg
De moderne tunnelveiligheid in Europa ontstond na dramatische incidenten eind jaren negentig, waaronder de brand in de Mont Blanc-tunnel waarbij 39 mensen omkwamen doordat zij vast kwamen te staan achter een brandende vrachtwagen. Sindsdien gelden strenge Europese regels. Toch draait veiligheid niet alleen om techniek. “We luisteren steeds vaker naar systemen, maar uiteindelijk gaat tunnelveiligheid vooral over samenwerking”, zegt Bianca. Want in tunnels komen techniek, organisatie en crisisbeheersing samen: van brandweer tot bestuurders en van softwareleveranciers tot onderhoudsteams.
Die samenwerking blijkt cruciaal. Waar veiligheidsbeambten vroeger werden gezien als controleurs die aan het eind met een ‘rode pen’ kwamen, proberen ze tegenwoordig al vanaf het begin van projecten betrokken te zijn. “Problemen oplossen op het moment dat er nog tijd is”, noemt Hans dat.
De kwetsbaarheid van renovatie
De grootste uitdaging zit inmiddels niet meer in nieuwbouw, maar in renovatie. Want een tunnel vernieuwen terwijl er dagelijks verkeer doorheen blijft rijden, is volgens Hans veiligheid-technisch, beheer-technisch en operationeel extreem complex.
Daarbij komt een structureel probleem: tijdsdruk. Waar een nieuwe tunnel eventueel een paar weken later open kan, zorgt vertraging bij renovaties onmiddellijk voor maatschappelijke ontwrichting. Files, economische schade en politieke druk nemen snel toe. Daardoor ontstaat het risico dat veiligheid onder druk komt te staan. Hans beschrijft hoe behandeltijden van veiligheidsdossiers soms teruglopen van weken naar enkele uren. Tegelijkertijd worden tunnels technologisch steeds ingewikkelder. Waar vroeger vooral discrete systemen bestonden, heeft tegenwoordig bijna elk onderdeel een eigen digitale verbinding. “IT en operationele techniek raken steeds meer vermengd”, zegt hij.
De stille erosie van publieke veiligheid
Het gesprek raakt daarmee aan een bredere maatschappelijke ontwikkeling. Nederland is sterk afhankelijk geworden van infrastructuur die deels onzichtbaar is, zoals tunnels, bruggen, kabelnetwerken en sluizen. Maar het onderhoud blijkt al jarenlang politiek een minder aantrekkelijk onderwerp dan nieuwbouw. Tegelijkertijd staan ook hulpdiensten onder druk. Brandweer, politie en ambulancezorg moeten met minder mensen steeds complexere situaties blijven beheersen. “Het wordt moeilijker om partijen betrokken te houden bij opleiden, trainen en oefenen”, zegt Bianca. Dat maakt tunnelveiligheid uiteindelijk meer dan een technisch vraagstuk. Het gaat over bestuurlijke aandacht, lange termijn-denken en de bereidheid om te investeren in systemen en organisaties die alleen opvallen wanneer ze falen tijdens calamiteiten.
Veiligheid begint vóór de crisis
Opvallend genoeg klinkt uit het gesprek geen paniek, maar juist een pleidooi voor rust en voorbereiding. De rode draad in hun verhaal: zoek elkaar vroegtijdig op, verras elkaar niet en investeer continu in samenwerking. Misschien is dat wel de belangrijkste les van deze onzichtbare wereld onder onze voeten. Veiligheid ontstaat niet op het moment van de crisis, maar lang daarvoor in planvorming, onderhoud, voorbereiding en het vermogen om vooruit te kijken voordat iets zichtbaar stukgaat.
Voor de toekomst pleiten Bianca en Hans vooral om nog meer samen vooruit te denken en te werken. Tunnelbeheerorganisaties moeten veiligheid niet pas vlak voor een opening of renovatie organiseren, maar structureel onderdeel maken van het hele assetmanagementproces. Hun belangrijkste advies: zoek elkaar vroegtijdig op, oefen scenario’s ruim van tevoren en voorkom verrassingen op cruciale formele momenten. Daarnaast vragen zij om meer aandacht voor risicomanagement, achterstallig onderhoud en de groeiende complexiteit van digitale systemen. Want juist nu tunnels langer meegaan en er steeds meer druk komt op budgetten voor renovaties, is preventief onderhoud volgens hen geen technische luxe meer, maar een maatschappelijke noodzaak.
