Tijden van schaarste vragen om een open blik. Kun je je renovatieopgave voor railtunnels op een andere manier aanvliegen en zo (kosten)efficiënter werken? Robert Hendriks, manager programmabeheersing bij ProRail wil mogelijke opties graag samen met het COB-netwerk verkennen. Tijdens de tunnelplatformdag op 18 juni 2026 deelde hij achtergronden bij de renovatieopgave voor railtunnels en filosofeerde hardop over mogelijke verbeteringen en keek daarbij ook naar de praktijk bij wegtunnelrenovaties.
Spoor- en wegsystemen verschillen sterk van elkaar en dat geldt ook voor de tunnels in die systemen, maar als het op renovatie aankomt zijn er zeker ook overeenkomsten in bijvoorbeeld assetmanagementfilosofie, hinderbeperking, beschikbaarheidseisen en veiligheidsaspecten.
Een essentieel verschil met wegtunnels is het vertrekpunt bij renovatie. Bij wegtunnels wordt gewerkt van een totaalopgave, waarbij zowel civiele als tunneltechnische aspecten worden meegenomen. Op basis van de opgave wordt het budget bepaald. Bij railtunnels wordt monodisciplinair gewerkt, zo blijkt uit de toelichting van Robert Hendriks: “Voor rail hebben wij niet zoiets als de landelijke tunnelstandaard (LTS) voor wegtunnels. Met uitzondering van de tunnels in Betuwelijn zijn het allemaal unicaten.”
Treinvrije periodes
Bij renovatie van railtunnels wordt geacteerd op basis van levensduur van installaties en het beschikbare budget voor renovatie of vervanging. Daar is een goede reden voor. Op het zeer drukke Nederlandse railnetwerk zijn er vrijwel geen mogelijkheden om tunnels af te sluiten. Er moet gewerkt worden tijdens zeer korte (meestal nachtelijke) treinvrije periodes (TVP) en deze TVP’s moeten lang van tevoren worden aangevraagd. Een totaalrenovatie tijdens langdurige afsluiting is simpelweg niet mogelijk. Een complicerende factor is dat railtunnels geen middentunnelkanaal hebben van waaruit, zoals bij wegtunnels, zonder hinder gewerkt kan worden. Sommige tunnels hebben bovendien een station, waardoor meer voorbereiding nodig is om het werkterrein veilig te stellen en er minder netto-renovatietijd overblijft.
Slimmer werken
Robert Hendriks bekijkt mogelijke verbetering vanuit het gegeven dat TVP’s leidend zijn: “We hebben een opgave om TVP’s slimmer te benutten. Uit onderzoek blijkt dat we daarbij te maken hebben met de complicerende factor dat we als opdrachtgever niet zo aantrekkelijk zijn als dat we zouden willen zijn. Dat heeft te maken met de aard van het werk. Wij besteden aan in kleinere stukken, terwijl opdrachtnemers hun capaciteit ook kunnen inzetten voor grotere projecten van andere opdrachtgevers. Opdrachtnemers kunnen hun resources minder efficiënt inzetten en ervaren hoge risico’s. Verder is gebleken dat we soms interne concurrentie creëren doordat we twee tunnels tegelijk aan te besteden.”
“Uit deze inzichten hebben we lessen getrokken. We willen voorspelbaarder worden naar de markt, de TVP’s effectiever benutten en kennisdeling bevorderen. Dat betekent in de praktijk dat we de overstap proberen te maken van projectdenken naar systeemdenken, waarbij we programmeren over alle railtunnels heen. Daarmee worden we niet alleen meer voorspelbaar als opdrachtgever, maar ook efficiënter. Voor de langere termijn droom ik van een situatie waarbij we vier basisontwerpen voor modulaire tunnelrenovatie hebben, waardoor we TVP’s veel efficiënter kunnen benutten.”
(Bron header: ProRail)
