Een wegtunnel renoveren met het accent op ‘de winkel open’ of volledig afsluiten? Of, zoals de experts zeggen: parallel ombouwen of vierkant dicht? In de praktijk worden deze in verschillende verhoudingen gecombineerd. Tijdens de COB Tunnelplatformbijeenkomst op 18 juni 2026 gaf Harry de Haan inzicht in de overwegingen van opdrachtgevers achter de verschillende renovatievarianten.
Harry de Haan, eigenaar Elumint, was namens Rijkswaterstaat betrokken bij de renovatie van de Velsertunnel en de Eerste Heinenoordtunnel en namens het Wegschap Tunnel Dordtse Kil bij de renovatie van de Kiltunnel. “Met de renovatie van een wegtunnel wil je bereiken dat er dertig jaar lang geen grote renovatie of vernieuwing van de civiele constructie nodig is. Datzelfde geldt voor een periode van vijftien jaar voor de tunneltechnische installaties (TTI)”, legt hij uit. “Die uitgangspunten zijn bepalend voor het renovatiebudget. Bij het bepalen van de afsluitingsduur kijk je naar de opgave. Gaat het alleen om vernieuwing van de TTI, of is er ook een civieltechnische opgave? Verder is de beschikbare ombouwruimte belangrijk, waarbij het wel of niet beschikbaar hebben van een middentunnelkanaal een essentieel verschil maakt. Zodanig zelfs, dat er bij de renovatie van de Eerste Heinenoordtunnel voor gekozen is om eerst een middentunnelkanaal te realiseren, zodat we in de rest van het proces de hinder aanzienlijk konden beperken.”
Wel of geen tegenverkeer?
“Vanuit kwaliteitsoogpunt heeft bij renovatie volledige afsluiting van de tunnel de voorkeur. Maar vanuit hinderbeperking maak je andere afwegingen. Daarbij is bepalend of je een acceptabele omleidingsroute hebt of niet. Bij de renovatie van de Velsertunnel is gekozen voor afsluiting, omdat er met de Wijkertunnel een goed alternatief was. Maar bij de Eerste Heinenoordtunnel of de Kiltunnel zou volledig afsluiting een omleidingsroute van veertig kilometer betekenen.”
Bij de Kiltunnel is gekozen voor werken in de ene tunnelbuis en tegenverkeer met aangepast snelheid en extra veiligheidsmaatregelen in de andere tunnelbuis. Bij de Eerste Heinenoordtunnel is gekozen voor beperkte totaalafsluitingen (in totaal zeven weken) naast 33 nacht- en 32 weekendafsluitingen, waarbij de naastgelegen fietstunnel (Tweede Heinenoordtunnel) voor een rijrichting werd opengesteld voor busvervoer. Harry de Haan: “Ook voor de Eerste Heinenoordtunnel is tegenverkeer overwogen, maar mede vanwege de hoge verkeersintensiteit liepen we daar tegen gigantische problemen aan, niet alleen vanwege tunnelveiligheid, maar ook vanwege doorstroming. Bij de Kiltunnel, die een lagere verkeersintensiteit heeft, konden we aantonen dat tegenverkeer wel veilig mogelijk was. Overigens waren de afsluitingen van de Eerste Heinenoordtunnel niet volledig. De tunnel moest in beide richtingen open blijven voor openbaar vervoer en hulpdiensten (prio1). Dat is een potentieel risico, ook al neem je alle voorzorgsmaatregelen. Dat bleek ook toen iemand vanuit het middentunnelkanaal de tunnelbuis in wilde lopen en bijna onder een bus terecht kwam.”
Kiezen voor meerdere korte afsluitingen in plaats van ‘kort en hevig’ blijkt inderdaad niet altijd succesvol. Uit de zaal noemde iemand de renovatie van de IJ-tunnel als voorbeeld. Daar werd tien jaar geleden gekozen voor steeds korte afsluitingen, waarbij de omschakeling van afsluiten en weer open stellen (mobiliseren en demobiliseren) juist heel veel overlast gaf. Om die reden – en omdat er voor de weggebruiker voldoende alternatieven zijn – wordt voor het aanstaande groot vervangingsonderhoud gekozen voor volledige afsluiting, ook voor openbaar vervoer.
Meer aspecten
Naast hinderbeperking spelen uiteraard allerlei andere aspecten een rol. Het garanderen van de veiligheid voor de weggebruiker heeft bij meerdere korte afsluitingen flinke consequenties. Zo waarschuwde de aanwezige veiligheidsbeambte vanuit de zaal: “Het steeds weer op- en afbouwen levert risico’s op, zodat je elke keer weer moet testen of je veilig open kunt.” Ook de arboveiligheid voor de mensen die in de tunnel moeten werken, vergt extra aandacht. Harry de Haan: “De parallelle ombouw van de Tweede Heinenoordtunnel vergde gedurende twee jaar ruim dertig weekendafsluitingen. Dat trekt een zware wissel op de medewerkers. Het idee is wel dat je met wisselende teams werkt en dat niet steeds dezelfde ploegen weekend- of nachtwerk moeten doen, maar in de praktijk zijn er toch maar een paar mensen die het totaaloverzicht hebben en er dus veel vaker bij moeten zijn en veel overuren draaien.”
Voor beide varianten geldt dat omgevingsmanagement een belangrijke rol speelt in acceptatie en hinderervaring. Praktische communicatie over afsluitingen, alternatieve routes en dergelijke is essentieel. Bij de opeenvolgende renovaties van de Kiltunnel en de Eerste Heinenoordtunnel lag op dat gebied een extra uitdaging. Harry de Haan: “Deze tunnels liggen aan twee zijden van de Hoekse Waard. We hadden voor de twee renovatieprojecten dus deels dezelfde stakeholders. Weggebruikers hadden bij de Kiltunnel de oplossing met tegenverkeer ervaren en verwachtten hetzelfde voor de Eerste Heinenoordtunnel. Het bleek best lastig om uit te leggen dat we voor de Eerste Heinenoordtunnel andere keuzes moesten maken.”
Zicht op kosten
Vanuit de besproken voorbeelden is geen gedetailleerd beeld beschikbaar van het verschil in kosten. Algemeen wordt aangenomen dat meerdere korte afsluitingen duurder is omdat de tunnel steeds weer geschikt gemaakt moet worden voor een veilige doortocht en meer aanvullende verkeersmaatregelen nodig zijn tijdens de werkzaamheden. Parallel ombouwen vindt ook vaker plaats in weekenden en in de nacht. Nachtwerkzaamheden zijn een factor 2,5 tot 3 duurder. Om in de afweging tussen parallel ombouwen en vierkant afsluiten ook het kostenaspect beter te kunnen laten meewegen, wordt in het kader van het COB-project Analyse kosten tunnels nader onderzoek gedaan.
Links
Renovatie Tweede Heinenoordtunnel: https://www.rijkswaterstaat.nl/wegen/wegenoverzicht/a29/heinenoordtunnel-a29
Renovatie Velsertunnel: https://www.rijkswaterstaat.nl/wegen/wegenoverzicht/a22/velsertunnel-a22
Renovatie Kiltunnel: https://www.cob.nl/project/evaluatie-kiltunnel/
Tunnelprogramma/Ontwikkellijn Renoveren: https://www.cob.nl/tunnels/tunnelprogramma/renoveren/
