Netwerkfunctie COB zeer welkom in de lightrailsector

Kunnen we beheerders van lightrail- en spoorinfra helpen bij beheer en renovatie van ­tunnels in hun netwerken? Vanuit die vraag is begin 2026 het project ‘Zijn we in ­control voor (light)raileigenaren?’ gestart. Projectleider Jan Küchel is op zoek gegaan naar ­aanknopingspunten. Is er voldoende kennis aanwezig om de steeds intensiever gebruikte infrastructuur met vaak verouderde installaties effectief te beheren en onderhouden? Is het eisenkader duidelijk? Weten derden wat er van hen verwacht wordt?

In Nederland en Vlaanderen komen tunnels in lightrailtracé’s alleen voor in de regio’s Antwerpen, Rotterdam, Den Haag en Amsterdam. Onderlinge uitwisseling van kennis en ervaring vindt maar beperkt plaats. Jan Küchel: “Vervoerders hebben met vergelijkbare uitdagingen te maken. Zij kennen elkaar niet persoonlijk en weten dus niet wie ze voor kennis­uitwisseling moeten benaderen. De belangrijkste eerste conclusie is dan ook dat ze de netwerkfunctie van het COB graag willen gebruiken om elkaar te leren kennen en ervaringen uit te wisselen. Uit de ­inventarisatie die ik dit jaar heb gedaan, blijkt dat mensen bewezen oplossingen uit hun eigen organisatie graag met anderen willen delen.”

Complexe opgave

De opgave voor lightrailbeheerders wordt complexer. Zij opereren in drukke stedelijke gebieden waarin de integratie met andere (ondergrondse en bovengrondse) infrastructuur
en bebouwing toeneemt. De systemen worden steeds intensiever gebruikt. De oudste systemen dateren al uit de jaren zestig van de vorige eeuw. Beheer en onderhoud zijn al een flinke opgave op zich. De renovatieopgave komt daar nog bovenop. Dit leidt in de praktijk tot vragen bij eigenaren en beheerders over ­verantwoordelijkheden, veiligheid en aantoonbare beheersing; over het ‘in control’ zijn.

In de breedte proef ik de wens om minder afhankelijk te worden van de kennis die in hoofden van mensen zit.

Delen en samenwerken

De eerste fase van het project is een inventarisatie van de uitdagingen en zaken die goed gaan. Het idee is dat inzicht in knelpunten enerzijds en best practices anderzijds, tot praktische handvatten voor beheerders kan leiden. “Het eerste dat opvalt, is dat iedereen die ik gesproken heb heel transparant is over wat er wel en niet goed gaat”, vertelt Jan Küchel. “Ze willen graag kennis en ervaringen delen en met mensen van andere beheerorganisaties samenwerken. De verschillende beheerorganisaties hebben allemaal te maken met erfenissen uit het verleden. Er zijn ooit oplossingen bedacht en maatregelen genomen waarvan redenen en achtergronden vaak niet meer te achterhalen zijn. Meestal wordt dit ad hoc opgelost. Maar het zou mooier zijn als dit in de toekomst niet meer nodig is.”

Afstemming

“Het wijzigen van bestaande objecten levert discussie op. Als voorbeeld is de balans tussen commerciële activiteiten op stations en veiligheid genoemd. In de praktijk worden soms activiteiten ondernomen waarbij mensen zich onvoldoende realiseren dat zo’n activiteit ook de veiligheid kan raken. Het overallbeeld daarbij is overigens dat bij grote projecten niet veel problemen worden ervaren. Het zit meer in kleine, dagelijkse dingen. Daar wil je enerzijds niet door verrast worden, maar anderzijds ook geen papieren tijger creëren. Door ervaringen uit te wisselen met andere ­tunnel­beheerders ontstaan naar verwachting werkbare oplossingen.”

Niche

Uit alles blijkt dat lightrail een nichesector is. Jan Küchel: “Dat zie je bijvoorbeeld terug in de contacten die beheerders hebben met ingenieursbureaus of veiligheidsdiensten. Beheerders krijgen vragen of oplossingen die vanuit een wegtunnel­perspectief logisch zijn maar niet voor een lightrailtunnel. In de praktijk blijkt alles uitlegbaar en komt men er onderling wel uit, maar dat kost veel tijd. Vandaar ook de hulpvraag om aan de brede sector duidelijk te maken wat lightrail anders maakt.”

Onbekendheid met de specifieke aspecten van lightrail(tunnels) blijkt in de praktijk ook een probleem bij werkzaamheden in de omgeving. Jan Küchel: “De Wet Lokaal Spoor vereist dat bij bepaalde werkzaamheden vergunningen worden aangevraagd. Dat geldt bovengronds bijvoorbeeld als een glazenwasser met een hoogwerker boven de bovenleiding van de tram komt, maar ook als een hijskraan boven de tunnel wordt afgestempeld of bij bouwplannen in de nabijheid van een tunnel. Uit de gesprekken komt naar voren dat de risico’s en verplichtingen bij dergelijke werkzaamheden door de buitenwereld vaak onderschat worden. Bij derden is er onvoldoende kennis over de impact van hun handelen.” 

Capaciteit

Zoals te verwachten kampt ook de lightrailsector met een capaciteitsprobleem. Omdat het om relatief kleine organisaties gaat, is het risico op het wegvloeien van kennis wanneer mensen met pensioen gaan groter dan elders. Jan Küchel: “In de breedte proef ik de wens om minder afhankelijk te worden van de kennis die in hoofden van mensen zit. Dat kan door meer op papier te zetten, zodat de risico’s van het wegvloeien van kennis kleiner worden. Daar zit een ­aanknopingspunt voor ons project, omdat je dit gezamenlijk efficiënter op kunt pakken.”

Vervolg

Jan Küchel rondt zijn inventarisatie binnenkort af. Zijn bevindingen worden eind 2026 gepubliceerd, samen met een advies voor mogelijke vervolgactiviteiten. Het project moet uiteindelijk leiden tot een groeiboek met praktische handvatten voor betrokken partijen.