4D-bouwenvelop

Overkoepelend rapport – Vier instrumenten voor een 4D-bouwenvelop

Deze publicatie laat zien hoe de vier ontwikkelde instrumenten (zie hieronder) samenhangen en hun bijdrage leveren aan slimmer ruimtegebruik. Om de waarden van slimmer grondgebruik leesbaar te kunnen maken, moeten we anders leren denken, plannen en ontwerpen. Van 2D naar 3D en vervolgens naar 4D. De derde dimensie zorgt voor zicht op het stapelen en mixen van functies en programma. Het toevoegen van de dimensie tijd verhoogt het ruimtelijk rendement nog veel sterker. Tijd maakt ruimte, en daarmee een betere businesscase.

Tool A – Ondergrond en bodem als startpunt gebiedsontwikkeling

Hoe kunnen we beter werken met de eigenschappen van de ondergrond op een specifieke locatie? Met de ontwikkelde methode kan eenvoudig verkend worden welke programmaonderdelen een plek kunnen krijgen in de ondergrond, om zo het rendement te verhogen. Er worden drie typen functies onderscheiden: architectuur (ruimten om te verblijven), facilitair (dienstbaar aan de stad) en ecologisch (gezonde stad). Voor elke combinatie van twee functietypen is een ruimtelijke strategie geformuleerd met de ondergrond als uitgangspunt. Door te inventariseren welke functies nodig zijn, wordt duidelijk welke strategie het beste past.

Tool B – Waarde van de lange termijn vastleggen (tijd)

Vanuit het COB-project 4D-bouwenvelop is de waarde van ondergronds ruimtegebruik in kaart gebracht aan de hand van het ‘6-capitals’-model. Met het ‘6-capitals’-model kan de financiële, productieve, intellectuele, menselijke, sociale en natuurlijke waarde voor de langetermijn worden bepaald. In dit onderzoek zijn deze waarden voor ondergronds ruimtegebruik uitgewerkt. De mogelijke vormen van waardecreatie worden zowel in tekst als in beeld toegelicht. Het resultaat is een document met inspirerende keuzekaarten waarmee per thema de ambities voor een gebiedsontwikkelingsproject bepaald kunnen worden.

Tool C – Verticale puzzel: een ontwerp voor boven- en ondergrond

Ruimtelijke planning is een ingewikkelde puzzel die door grote systeemtransities (circulaire economie, klimaatverandering, etc.) nog complexer wordt. In deze tool is de serious game Verticale puzzel ontwikkeld om op een laagdrempelige manier onderzoek te doen naar een integraal ontwerp. De basis van het spel is een fictieve doorsnede van de stad, aan de hand waarvan vijf relevante thema’s en opgaven zijn geformuleerd. Het spel wordt afgesloten met een terugblik op het proces en de keuzes die zijn gemaakt bij de totstandkoming van de ‘4D-stad’. Het gesprek, de gezamenlijk geformuleerde denkrichting en een creatieve samenwerking staan centraal. 

Tool D – Parametrische ontwerpen in 4D

Met welke parameters kunnen ondergrondse ruimten effectiever worden ontworpen en welke werkwijze is hierbij nodig? Welke data is nodig? Hoe leg je dit vast in een bouwenvelop? Dit raamwerk geeft snel inzicht in mogelijkheden van ondergronds bouwen in een gebiedsontwerp. Ondergronds bouwen biedt kansen voor gebiedsontwikkeling in steden. Om deze kansen en de haalbaarheid op een laagdrempelige manier te onderzoeken, heeft het COB-netwerk een raamwerk gemaakt voor een interactieve ontwerptool. Met deze tool krijgt de gebruiker direct inzicht in het effect van de belangrijkste ontwerpkeuzes. In stedelijk gebied worden de ondergrondse lagen steeds interessanter voor volwaardig ruimtegebruik, maar vaak worden de kansen onderschat of te laat onderzocht.