Rotterdam Willemspoortunnel

De Willemsspoortunnel is een 2796 meter lange, viersporige tunnel in het centrum van Rotterdam en onder de Nieuwe Maas. Hij maakt deel uit van de spoorlijn Rotterdam Centraal – Dordrecht. De Willemsspoortunnel werd op 15 september 1993 geopend, na een bouwtijd van ruim zes jaar en als vervanging van het in 1877 geopende Luchtspoor. De tunnel is gebouwd omdat de bruggen technisch aan vervanging toe waren en om de vervoerscapaciteit van de spoorlijn te vergroten. Het beweegbare deel van de brug over de rivier (De Hef) moest regelmatig geopend worden en daar moest de spoorwegdienstregeling op afgestemd worden. Deze beperking was zo groot dat de Nederlandse Spoorwegen hun dienstregeling alleen kloppend konden krijgen als ze de planning bij De Hef begonnen.

Aan de bouw van de tunnel gingen uitgebreide discussies vooraf. Aanleg van de tunnel was kostbaar en zou een grote ingreep in de stad betekenen. De spoorwegen hebben uitgebreid beargumenteerd dat het een tunnel moest worden, dat hij op dezelfde plek moest komen en dat hij viersporig moest worden. Een van de argumenten was dat de tunnel een hoogfrequente stadsgewestelijke dienst mogelijk zou maken.

Begin 1984 werd definitief het groene licht gegeven en op 28 april 1987, precies 110 jaar na de opening van het Luchtspoor, werd de eerste damwand geslagen. Het was het begin van jarenlange omleidingen en andere bouw-overlast. Zowel ten noorden als ten zuiden van de rivier moesten hulpconstructies worden gebouwd waarover de treinen tijdens de bouw konden doorrijden. Aan de noordkant werd het complete bestaande viaduct een aantal meters opgeschoven om plaats te maken voor de tunnel. Ten zuiden van de Nieuwe Maas werd een nieuwe hulpspoorbaan aangelegd.

Bouwmethode

De tunnel werd grotendeels gebouwd met de cut and cover-methode, wat er op neerkomt dat een sleuf wordt gegraven, waarin de tunnel wordt gebouwd. De sleuf wordt vervolgens weer aangevuld en het maaiveld boven de tunnel kan worden ingericht. Bij de aanleg van het rivierkruisende deel van de tunnel werd gekozen voor de sinds de aanleg van de Maastunnel veelgebruikte afzinkmethode. In een bouwdok bij Barendrecht werden acht elementen gebouwd van elk ongeveer 125 meter lang. Eind 1990 werd het eerste element op zijn definitieve plaats afgezonken.

Onderdeel van de tunnel is het ondergrondse Station Rotterdam Blaak, dat het oude station Blaak op het luchtspoor verving en dat tevens als overstapstation dient voor de Calandlijn van de metro. De sporen gaan op grote diepte onder de metrolijn door. Op 15 september 1993 werden de oostelijke tunnelbuizen en het nieuwe station Blaak officieel door Koningin Beatrix geopend. Kort daarna werd begonnen met de sloop van het luchtspoor, waarna ook de westelijke tunnelbuizen op de bestaande sporen konden worden aangesloten. De Hef werd niet gesloopt, maar bleef staan als monument van het Rotterdamse spoorwegverleden.