Samen zonder schade

Iedereen die werkzaam is in de ondiepe ondergrond kent het fenomeen: kabels en leidingen liggen nooit waar je ze verwacht. Graafwerkzaamheden leiden hierdoor vaak tot schades aan de netten, vertraging in de uitvoering, een hoop discussie en zelfs rechtszaken. Iedereen heeft er last van en iedereen maakt onnodige kosten. COB-project ‘Samen zonder schade’ is gericht op een verandering in cultuur en werkwijze in de ondiepe ondergrond. Door de tendens van ‘moeten’ binnen het graafproces te veranderen in een van ‘willen’, kunnen gezamenlijke doelen worden bereikt. 

Op het COB-congres 2019 is in een subsessie gesproken over een positieve oplossingsrichting voor dit probleem: het belonen van wél melden. De vraag rees: Is het mogelijk een ‘prestatieladder zorgvuldig graafproces’ te ontwikkelen, waardoor iedereen graag wil meedoen en alle betrokkenen er baat bij hebben? Het COB-netwerk wil dit uitzoeken en is een initiatief gestart, dat inmiddels is uitgegroeid tot het project Samen zonder schade.

Aanleiding
Er bestaan allerlei wetten, regels, richtlijnen, vormen van toezicht en stappenplannen voor een zorgvuldig graafproces. De praktijk blijkt echter te weerbarstig, waardoor deze zaken onvoldoende helpen. Stakeholders richten zich vooral op het eigenbelang en kunnen het grote geheel zonder hulp niet overzien. En dat hoeft ook niet. Door uit te zoeken wat de belangen en de redenen zijn van deze werkwijze en wat een partij beweegt om vanuit zijn eigenbelang wél bij te dragen aan een groter geheel, wordt duidelijk wat er nodig is om te veranderen. Het COB-netwerk wil deze situatie vanuit een positieve insteek benaderen, door middel van stimuleren in plaats van straffen.

Aanpak
De eerste fase van het COB-project omvat het onderzoeken wat er nu echt speelt. Dit gebeurt in samenwerking met het KLO. De aandacht gaat uit naar de menselijke component, door in gesprek te gaan en met elkaar te werken aan een cultuuromslag. Er wordt een serious game ontwikkeld, die helpt om de bewustwording te vergroten. Een gedragspsycholoog analyseert  het gedrag van de deelnemers tijdens het spel.

Na afronding van de eerst fase worden, afhankelijk van de uitkomsten, tools ontwikkeld en een sociale omgeving ingericht. Voor de borging wordt door het COB, het KLO en het CROW samen opgetrokken. Het beoogde resultaat is dat de gehele keten een verzameling van bestaande en aanvullende middelen implementeert en uitdraagt, waarbij de kennis- en belangenorganisaties faciliteren, in plaats van andersom.

NB. De serious game kan alleen in fysieke sessies gespeeld kan worden. In een digitale omgeving is gedrag minder goed te analyseren. 

Bijeenkomsten

Serious game bij ProRail

Op 15 september 2021 reisde het COB met een gedragsdeskundige af naar Utrecht, waar met specialisten van ProRail voor het eerst de serious game van Samen zonder schade werd gespeeld. Het spel is ontwikkeld om inzicht te krijgen in de beweegredenen van partijen bij het aan- of verleggen van kabels en leidingen: welk gedrag werkt belemmerend voor het terugdringen van het aantal graafschades?

Samen met Sonja Sanders, Hans Gaarman, Ronny Sassen, Nick Oosterwechel en Peter Hendriks werd de realiteit nagebootst met keuzekaartjes, gedoekaartjes, relatiepunten en chocoladegeld. Dit leverde niet alleen waardevolle informatie op voor gedragsdeskundige Timo Jansen, maar zeker ook voor de deelnemers. Het spel maakt bijvoorbeeld heel zichtbaar dat keuzes aan het begin van proces grote gevolgen kunnen hebben in een later stadium; daar zijn partijen zich niet altijd van bewust. De grondige kennisronde was ook weer een groot succes.

Flexival 2021

Het Flexival op 22 april 2021 vond geheel online plaats. Helaas kon de eerder ontwikkelde serious game hierdoor niet live worden gespeeld. Maar daar had het projectteam wat op bedacht. Vooraf werd in klein comité het spel gespeeld en opgenomen, waarna gedragspsycholoog Timo Jansen enkele scènes uitzocht om tijdens het Flexival te analyseren.

In gesprek met …

In het kader van het Follow UP Festival ging Jarko van Bloois, projectleider van Samen zonder schade,  in gesprek met Timo Jansen, gedragspsycholoog bij D&G. Timo is ingeschakeld om de cultuur en werkwijze van het ‘moeten’, binnen het zorgvuldige graafproces te veranderen in ‘willen’. In het gesprek, te beluisteren als podcast en te bekijken op YouTube, bespreken Jarko en Timo de eerste inzichten.

Brainstormsessie over gedoe

Eindelijk weer een keer fysiek bij elkaar! Elf experts troffen elkaar op 5 augustus 2020 bij het COB voor een brainstormsessie over ‘gedoe’.

Inhoud bijeenkomst
Waar loop je tegenaan in projecten met kabels en leidingen? Het mag van alles zijn, vanuit elk perspectief, in elke fase. De ingebrachte ‘gedoe’s zijn doorgenomen met een gedragsdeskundige en vormen de basis voor een serious game.

Toelichting gemeente Zoetermeer

Op Flexival-tv heeft Chantal Lemmert van de gemeente Zoetermeer op 17 april 2020 het project Samen zonder schade toegelicht.

Initiatieven in de markt

Op vrijdag 27 maart 2020  kwam een bont gezelschap bijeen om het te hebben over de lopende initiatieven op het gebied van Samen zonder schade te inventariseren en verbinden.

Inhoud bijeenkomst
Het KLO, een gemeente, een jurist, een kennisinstituut, een organisatiedeskundige, iemand van het het kadaster en de projectleden stelden samen vast dat zij allemaal op een bepaalde manier al met het onderwerp Samen zonder schade bezig zijn. De conclusie was dat het intelligent aan elkaar knopen van die initiatieven, al een flinke stap in de goede richting zou zijn. De diverse projecten hebben bijvoorbeeld allemaal net een andere insteek. Er wordt gewerkt aan een keurmerk CROW500 door het KLO, terwijl er vanuit het COB onderzoek wordt gedaan naar een marktcode, waarbij de nadruk vooral ligt op sociale controle en het belonen van samenwerking.

De komende periode gaat het team alle initiatieven in detail naast elkaar leggen en kijken bij welke fase van het proces welk initiatief past. Alle opborrelende ideeën worden nader onderzocht.

Kick-off Samen zonder schade

Op vrijdag 22 november 2019 vond de kick-off van het project Samen zonder schade plaats. Vrijwel alle relevante partijen waren vertegenwoordigd.

Inhoud bijeenkomst
Initiatiefnemer Jarko van Bloois startte met het schetsen van de huidige situatie. De aanwezigen herkennen de problematiek. In eerste instantie wordt nog aan het huidige systeem vastgehouden en worden er aanscherpingen bedacht zoals voorwaarden meegeven in de opdrachten, zorgen voor een terugmeldsysteem en het melden vergemakkelijken. Vervolgens wordt verder gedacht: is het niet mogelijk om een ander systeem te bedenken; een dat uitgaat van voordelen?
De deelnemers zijn in drie groepen uiteen gegaan om zich hierover te buigen. Dit leverde volle flip-overvellen op! De input gaat gebruikt worden om het onderzoeksproject vorm te geven.

>> Bekijk presentatie (pdf, 750 KB)

Illustratie: Cartoon Blanche

Deelnemers

Agentschap Telecom Ministerie van Economische Zaken en Klimaat

Agentschap Telecom Ministerie van Economische Zaken en Klimaat

Locatie: Amersfoort, Piet Mondriaanlaan 54
Frank van Bree, rol: Deelnemer
Robert-Jan Looijmans, rol: Deelnemer
BAM Leidingen & Industrie BV

BAM Leidingen & Industrie BV

Locatie: Nieuwleusen, Den Hulst 110a
Willem Bastiaan, rol: Deelnemer

BlindGuide

Locatie: Hardinxveld-giessendam, Damstraat 24
Han Beukers, rol: Deelnemer

Bouw op Recht

Locatie: Zoetermeer, Malta 18
Chantal Lemmert van Wingerden, rol: Deelnemer

Bouwend Nederland

Locatie: Zoetermeer, Zilverstraat 69
Yvonne de Rijck, rol: Deelnemer

COB

Locatie: Delft, Van der Burghweg 1
Edith Boonsma, rol: Deelnemer
Manon Bouwer, rol: Begeleider/Facilitator

CROW Kennisplatform voor infrastructuur en openbare ruimte

Locatie: Ede, Horaplantsoen 18
Henk Kuipers, rol: Deelnemer

CUMELA Nederland

Locatie: Nijkerk, Nijverheidsstraat 13
Herman Arissen, rol: Deelnemer
D&B applied behavioural science

D&B applied behavioural science

Locatie: Nijmegen, St. Anthoniusplaats 9
Timo Jansen, rol: Adviseur
Evides Waterbedrijf

Evides Waterbedrijf

Locatie: Rotterdam, Schaardijk 150
Klaas Sipma, rol: Deelnemer

Gemeente Arnhem Dienst Stadsontwikkeling

Locatie: Arnhem, Eusebiusbuitensingel 53
Sanne van den Berg, rol: Deelnemer
Gemeente Capelle aan den IJssel

Gemeente Capelle aan den IJssel

Locatie: Capelle Aan Den Ijssel, Rivierweg 111
Alexander Regeer, rol: Deelnemer

Gemeente Den Haag Dienst Stadsbeheer

Locatie: Den Haag, Spui 70
Henk Hogenbirk, rol: Deelnemer

Heijmans NV

Locatie: Rosmalen, Graafsebaan 67
René Frinks, rol: Deelnemer
Kadaster

Kadaster

Locatie: Apeldoorn, Hofstraat 110
Caroline Groot, rol: Deelnemer
Fuat Akdeniz, rol: Deelnemer

Legal Infra

Locatie: Maarn, Amersfoortseweg 38
Jarko van Bloois, rol: Projectleider

N.V. Nederlandse Gasunie

Locatie: Groningen, Concourslaan 17
Wim van Grunderbeek, rol: Deelnemer

Provincie Zuid-Holland

Locatie: Den Haag, Zuid-Hollandplein 1
Marcel Kluter, rol: Deelnemer

Stedin

Locatie: Rotterdam, Blaak 8
Jan Koopman, rol: Deelnemer

VolkerWessels Telecom

Locatie: Amersfoort, Modemweg 33
Theo Ellenbroek, rol: Deelnemer